Trịnh Quan Âm
Trịnh Quan Âm (chữ Hán: 郑观音; 599 – 19 tháng 2 năm 676), cũng được gọi là Hoàng thái tử phi Trịnh thị (皇太子妃郑氏), Ẩn Thái tử phi (隱太子妃), hay Tức Ẩn Vương phi (息隐王妃). Là chính thất của Ẩn Hoàng thái tử Lý Kiến Thành, con trai của Đường Cao Tổ Lý Uyên. Về sau trở thành Hoàng thái tử phi đầu tiên của nhà Đường.
| Trịnh Quan Âm 郑观音 | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Lý Kiến Thành chính thất | |||||||||
| Hoàng thái tử phi Đại Đường | |||||||||
| Tại vị | 618 – 626 (8 năm) | ||||||||
| Tiền nhiệm | Hoàng thái tử phi đầu tiên | ||||||||
| Kế nhiệm | Hoàng thái tử phi Trưởng Tôn thị | ||||||||
| Thông tin chung | |||||||||
| Sinh | 599 Huỳnh Dương, Trịnh Châu | ||||||||
| Mất | 19 tháng 2 năm 676 (78 tuổi) Trường Lạc môn, Thái Cực cung, Trường An, Nhà Đường | ||||||||
| An táng | 21 tháng 8 năm 676 Ẩn lăng (隱陵), Trấn Trương Kiều, huyện Phú Bình, địa cấp thị Vị Nam, tỉnh Thiểm Tây | ||||||||
| Phối ngẫu | Ẩn Hoàng thái tử Lý Kiến Thành | ||||||||
| Hậu duệ | Thái Nguyên Quận vương Lý Thừa Tông An Lục Quận vương Lý Thừa Đạo Hà Đông Quận vương Lý Thừa Đức Vũ An Quận vương Lý Thừa Huấn Nhữ Nam Quận vương Lý Thừa Minh Cự Lộc Quận vương Lý Thừa Nghĩa Văn Hỉ Huyện chúa Lý Uyển Thuận Quy Đức Huyện chúa Lý thị | ||||||||
| |||||||||
| Tước hiệu | Hoàng thái tử phi (皇太子妃) Thứ dân (庶民) Tức Ẩn Vương phi (息隐王妃) Ẩn Thái tử phi (隱太子妃) (phục vị) | ||||||||
| Gia tộc | Huỳnh Dương Trịnh thị (荥阳郑氏) | ||||||||
| Thân phụ | Trịnh Kế Bác | ||||||||
Tiểu sử
Thân thế
Ẩn Hoàng thái tử phi có tên húy là Trịnh Quan Âm (郑观音), người Huỳnh Dương, Trịnh Châu, nay là thành phố Huỳnh Dương, thành phố cấp địa khu Trịnh Châu, tỉnh Hà Nam. Sinh năm Khai Hoàng thứ 19 thời nhà Tùy (599), xuất thân từ một trong 5 gia tộc hiển hách từ thời Bắc Ngụy đến Tùy Đường là Huỳnh Dương Trịnh thị (荥阳郑氏). Theo ghi chép trong Tục Cao Tăng Truyện Thích Trí Việt truyện (续高僧传释智越传) cha bà có mối giao hảo sâu sắc với cao tăng Trí Việt (智越), rất có thể là một tín đồ Phật giáo thành kính, vì vậy đã đặt tên cho bà là Quan Âm.
Quan Âm là con gái của Trịnh Kế Bác (郑继伯) giữ chức Bản châu Đại trung chính thời Bắc Tề, Ngô Sơn công, Khai phủ Nghi đồng Tam tư, Kim tử Quang lộc Đại phu, Thứ sử Quát Châu thời nhà Tùy.[1][2] Ngoài ra bà có một chị em kết hôn với Lý An Nghiễm (李安俨).[3] Quan Âm là chắt nữ Bắc Ngụy Thái thường khanh, Từ châu Thứ sử Trịnh Đạo Ngọc (郑道玉), cháu gái Bắc Ngụy Tư đồ phủ Trường sử, Gián nghị Đại phu, Thái thú Dĩnh Xuyên quận, Ngô Sơn Quận công Trịnh Kham (郑谌).
Hoàng thái tử phi Đại Đường
Năm Đại Nghiệp thứ 10 thời nhà Tùy (614), Trịnh Quan Âm khi đó 16 tuổi kết hôn với Lý Kiến Thành. Năm Nghĩa Ninh thứ 2 (618), Lý Uyên lập ra nhà Đường, lập Lý Kiến Thành làm Hoàng thái tử, Trịnh Quan Âm cũng trở thành Hoàng thái tử phi. Bà cùng Lý Kiến Thành sinh được 6 con trai và 5 con gái, đối xử bình đẳng với con đẻ lẫn con thứ, nổi tiếng là người xảo hiền đao đức. Bia mộ ghi chép bà "gái về nhà chồng ở nước lớn, khi ấy mới tuổi 16", minh chứng cho tuổi kết hôn và tình cảm vợ chồng.
Phế thái tử phi
Vào những năm Vũ Đức thời Đường Cao Tổ, cha của Trịnh Quan Âm là Trịnh Kế Bá được truy tặng các chức vụ Đô đốc chư quân sự 7 châu Đàm, Hành, Sâm, Đạo, Vĩnh, Thiệu, Liên và Đô đốc Đàm Châu.[1][2] Năm Vũ Đức thứ 9 (626), Lý Thế Dân phát động Sự biến Huyền Vũ môn, Lý Kiến Thành cùng các con trai đều bị giết. Trịnh Quan Âm bị chuyển đến ở tại biệt quán.
Chỉ trong một ngày, Quan Âm gặp phải biến cố lớn, chồng chết con mất, xém chút nữa bị diệt môn, khi đó bà chỉ mới 28 tuổi, đứa con trai lớn nhất do bà sinh ra cũng không quá 11 tuổi. Sau khi Lý Thế Dân lên ngôi, bà dời khỏi Đông Cung, cùng 5 con gái sống tại một viện nhỏ bên cạnh Trường Lạc môn (长乐门) thuộc Thái Cực cung (太极宫). Tuy không bị bức hại về thể xác, nhưng mất đi địa vị chính trị và đặc quyền kinh tế, cuộc sống thanh khổ. 5 con trai đều chết trong biến cố, các con gái không bị liên lụy, sau này theo chế độ nhà Đường được phong tước Huyện chúa.
Phục hồi tước vị
Năm Trinh Quán thứ 2 (628), Đường Thái Tông truy phong Lý Kiến Thành là Tức Ẩn Vương (息隐王), cho hoàng tử Lý Phúc (李福) con trai của Quý phi Dương thị làm hậu tự cho Lý Kiến Thành. Bà trở thành Tức Ẩn Vương phi (息隐王妃) hay cũng gọi Tức Vương phi (息王妃). Năm Trinh Quán thứ 16 (642), Đường Thái Tông lại truy phong Lý Kiến Thành là Ẩn Thái tử (隱太子), Trịnh Quan Âm trở thành Ẩn Thái tử phi (隱太子妃).
Qua đời
Vào ngày 30 tháng 1 năm Thượng Nguyên thứ 3 (19 tháng 2 năm 676), Trịnh Quan Âm qua đời bên trong Trường Lạc môn (长乐门) nằm ở mặt phía Nam của Thái Cực cung (太极宫), thọ 78 tuổi (tuổi mụ). Nhưng hiện tại còn nhiều nghi vấn có sai sót, vì tháng đó chỉ có 29 ngày. Đường Cao Tông Lý Trị đã dùng quy cách hoàng thất hậu táng bà, hợp táng bà cùng Lý Kiến Thành. Văn bia mộ dài tới 1.185 chữ, vượt xa ghi chép ngắn gọn của Lý Kiến Thành, thể hiện sự kính trọng đối với phẩm đức của bà.
Tang lễ
Đường Cao Tông vô cùng thương tiếc, cử hành lễ tang đặc biệt long trọng. Những thứ cần thiết cho tang lễ đều được cung cấp hậu hĩnh, đồng thời cử Thái phủ Thiếu khanh Lương Vụ Kiệm (梁务检) và Thái tử Tiễn mã Tiêu Trầm (萧琛) giám sát việc tang lễ. Linh cữu được đưa đi từ tư gia của người con gái thứ năm của bà là Quy Đức Huyện chúa (归德县主).
Vào ngày 7 tháng 7 cùng năm (ngày 21 tháng 8), bà được táng táng ở phía đông của Ẩn Lăng (隐陵) thuộc thôn Lăng Gia (陵家村), trấn Tẩm Căng (寝胫镇), nay thuộc Trấn Trương Kiều (张桥镇), huyện Phú Bình, địa cấp thị Vị Nam, tỉnh Thiểm Tây. Văn bia mộ của bà có tên là "Đại Đường cố Ẩn Thái tử phi Trịnh thị mộ chí minh", từng bị bọn buôn lậu cổ vật bán đi nhưng đã được cảnh sát thu hồi lại,[4] hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Tây An.[1][2]
Phát hiện văn bia
Ngày 8 tháng 6 năm 2013, phối hợp với hoạt động "Ngày Di sản Văn hóa Trung Quốc 2013", Tây An đã triển lãm văn bia mộ của một trong những nhân vật chính của Sự biến Huyền Vũ môn là con trai trưởng của Đường Cao Tổ Lý Uyên, Hoàng thái tử khai quốc nhà Đường Lý Kiến Thành và Thái tử phi Trịnh Quan Âm.
"Đại Đường cố Ẩn Thái tử phi Trịnh thị mộ chí minh tịnh tự", nắp bia viết chữ triện 3 hàng, mỗi hàng 4 chữ. Rộng dài đều 71 cm, 35 hàng, mỗi hàng 35 chữ, tổng cộng 1.185 chữ, chữ Khải. Ghi chép lịch sử về Trịnh Quan Âm cực kỳ ngắn gọn, tấm bia này có thể bổ sung cho những thiếu sót của sử sách.
Hậu duệ
Lý Kiến Thành với Trịnh Quan Âm có 6 con trai và 5 con gái. Sau sự biến Huyền Vũ Môn, 5 người con trai còn sống đều bị giết, 5 con gái bị giáng từ quận chúa xuống huyện chúa. Từ mộ chí của thê thiếp Lý Kiến Thành, rất có thể Lý Kiến Thành và các con trai được chôn cùng một nơi.
- Con trưởng: Lý Thừa Tông (李承宗; 620), phong Thái Nguyên Quận vương (太原郡王), mất sớm.
- Con trai thứ 2: Lý Thừa Đạo (李承道; 620 - 626), phong An Lục Quận vương (安陆郡王).
- Con trai thứ 3: Lý Thừa Đức (李承德; ? - 626), phong Hà Đông Quận vương (河东郡王).
- Con trai thứ 4: Lý Thừa Huấn (李承訓; ? - 626), phong Vũ An Quận vương (武安郡王).
- Con trai thứ 5: Lý Thừa Minh (李承明; ? - 626), phong Nhữ Nam Quận vương (汝南郡王).
- Con trai thứ 6: Lý Thừa Nghĩa (李承義; ? - 626), phong Cự Lộc Quận vương (钜鹿郡王).
- Con gái thứ 2: Lý Uyển Thuận (李婉順; 622 - 661), tự là Uông Nương, phong Văn Hỉ Huyện chúa (闻喜县主), lấy Lưu Ứng Đạo (刘应道).
- Con gái thứ 5: Quy Đức Huyện chúa (归德县主).
- Con gái trưởng, thứ 3, và thứ 4 đều không rõ thông tin.
Trong văn hóa đại chúng
| Năm | Phim ảnh | Diễn viên | Nhân vật |
| 1994 | Đường Thái Tông Lý Thế Dân |
Ngưu Ngân Hồng | Băng Như |
| 2002 | Đại Đường tình sử | Trương Đồng | Đại Cơ |
| 2012 | Tùy Đường anh hùng | Tưởng Lâm Tĩnh | Thường Y Vân |
| Tùy Đường anh hùng 2: Kiến đường phong vân |
Tham khảo
- ^ a b c Vương Liên Long, 《 Bạt Đường Ẩn Thái tử Lý Kiến Thành cập phi Trịnh Quan Âm mộ chí 》 (Khảo cứu về bia mộ của Đường Ẩn Thái tử Lý Kiến Thành và phi Trịnh Quan Âm), Tạp chí Đại học Sư phạm Cát Lâm (Bản Khoa học Xã hội và Nhân văn) (Kỳ 3), Năm 2014, (Kỳ 3): 47–50 [Lưu trữ ngày 13-02-2015], (Bản gốc lưu trữ ngày 13-02-2015)
- ^ a b c Giả Nhị Cường, 《 Giải thích bia mộ của Đường Lý Kiến Thành và phi Trịnh Quan Âm 》, Đường Sử Luận Tống (Kỳ 01 năm 2014), Năm 2014, (Kỳ 01 năm 2014): 229–236 [Lưu trữ ngày 13-02-2015], （Bản gốc lưu trữ ngày 13-02-2015）
- ^ 《 Sách Phủ Nguyên Quy • Quyển 715 • Cung thần bộ: Trung ư sở sự 》: Lý An Nghiễm cùng với Ẩn Thái tử đều lấy người họ Trịnh, nhân đó mà phục vụ ở Đông Cung. Đến khi Lý Kiến Thành thất bại, [Lý An Nghiễm] đã dẫn binh chống trả quyết liệt, Thái Tông cho là kẻ trung thành với chủ nên dần dần cất nhắc, bổ dụng.
- ^ Mua bán trái phép 248 tấm bia mộ thời Đường - Lưu Quốc Thần cùng 4 người bị truy tố vì nghi vấn buôn lậu cổ vật. [Lưu trữ ngày 13-02-2015]. （Bản gốc lưu trữ ngày 04-03-2016）.