Vợ nhặt

Vợ nhặt là một tác phẩm văn học của nhà văn Kim Lân viết về thời kỳ xảy ra nạn đói năm 1945 diễn ra tại Thái Bình cũ (Nay thuộc tỉnh Hưng Yên). Được in trong tập Con chó xấu xí (truyện ngắn 1962), tiền thân của truyện là tiểu thuyết Xóm ngụ cư (1946) được viết ngay sau Cách mạng tháng Tám nhưng còn dang dở và bị mất bản thảo. Về sau (1954), tác giả đã dựa vào cốt truyện cũ để viết truyện ngắn này.

Vợ nhặt
Thông tin sách
Tác giả	Kim Lân
Quốc gia	Việt Nam
Ngôn ngữ	Tiếng Việt
Bộ sách	con chó xấu xí
Thể loại	Truyện ngắn
Nhà xuất bản	Nhà xuất bản Văn học
Ngày phát hành	1962
Bản tiếng Việt
Người dịch	không có

Một trích đoạn trong tác phẩm đã được xuất hiện trong đề thi môn ngữ văn của kì thi tốt nghiệp Trung học phổ thông tại Việt Nam năm 2023..

Về nội dung truyện, Vợ Nhặt lấy bối cảnh một làng quê nghèo tại Thái Bình cũ - nay thuộc tỉnh Hưng Yên (xóm Ngụ Cư), nạn đói Ất Dậu đã đến từ lúc nào. Người chết tràn lan từ đầu đến cuối xóm, người sống lay lắt. Tràng là một thanh niên thô kệch, quê mùa, ế vợ, hắn làm nghề kéo xe bò thuê và sống cùng bà cụ Tứ - mẹ hắn. Một lần kéo xe thóc Liên đoàn lên tỉnh, Tràng gặp một cô gái. Vài ngày sau gặp lại, hắn không còn nhận ra cô gái ấy bởi về khốn cùng và tiều tụy của nạn đói làm cô ta khác đi rất nhiều. Tràng đã mời cô gái ăn, cô ta ăn một lúc những 4 bát bánh đúc. Sau đó, cô gái đã theo Tràng về.

Về thôn, ai cũng bất ngờ khi Tràng dắt một người đàn bà lạ vào. Bà cụ Tứ cũng ngạc nhiên, nhưng sau khi nghe truyện của người phụ nữ, bà đã dần dần chấp nhận cô con dâu mới. Bữa cơm mừng người phụ nữ - người con dâu mới. họ chỉ với một bữa cháo kèm theo là nồi cháo cám bà cụ dành cho dành cho nàng dâu nhân bữa cơm đón nàng dâu mới với tấm lòng độ lượng, bao dung.

Kết thúc truyện là khung cảnh buổi sáng hỗn loạn, tiếng trống thúc thuế dồn dập, quạ đen bay vù vù. Thị - người con dâu mới nói về việc quân Việt Minh phá kho thóc. Óc Tràng hiện lên hình ảnh lũ người đói và lá cờ đỏ bay phấp phới.

Nghệ thuật xây dựng truyện

Bối cảnh: Nhà văn Kim Lân đã xây dựng xóm Ngụ Cư thành một khung cảnh chân thật, sâu sắc trong thời kì nạn đói: "Cái đói đã tràn đến xóm này tự lúc nào. Những gia đình từ những vùng Nam Định, Thái Bình, đội chiếu lũ lượt bồng bế, dắt díu nhau lên xanh xám như những bóng ma, và nằm ngổn ngang khắp lều chợ. Người chết như ngả rạ. Không buổi sáng nào người trong làng đi chợ, đi làm đồng không gặp ba bốn cái thây nằm còng queo bên đường. Không khí vẫn lên mùi ẩm thối của rác rưởi và mùi gây của xác người". Không chỉ những con người tàn tạ vì đói, nhà văn đặt mình vào chỗ của những người liên quan.

Về đoạn kết, nhà văn còn trực tiếp cho Tràng tiên tri về sự độc lập của nước nhà và hình dung về sự phản kháng của quân Việt Minh, thể hiện khát khao độc lập và giải thoát khỏi sự khốn cùng của Tràng: "Hôm ấy hắn láng máng nghe người ta nói họ là Việt Minh đấy. Họ đi cướp thóc đấy. Tràng không hiểu gì sợ quá, kéo vội xe thóc của Liên đoàn tắt cánh đồng đi lối khác. À ra họ đi phá kho thóc chia cho người đói. Tự dưng hắn thấy ân hận, tiếc rẻ vẩn vơ, khó hiểu. Ngoài đình tiếng trống thúc thuế vẫn dồn dập. Mẹ và vợ Tràng đã buông đũa đứng dậy. Trong óc Tràng vẫn thấy đám người đói và lá cờ đỏ bay phấp phới..."

Thông qua truyện, nhà văn không chỉ xây dựng hình ảnh thê lương và khổ cực của người dân trước Cách Mạng Tháng Tám và Nạn đói năm 1945 mà còn thể hiện được bản chất và tính cách tốt đẹp cùng khát vọng sống của họ. Ngay cả khi sắp phải đối mặt với cái chết hay thiếu thốn đủ thứ, họ vẫn quan tâm, giúp đỡ lẫn nhau trong nghịch cảnh, khao khát tổ ấm gia đình và thương yêu đùm bọc lẫn nhau.

Nội dung được thể hiện rất xuất sắc và cảm động thông qua miêu tả lời nói, tâm lí,... của nhân vật và bối cảnh. Từ đó thể hiện ngòi bút tài ba của tác giả.

Cũng thông qua Truyện Vợ Nhặt, Kim Lân từng viết: "Khi viết về nạn đói người ta thường viết về sự khốn cùng và bi thảm. Khi viết về con người năm đói người ta hay nghĩ đến những con người chỉ nghĩ đến cái chết. Tôi muốn viết một truyện ngắn với ý khác. Trong hoàn cảnh khốn cùng, dù cận kề bên cái chết nhưng những con người ấy không nghĩ đến cái chết mà vẫn hướng tới sự sống, vẫn hi vọng, tin tưởng ở tương lai. Họ vẫn muốn sống, sống cho ra con người."