Wikibeta, Bách khoa tri thức mở

Vương quốc Tunjur

Vương quốc Tunjur hay Đế quốc Tunjur[1] là một vương quốc thời tiền thuộc địa ở vùng Sahel tại châu Phi, tồn tại từ giữa thế kỷ 15 đến đầu thế kỷ 17.[2][3][4] Nguồn gốc của nhà nước này không được biết đến nhiều. Tuy nhiên, họ đã thay thế Vương quốc Daju ở Darfur, sau khi di cư từ phía bắc đến khu vực này vào thế kỷ XV và cai trị đồng thời với người Daju một thời gian. Lãnh thổ do người Tunjur cai trị nay thuộc Sudan, và ảnh hưởng của họ cũng mở rộng sang Tchad.

Vương quốc Tunjur
k. 1400–k. 1650
Thủ đôUri (thời kỳ đầu)
Ngôn ngữ thông dụngTiếng Ả Rập
Tôn giáo
Tôn giáo bản địa châu Phi, Hồi giáo
Chính trị
Chính phủQuân chủ
Lịch sử 
• Thành lập
k. 1400
• Giải thể
k. 1650
Tiền thân		 Kế tục
Vương quốc Daju
Vương quốc Hồi giáo Darfur
Đế quốc Wadai
Hiện nay là một phần của Tchad,  Sudan

Xã hội ở Darfur thay đổi mạnh mẽ do ảnh hưởng của triều đại Tunjur. Các nhà sử học vẫn chưa thống nhất đây có phải là một nước Hồi giáo hay không dù đã có nhiều dấu hiệu chịu ảnh hưởng từ tôn giáo này. Đến thế kỷ 17, Vương quốc Tunjur được kế tục bởi Vương quốc Hồi giáo Darfur. Cuối cùng, hầu hết người Tunjur đã đồng hóa với các dân tộc khác trong khu vực.

Thành lập

Nguồn gốc của nhà nước Tunjur vẫn chưa được làm rõ.[5] Một số truyền thuyết của người Tunjur cho rằng họ có nguồn gốc từ bộ tộc Banu Hilal và kể lại cuộc di cư từ Tunis, trong đó Ahmad al-Ma'qur đóng vai trò là "người lạ thông thái" tìm đến triều đình của vua Daju và chiếm được cảm tình nhờ việc du nhập các phong tục mới. Các truyền thuyết khác lại khẳng định người Tunjur có nguồn gốc từ triều đại Abbas và di cư từ Dongola (thuộc thung lũng sông Nin).[6](tr26-8) McGregor nhận định rằng người Tunjur có khả năng là sự pha trộn giữa người Ả Rập (nhánh Hilal) và người Berber, hoặc có thể họ vốn là người Berber nhưng đã nhận mình thuộc dòng dõi Hilal. Ông cũng cho rằng người Tunjur dường như vẫn hoàn toàn theo tín ngưỡng bản địa khi mới đến Darfur; điều này có thể là do tôn giáo truyền thống của người Berber đã "trỗi dậy" hoặc do Hồi giáo khi đó chỉ phổ biến trong các gia tộc lãnh đạo.[7][2](tr75, 221)

Người Tunjur di cư đến Darfur vào thế kỷ 15, và vương quốc Tunjur đã thay thế vương quốc Daju tồn tại trước đó. [7][2](tr75, 221) Nhiều khả năng hai nhà nước này đã cùng tồn tại trong một khoảng thời gian—với người Tunjur cai trị ở phía bắc và người Daju ở phía nam—trước khi người Tunjur hoàn toàn thay thế triều đại cũ.[2] (tr221-2) Theo truyền thuyết, vị vua cuối cùng của Daju là một kẻ bạo ngược; thần dân đã thuyết phục ông cưỡi một con linh dương, và con vật này đã đưa ông đến Dar Sila thuộc nước Tchad ngày nay (nơi ông trở thành sultan của vùng đất này).[6](tr24-5)

Theo các truyền thống, người Tunjur từng cai trị một vùng lãnh thổ rộng lớn trải dài từ Darfur ở phía đông đến khu vực trung tâm của nước Tchad ngày nay; mặc dù không nêu rõ liệu đó có phải là một quốc gia thống nhất hay không, nhưng người Tunjur tại Darfur vẫn được xem là những "bậc chúa tể".[6](tr28)

Văn hóa

Người Tunjur nói tiếng Ả Rập. Tuy nhiên, ban đầu họ hoàn toàn là người theo pagan giáo sau khi cuộc di cư kết thúc. Không có dấu vết của ngôn ngữ riêng của họ tồn tại. Toàn bộ lịch sử truyền miệng của người Tunjur đều được quy cho một người duy nhất tên là Shau Dorsid theo một cách khác thường.[8]

Xã hội ở Darfur thay đổi mạnh mẽ do ảnh hưởng của triều đại Tunjur. Sưu dịch được tổ chức bởi nhà nước non trẻ, thương mại tầm xa bắt đầu, và Hồi giáo được chấp nhận một phần.[8]

Kiến trúc Tunjur thu hút ảnh hưởng từ phong cách Berber và Tora.[8] Có một nhà thờ Hồi giáo bằng đá, công trình Hồi giáo đầu tiên ở Darfur tại thành phố Uri, thủ đô đầu tiên của vương quốc.[9][10] Điều này có thể cho thấy rằng Hồi giáo đã được chấp nhận là tôn giáo chính thức. Tuy nhiên, có lẽ, nhà vua giữ một địa vị thần thánh. Thành phố được xây dựng theo kiến trúc Fur.[9]

Vai trò của Hồi giáo trên lãnh thổ Vương quốc Tunjur, và trước đó là triều đại Daju cai trị, vẫn không đáng kể cho đến cuối thế kỷ 16. Không có tài liệu nào còn sót lại cho quá trình Hồi giáo hóa được biết đến từ thời kỳ Daju trước đó.[9]

Kinh tế

Đến đầu thế kỷ 16, Vương quốc Tunjur đã cai trị Darfur và Wadai. Các thủ phủ (trong lịch sử) của vương quốc đều nằm ở phía bắc Darfur. Các thành phố Uri và Ain Farah có vai trò quan trọng.[11] Uri, thủ đô ban đầu, là điểm giao của hai tuyến đường thương mại lớn.[10] Nhiều khả năng các thương nhân Ai Cập đã giao dịch với người Tunjur. Các tuyến xe lưu động và các tuyến đường sông trước đó qua Nubia cho phép giao thương đường dài. Vương quốc này xuất khẩu nô lệ, vàng, lạc đà, sừng tê giác, ngà voi, lông đà điểu, me và natron. Theo sách sử Ai Cập, thương mại nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ của hoàng gia.[12] Không rõ vương quốc Tunjur có phải là một quốc gia Hồi giáo hay không.[3][4][8][13] Chế độ nô lệ khá phổ biến trong khu vực, và người Tunjur cũng tham gia vào việc nô dịch các dân tộc khác.[14]

Sụp đổ

 
Bản đồ Trung-Đông Phi sau khi Vương quốc Tunjur sụp đổ. Các vùng đất do triều đại Tunjur cai trị được phân chia giữa các quốc gia Wadai và Darfur.

Vương quốc Tunjur được kế tục bởi Vương quốc Hồi giáo Darfur. Người Fur và triều đại Keira của họ đã thay thế người Tunjur trong khoảng những năm 1650.[3][4] Trong khi đó, một triều đại địa phương của người Maba đã thay thế sự cai trị của người Tunjur ở Wadai bằng cách nổi dậy và trục xuất người Tunjur.[11] Vương quốc Tunjur có thể đã sụp đổ sớm nhất là vào năm 1611 hoặc 1635.[11]

Một nhánh của triều đại Tunjur ở Wadai cũng bị lật đổ bởi một liên minh của người Ả Rập và người Maba.[8]

Cuối cùng, hầu hết người Tunjur đã đồng hóa với các dân tộc khác trong khu vực.[4]

Xem thêm

Tham khảo

  1. ^ O'Fahey, R S (1980). "The Tunjur: A Central Sudanic Mystery". Sudan Notes and Records. 61: 47–60. ISSN 0375-2984.
  2. ^ a b c d McGregor, Andrew James (2000). "The Stone Monuments and Antiquities of the Jebel Marra Region, Darfur, Sudan c.1000–1750 AD" (PDF). University of Toronto. 0-612-53819-2. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 10 tháng 2 năm 2021. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2018.
  3. ^ a b c Muhammad al-Tunisi (ngày 8 tháng 5 năm 2018). In Darfur: An Account of the Sultanate and Its People, Volume One. NYU Press. tr. 9. ISBN 978-1-4798-4663-4.
  4. ^ a b c d James Stuart Olson (1996). The Peoples of Africa: An Ethnohistorical Dictionary. Greenwood Publishing Group. tr. 570. ISBN 978-0-313-27918-8.
  5. ^ R.S. O'Fahey; J.L. Spaulding (ngày 4 tháng 10 năm 2016). Kingdoms of the Sudan. Taylor & Francis. tr. 113–114. ISBN 978-1-315-45111-4.
  6. ^ a b c O'Fahey, Rex (2008). "States and state formation: Daju, Tunjur and Keira". The Darfur Sultanate: A History. Hurst Publishers. ISBN 9780231700382.
  7. ^ a b A. McGregor (2011). "Palaces in the Mountains: An Introduction to the Archaeological Heritage of the Sultanate of Darfur". Sudan & Nubia (15). Sudan Archaeological Research Society: 132–136. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 6 năm 2024. Truy cập ngày 21 tháng 6 năm 2018.
  8. ^ a b c d e A. McGregor (2011). "Palaces in the Mountains: An Introduction to the Archaeological Heritage of the Sultanate of Darfur". Sudan & Nubia. Số 15. Sudan Archaeological Research Society. tr. 132–136. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 8 năm 2019. Truy cập ngày 21 tháng 6 năm 2018.
  9. ^ a b c The Archaeology of Islam in Sub-Saharan Africa. Cambridge University Press. ngày 3 tháng 7 năm 2003. tr. 128. ISBN 978-0-521-65702-0. {{Chú thích sách}}: Đã bỏ qua tham số không rõ |authors= (trợ giúp)
  10. ^ a b John A. Shoup III (ngày 12 tháng 5 năm 2017). The Nile: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture. ABC-CLIO. tr. 190. ISBN 978-1-4408-4041-8.
  11. ^ a b c Kingdoms of the Sudan. Taylor & Francis. ngày 4 tháng 10 năm 2016. tr. 113–114. ISBN 978-1-315-45111-4. {{Chú thích sách}}: Đã bỏ qua tham số không rõ |authors= (trợ giúp)
  12. ^ David N. Edwards (ngày 29 tháng 7 năm 2004). The Nubian Past: An Archaeology of the Sudan. Routledge. tr. 266. ISBN 978-1-134-20087-0.
  13. ^ Willie F. Page (2001). Encyclopedia of African History and Culture: From conquest to colonization (1500-1850). Facts on File. tr. 277. ISBN 978-0-8160-4472-6.
  14. ^ Slavery in the Sudan: History, Documents, and Commentary. Springer. ngày 20 tháng 8 năm 2013. tr. 51–52. ISBN 978-1-137-28603-1. {{Chú thích sách}}: Đã bỏ qua tham số không rõ |authors= (trợ giúp)

Đọc thêm

  • O'Fahey, R. S. (1980). "The Tunjur: A central Sudanic mystery" [Người Tunjur: Một bí ẩn miền trung Sudan]. Sudan Notes and Records. Quyển 61. tr. 47–60.
  • Spaulding, Jay (2010). "The Iron King: A Reconsideration of the Tunjur" [Vua Sắt: Khi Người Tunjur được xem xét lại]. Trong Jay Spaulding; Stephanie Beswick; Carolyn Fluehr-Lobban; Richard A. Lobban, Jr. (biên tập). Sudan's Wars and Peace Agreements. Cambridge Scholars. tr. 163–176. ISBN 978-1-4438-2321-0.
Lấy từ “https://wikibeta.org/index.php?title=Vương_quốc_Tunjur&oldid=7572308”