Walhalla
Walhalla (phát âm tiếng Đức: [valˈhala] Tập âm thanh "de-Walhalla.ogg" không có sẵn) là một đài tưởng niệm danh dự ở Bavaria vinh danh những nhân vật kiệt xuất trong lịch sử Đức – “các chính trị gia, quân vương, nhà khoa học và nghệ sĩ nói tiếng Đức”.[1] Mặc dù tất cả những người được vinh danh từ năm 1890 trở đi đều là người Đức hoặc nói tiếng Đức, một số người được vinh danh trước đó lại đến từ bên ngoài nước Đức (lúc đó nước Đức bây giờ vẫn chưa tồn tại khi đài tưởng niệm này được xây dựng). Việc đưa họ vào phản ánh khái niệm “tính Đức” vẫn còn đang hình thành vào thế kỷ 19, một khái niệm ngày nay được xem là đã nhập nhằng giữa thuật ngữ “người Đức” với khái niệm rộng hơn về ngữ tộc German hoặc có một phần tổ tiên là Đức.
| Walhalla | |
|---|---|
| Tập tin:Walhalla wie Parthenon zu Ehren bedeutender Personen - erbaut 1842 - König Ludwig I - Foto Wolfgang Pehlemann DSCN2430.jpg Toàn cảnh đài tưởng niệm Walhalla nhìn từ sông Danube | |
  Vị trí tại Đức | |
| Thông tin chung | |
| Tọa độ | 49°01′53″B 12°13′27″Đ / 49,03148°B 12,22409°Đ |
Đài tưởng niệm Walhalla được đặt tên theo Valhǫll trong thần thoại Bắc Âu. Ý tưởng này được đề xuất vào năm 1807 bởi Ludwig I của Bayern nhằm tạo động lực thống nhất các bang còn lại của nước Đức thành Đế quốc Đức. Sau khi lên ngôi vua Bayern, công trình đã được tiến hành xây dựng từ năm 1830 đến năm 1842 dưới sự giám sát của kiến trúc sư Leo von Klenze. Đài tưởng niệm trưng bày khoảng 65 tấm bảng và 130 tượng bán thân bao quát 2.000 năm lịch sử của nước Đức, bắt đầu từ Arminius, người anh hùng của dân tộc German trong trận rừng Teutoburg xảy ra vào năm thứ 9 sau Công nguyên.
Tại lễ khai mạc trong năm 1842, 160 người được vinh danh với 96 tượng bán thân, và trong trường hợp không có hình ảnh xác thực hoặc các hành động như lời thề Rütli, với 64 bảng tưởng niệm. Hiện nay, bộ sưu tập bao gồm 130 tượng bán thân và 65 bảng tưởng niệm đề nhớ tới những người, các hành vi và các nhóm. Mười hai người được vinh danh là phụ nữ. Bất cứ ai cũng có thể đề nghị một nhân vật nói một ngôn ngữ tiếng Đức được vinh danh sớm nhất là 20 năm sau cái chết của người đó và sau đó phải trả chi phí cho việc hình thành và dựng bức tượng bán thân lên. Hội đồng Bộ trưởng Bayern quyết định người nào được nhận vào đài tưởng niệm.[2]
Toàn bộ công trình, bao gồm cả phần bệ móng, có chiều dài 125 mét và chiều cao 55 mét, được thiết kế theo hình dáng của một ngôi đền Hy Lạp cổ đại dựa trên phong cách kiến trúc Doric Peripteros (đền có hàng cột bao quanh). Phần mái được nâng đỡ bởi một kết cấu khung sắt vô cùng hiện đại vào thời kỳ bấy giờ. Riêng tòa điện chính mang phong cách tân cổ điển có chiều dài 66,7 mét, chiều rộng 31,6 mét và chiều cao 20 mét. Phần phù điêu chạm khắc nổi hoàn chỉnh ở mặt Gable (trán tường) phía bắc do Christian Daniel Rauch thiết kế và Ludwig von Schwanthaler thực hiện; mặt này tái hiện trận chiến ở rừng Teutoburg với hình ảnh các bộ tộc Germanic dưới sự chỉ huy của Arminius ở bên trái đang chống lại quân La Mã tấn công từ phía bên phải. Trong khi đó, mặt trán tường phía nam biểu trưng cho công cuộc giải phóng nước Đức vào năm 1814: ở chính giữa là hình tượng nữ thần Germania, hai bên trái phải là các quốc gia và thành trì liên bang Đức đang tiến đến để bày tỏ lòng tôn kính, còn phần góc tam giác (spandrel) là hình ảnh biểu tượng của hai dòng sông biên giới Rhine và Moselle. Bên trong điện Walhalla có chiều dài 48,5 mét, chiều rộng 14 mét và chiều cao 15,5 mét. Dải phù điêu chạy dọc bao quanh do Martin von Wagner thực hiện, phác họa lại lịch sử thời kỳ đầu của người Germanic, từ cuộc hành trình rời khỏi vùng Caucasus cho đến khi di cư vào Trung Âu. Giai đoạn cuối cùng được thể hiện là sự kiện cải đạo sang Kitô giáo của Thánh Boniface. Ngoài chức năng trang trí, dải phù điêu lịch sử này còn đóng vai trò như một ranh giới trực quan, phân chia giữa khu vực đặt các bức tượng bán thân phía dưới và khu vực đặt các tấm bảng vinh danh phía trên. Bên trong nội điện cũng đặt 12 chiếc ghế bành bằng đá cẩm thạch do nhà điêu khắc Ernst Mayer chế tác cùng 8 cây chân nến bằng đá cẩm thạch.
Lịch sử
.jpg){kind=link}
Vào năm 1806, Đệ Nhất Đế chế Pháp dưới quyền Napoleon đã sáp nhập các vùng đất của Đức dọc theo sông Rhine và Biển Bắc. Các bang miền trung Đức sau đó đã thành lập Liên bang Rhein và đứng về phía Napoleon. Trước tình hình đó, Hoàng đế Franz II của Thánh chế La Mã đã tuyên bố chính thức giải thể Đế quốc La Mã Thần thánh Dân tộc Đức (vào ngày 6 tháng 8 năm 1806) và đổi tước hiệu của mình thành Hoàng đế Áo. Cuộc chiến tranh Liên minh thứ Tư (1806–1807) đã đẩy các lực lượng quân đội Đức vào thế đối đầu lẫn nhau ở cả hai chiến tuyến, và một lần nữa Napoleon lại giành chiến thắng.
Vào năm 1807, Thái tử Ludwig khi đó mới 20 tuổi của Vương quốc Bayern (vốn vừa được Napoleon nâng tầm từ Lãnh địa Tuyển hầu quốc lên thành Vương quốc vào năm 1806) đã nảy ra ý tưởng nhắc nhở toàn thể người Đức về cội nguồn di sản chung của họ - thông qua những nhân vật và sự kiện vĩ đại trong lịch sử người Đức. Ông đã ủy thác cho nhiều nhà điêu khắc chế tác các bức tượng bán thân của những nhân vật kiệt xuất do chính ông lựa chọn. Bức tượng nhà thiên văn học Copernicus do Johann Gottfried Schadow thực hiện là một trong những tác phẩm đầu tiên được hoàn thành vào năm 1807. Đến năm 1808, danh sách các nhân vật tiếp theo được đề xuất vinh danh đã được tham vấn từ nhà sử học người Thụy Sĩ Johannes von Müller.
Tính đến thời điểm Thái tử Ludwig đăng quang trở thành Vua Ludwig I của xứ Bavaria vào năm 1825, đã có 60 bức tượng bán thân được hoàn thiện. Đến năm 1826, Ludwig đã ủy thác việc xây dựng một đài tưởng niệm nằm ở bờ trên sông Danube, gần thành phố Regensburg, dựa trên nguyên mẫu của đền Parthenon ở Athens. Dải phù điêu trên trán tường phía nam tái hiện sự kiện thành lập Bang liên Đức vào năm 1815; trong khi dải phù điêu trên trán tường phía bắc miêu tả các khung cảnh từ Trận chiến rừng Teutoburg vào năm 9 TCN.[3] Theo cuốn sách Pictorial Travels Continentally Described (xuất bản khoảng năm 1892), chi phí xây dựng công trình này ước tính khoảng 666.666 bảng Anh.
Một đồng xu mệnh giá hai thaler cũng đã được đúc để kỷ niệm ngày mở cửa điện Walhalla (mã số trong catalogue Krause: KM# 811) và hiện thuộc loại tương đối hiếm.[4]
Vào ngày lễ khánh thành điện Walhalla ngày 18 tháng 10 năm 1842, tại đây trưng bày 96 bức tượng bán thân, cùng với 64 tấm bảng vinh danh dành cho những nhân vật hoặc sự kiện không có tranh chân dung làm mẫu để chế tác tượng. Khi đài tưởng niệm mở cửa vào năm 1842, Guido von Lessner đã sáng tác một bài thơ ngợi ca sự vĩ đại của nước Đức, sau đó tác phẩm này đã được Joseph Hartmann Stuntz phổ nhạc.[5]
Vì tiêu chí lựa chọn chính cho 160 nhân vật ban đầu đại diện cho 1.800 năm lịch sử Đức là phải "thuộc về cộng đồng nói tiếng Đức", nhà vua đã đưa vào danh sách cả những cá nhân thuộc không gian Germanic mở rộng, bao gồm các nhân vật kiệt xuất từ thời Germanic cổ đại cũng như những tên tuổi từ Đế quốc La Mã Thần thánh. Nếu như điện Valhalla trong thần thoại Bắc Âu là nơi ngự trị của những chiến binh tử trận trong vinh quang, thì Ludwig lại muốn Walhalla của ông không chỉ dành riêng cho các chiến binh mà còn cho cả các nhà khoa học, nhà văn và giới giáo sĩ, đồng thời đặc biệt vinh danh cả nam giới lẫn phụ nữ. Nhiều thập kỷ trước khi nhà nước Đức hiện đại được thành lập vào năm 1871 hoặc trước khi bản sắc Đức hiện đại được định hình rõ ràng, từ "Đức" ban đầu được hiểu theo nghĩa "Germanic" - bao gồm tất cả các dân tộc Germanic cổ đại cũng như các nhân vật lịch sử thời Trung cổ của Hà Lan, Thụy Điển, Nga và cả những nhân vật thời hiện đại của Áo và Thụy Sĩ.
Các bản thiết kế của Leo von Klenze đã hé lộ mục đích của tầng ngầm nằm bên trong phần bệ móng, nơi có lối vào có thể nhìn thấy từ phía sông Danube. Lối đi chính dẫn đến Đại sảnh Kỳ vọng (Halle der Erwartungen), nơi vốn được dự định làm nơi đặt các bức tượng bán thân của những cá nhân được đánh giá là xứng đáng ghi tên vào điện Walhalla, nhưng vào thời điểm chế tác tượng họ vẫn còn sống. Các bức tượng này sẽ được rước một cách trang trọng vào điện Walhalla sau khi họ qua đời. Tuy nhiên, Đại sảnh Kỳ vọng sau đó đã bị hủy bỏ do có sự thay đổi trong các tiêu chí vinh danh.
Bức tượng bán thân bổ sung đầu tiên cho bộ sưu tập là của Martin Luther. Ludwig, một người Công giáo ngoan đạo, từng do dự trong việc đưa Luther vào danh sách. Nhiều nhà điêu khắc, bao gồm Ohnmacht và Schadow, cùng với Johannes von Müller đã hối thúc nhà vua đưa Luther vào. Cuối cùng, vào năm 1831, Ludwig đã ủy thác cho Ernst Friedrich Rietschel chế tác bức tượng của Luther. Tượng không kịp hiện diện trong lễ khánh thành điện Walhalla vào năm 1842, mà được chính Ludwig thêm vào vào năm 1848. Bức tượng của Luther được đặt ngay sau bức tượng cuối cùng trong bộ sưu tập ban đầu (tượng của Goethe), bỏ qua quy tắc sắp xếp theo thứ tự năm mất.
Có thêm bốn bức tượng nữa được bổ sung trong thời gian Vua Ludwig còn sống: Đại Công tước Karl, Công tước vùng Teschen (mất năm 1847, bổ sung năm 1853), Josef Wenzel Graf Radetzky von Radetz (mất năm 1858, bổ sung cùng năm), Friedrich Schelling (mất năm 1854, bổ sung năm 1860) và Ludwig van Beethoven (bổ sung năm 1866).
Vào năm 1853, Vua Ludwig I đã thành lập thêm một Đại sảnh Danh vọng (Ruhmeshalle) tại Munich dành riêng cho người dân xứ Bavaria. Từ đó đến nay, chín cá nhân từng được vinh danh tại Ruhmeshalle đã được chuyển sang vinh danh tại điện Walhalla. Các bức tượng bán thân của họ tại Ruhmeshalle đã bị phá hủy trong một trận oanh kích vào năm 1944 và không được phục dựng lại. Thay vào đó, một tấm bảng ghi tên họ đã được dựng lên để thông báo về việc chuyển họ sang điện Walhalla. Bản thân Vua Ludwig I, người đã cho xây dựng Hội trường Giải phóng (Befreiungshalle) cùng nhiều đài tưởng niệm khác, cũng được lưu danh tại cả điện Walhalla lẫn Ruhmeshalle.
Thống chế Helmuth von Moltke Lớn là nhà lãnh đạo quân sự cuối cùng được bổ sung vào đây (vào năm 1910). Sau Thế chiến thứ nhất, các đợt bổ sung mới chủ yếu tập trung vào giới nghệ sĩ và trí thức. Bắt đầu từ năm 1933, khi tổ chức Kraft durch Freude và các tổ chức Quốc xã khác đẩy mạnh các chuyến tham quan đến điện Walhalla, số lượng du khách đã tăng lên theo bội số. Vào năm 1937, khi Hitler khánh thành bức tượng bán thân của nhà soạn nhạc Bruckner, lượng khách ghi nhận được đã lên tới 131.520 người. Cuối cùng, đài tưởng niệm Walhalla đã thuộc quyền kiểm soát của quân Đồng minh trong chiến dịch tiến quân vào nước Đức vào tháng 4 năm 1945.[6]
Kể từ năm 1945, các đề xuất bổ sung nhân vật mới được đưa ra bởi các cá nhân hoặc quỹ tư nhân; đây cũng là những bên sẽ chi trả chi phí chế tác tượng bán thân mới. Các đề xuất này sẽ do Viện Hàn lâm Khoa học Bavaria thẩm định, làm cơ sở để Bộ Nội vụ Bavaria đưa ra khuyến nghị. Quyết định cuối cùng thuộc về Hội đồng Bộ trưởng bang Bavaria. Thông lệ chính thức kể từ năm 1945 là ưu tiên các "nhân vật kiệt xuất trong lĩnh vực khoa học hoặc nghệ thuật, hoặc những cá nhân có cống hiến đặc biệt cho xã hội hay từ thiện".[7]
Đã có 19 bức tượng bán thân được bổ sung trong khoảng thời gian từ năm 1945 đến năm 2022, trung bình chưa đầy 4 năm lại có thêm một bức tượng mới:
- Max Reger (1948)
- Adalbert Stifter (1954)
- Joseph von Eichendorff (1957)
- Wilhelm Conrad Röntgen (1959)
- Max von Pettenkofer (1962)
- Jakob Fugger (1967)
- Jean Paul (1973)
- Richard Strauss (1973)
- Carl Maria von Weber (1978)
- Gregor Mendel (1983)
- Albert Einstein (1990)
- Karolina Gerhardinger (1998)
- Konrad Adenauer (1999)
- Johannes Brahms (2000)
- Sophie Scholl (2003)
- Carl Friedrich Gauss (2007)
- Edith Stein (2009)
- Heinrich Heine (2010)
- Käthe Kollwitz (2018)
- Max Planck (2022)[8]
Chú thích
- ^ Official Guide booklet, 2002, p. 3
- ^ "Walhalla". Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 31 tháng 12 năm 2016.
- ^ Official Guide booklet, 2002, p. 6
- ^ German States BAVARIA 2 Thaler KM# 811 1842
- ^ Institute of Bavarian History
- ^ Anna Rosmus Hitlers Nibelungen, Samples Grafenau 2015, p. 178
- ^ Steger (2011:199)
- ^ "Max-Planck-Büste neu in der Walhalla", Welt, 15 Juli 2022.