Thư Minh A

Thư Minh A

Thư Minh A (chữ Hán: 舒明阿; tiếng Mãn: ᠰᡠᠮᡳᠩᡤᠠ, Möllendorff: sumingga; ? – 1822), là một quan viên và ngoại thích hoàng gia dưới triều đại nhà Thanh trong lịch sử Trung Quốc. Ông xuất thân từ gia tộc Đông Giai thị hiển hách thuộc Mãn Châu Tương Hoàng kỳ và là cha ruột của Hiếu Thận Thành Hoàng hậu – Hoàng hậu đầu tiên tại vị của Thanh Tuyên Tông Đạo Quang Đế.

Sinh thời, ông từng đảm nhiệm chức tri huyện tại tỉnh Quảng Đông và mang tước hiệu thế tập Tam đẳng Thừa Ân công (三等承恩公). Sau khi qua đời, ông được ban thụy hiệu là Cần Mẫn (勤敏) và được truy phong tước vị Nhất đẳng Thừa Ân công (一等承恩公).

Gia thế

Thư Minh A xuất thân từ dòng dõi quý tộc Đông Giai thị (佟佳氏), một trong những gia tộc có sức ảnh hưởng bậc nhất xuyên suốt triều đại nhà Thanh (được xếp vào hàng "Mãn Châu Bát đại tính"). Căn cứ theo Thanh sử cảo, gia thế của ông được ghi nhận như sau:

• Thủy tổ: Thư Minh A là hậu duệ trực hệ của Thiếu bảo, Nhất đẳng công Đồng Đồ Lại (佟圖賴) – một đại công thần dưới thời Thuận Trị và Khang Hy, đồng thời là cha của Hiếu Khang Chương Hoàng hậu (mẹ đẻ Khang Hy Đế).
• Ông nội: Đô thống Nạp Mục Đồ (納穆圖).
• Cha: Tán trật đại thần Tự Tồn (嗣存).

Sự nghiệp quan lộ

Khác với nhiều vị quốc trượng chỉ có tước mà không có thực quyền, Thư Minh A xuất thân là Cử nhân và đã từng đích thân tham gia chốn quan trường, chủ yếu làm quan trị dân tại khu vực tỉnh Quảng Đông dưới thời Càn Long:

• Năm Càn Long thứ 36 (1771): Thư Minh A được bổ nhiệm làm Quyền Tri huyện của huyện Vĩnh An, phủ Quảng Châu, tỉnh Quảng Đông (hiện nay là huyện Tử Kim, tỉnh Quảng Đông). Người kế nhiệm chức vụ này sau ông là Trâu Mậu Tài.
• Năm Càn颁 Càn Long thứ 41 (1776): Ông chính thức đảm nhiệm chức vụ Tri huyện huyện Tân An, phủ Quảng Châu. Nhiệm kỳ của ông kết thúc vào năm sau (1777), và người tiếp quản vị trí này là Tô Xán.

Vinh hiển và Tước vị

Nhờ xuất thân từ gia tộc Đông Giai thị, Thư Minh A ban đầu được thế tập tước vị Tam đẳng Thừa Ân công (三等承恩公).

Vào năm Gia Khánh thứ 13 (1808), con gái của ông được Gia Khánh Đế đích thân tuyển chọn để ban hôn cho Hoàng nhị tử Miên Ninh (tức Đạo Quang Đế sau này), trở thành Kế Phúc tấn. Đến năm Gia Khánh thứ 25 (1820), Miên Ninh lên ngôi, con gái ông chính thức trở thành Hoàng hậu. Với tư cách là Quốc trượng (cha vợ của Hoàng đế), gia tộc của ông nhận được nhiều ân điển.

Năm Đạo Quang thứ 2 (1822), Thư Minh A qua đời. Đạo Quang Đế truy ban cho ông thụy hiệu là Cần Mẫn (勤敏) và truy phong ông lên tước vị cao nhất của ngoại thích là Nhất đẳng Thừa Ân công (一等承恩公).

Gia quyến

• Con gái: Hiếu Thận Thành Hoàng hậu (1792 – 1833). Nhập phủ làm Kế Phúc tấn của Trí Thân vương Miên Ninh vào năm 1808. Trở thành Đại Thanh Hoàng hậu vào năm 1820.
• Con trai: Dụ Khoan (裕宽). Tháng 10 năm Đạo Quang nguyên niên (1821), Dụ Khoan được Đạo Quang Đế tấn phong làm Nhất đẳng Thừa Ân hầu. Sau khi Thư Minh A qua đời (1822), Dụ Khoan được tập tước Nhất đẳng Thừa Ân công của cha.
• Cháu ngoại: Đoan Mẫn Cố Luân Công chúa (1813 – 1819), Hoàng trưởng nữ của Đạo Quang Đế, do Hiếu Thận Thành Hoàng hậu sinh ra. Mất sớm khi mới 7 tuổi.
• Cháu nội: Quảng Lâm (广林), con trai của Dụ Khoan. Vào tháng 3 năm Đạo Quang thứ 16 (1836), kế tập tước vị Nhất đẳng Thừa Ân công.

Trong văn hóa đại chúng

Nhân vật Thư Minh A từng được đưa lên màn ảnh nhỏ thông qua bộ phim truyền hình cung đấu nổi tiếng Vạn Phụng Chi Vương (tựa tiếng Anh: Curse of the Royal Harem) do đài TVB (Hồng Kông) sản xuất năm 2011.

Trong bộ phim này:

• Diễn viên đảm nhận: Nam diễn viên gạo cội Lưu Giang (Lau Kong).
• Hình tượng nhân vật: Khác với sự nghiệp quan địa phương khiêm tốn trong đời thực, Thư Minh A trên phim được hư cấu thành một quyền thần có sức ảnh hưởng rất lớn trong triều đình của Đạo Quang Đế. Ông được khắc họa là một người cha đầy mưu mô, tham vọng, luôn lợi dụng quyền lực tiền triều để hậu thuẫn cho con gái mình là Đông Giai Nguyên Uyển (tức Hiếu Thận Thành Hoàng hậu, do Hồ Hạnh Nhi thủ vai) trong các cuộc đấu đá chốn hậu cung, đặc biệt là trong việc đối đầu với Nữu Hỗ Lộc Y Lan (tức Hiếu Toàn Thành Hoàng hậu).
• Sự khác biệt với lịch sử: Việc phim ảnh biến Thư Minh A thành một đại thần hô mưa gọi gió nhằm tăng tính kịch tính cho phim là một điểm cải biên lớn. Trong lịch sử thực tế, ông đã qua đời vào năm Đạo Quang thứ 2 (1822) – tức là ngay giai đoạn đầu Đạo Quang Đế lên ngôi, trong khi các sự kiện tranh đấu gay gắt của hậu cung trong phim diễn ra xuyên suốt nhiều năm sau đó.

Xem thêm

• Hiếu Thận Thành Hoàng hậu
• Đạo Quang Đế
• Thanh sử cảo
• Đồng Đồ Lại

Tham khảo

1. Thanh sử cảo, Quyển 167 (Liệt truyện: Ngoại thích biểu).
2. Tỉnh ủy Quảng Đông, Tử Kim huyện chí (紫金县志), Nhà xuất bản Nhân dân Quảng Đông (1994).
3. Lưu Trí Bằng, Lưu Thục Vĩnh, Tân An huyện chí - Hương Cảng sử liệu tuyển (新安縣志－－香港史料選), Nhà xuất bản Hòa Bình (2007).