Xem mã nguồn của Louis Ferdinand của Pháp

{{Thông tin nhân vật hoàng gia
| tên = Louis Ferdinand của Pháp
| tước vị = [[Dauphin nước Pháp]]
| hình = Alexandre Roslin, Louis de France, dauphin (1765).jpg
| ghi chú hình = Thái tử Louis trong bộ quân phục năm 1765, bộ quân phục cuối cùng ông mặc trước khi qua đời.
| phối ngẫu = [[María Teresa Rafaela của Tây Ban Nha]] (1744-1746)<br>[[Maria Josepha của Ba Lan]] (1747)
| con cái = {{plainlist|
*[[Marie Thérèse của Pháp]]
*[[Marie Zéphyrine của Pháp]]
*[[Louis Joseph Xavier của Pháp|Louis, Công tước xứ Bourgogne]]
*[[Xavier của Pháp|Xavier, Công tước xứ Aquitaine]]
*[[Louis XVI của Pháp]]
*[[Louis XVIII của Pháp]]
*[[Charles X của Pháp]]
*[[Marie Clotilde của Pháp|Marie Clotilde, Vương hậu Sardegna]]
*[[Élisabeth Philippe của Pháp|Élisabeth, Vương tôn nữ Pháp]]}}
| thông tin con cái = ẩn
| tên đầy đủ = [[Tiếng Pháp]]: Louis Ferdinand de France<br>
[[Tiếng Anh]]: Louis Ferdinand of France
| kiểu hoàng tộc = Vương tộc
| hoàng tộc = [[Vương tộc Bourbon|Nhà Bourbon]]
| cha = [[Louis XV của Pháp]] {{Vương miện}}
| mẹ = [[Maria của Ba Lan]]
| sinh = [[4]] tháng [[9]] năm [[1729]]
| nơi sinh = [[Cung điện Versailles]], [[Paris]], [[Pháp]]
| mất = [[20]] tháng [[12]] năm [[1765]] (36 tuổi)
| nơi mất = [[Lâu đài Fontainebleau]], [[Pháp]]
| nơi an táng = [[Nhà thờ Sens]], [[Vương cung thánh đường Thánh Denis]]
| tôn giáo = [[Giáo hội Công giáo|Công Giáo La Mã]]
| chữ ký = [[File:Signature of Louis, Dauphin of France at his own wedding 23 February 1745.png|120px]]
}}'''Louis Ferdinand của Pháp''' (4 tháng 9 năm 1729 – 20 tháng 12 năm 1765) là con trai duy nhất còn sống đến tuổi trưởng thành của [[Louis XV của Pháp]] và [[Maria của Ba Lan]]. Là vương tử, Louis là ''[[fils de France]]'' (con trai nước Pháp), và nhận danh hiệu [[Dauphin nước Pháp]] cho người thừa kế đương nhiên. Tuy nhiên, Louis qua đời khi mới 36 tuổi trước khi có thể kế vị cha. Ba người con trai lớn của ông đều lần lượt trở thành vua nước Pháp: [[Louis XVI của Pháp|Louis XVI]], [[Louis XVIII của Pháp|Louis XVIII]] và [[Charles X của Pháp|Charles X]].<ref>{{Chú thích báo|title=Ông được gọi đơn giản là Louis bởi những tiểu sử có uy tín nhất (bao gồm cả những tiểu sử đầu tiên của Proyart và Rozoir)}}</ref><ref>{{Chú thích báo|title=Louis, Dauphin of France|url=http://www.unofficialroyalty.com/louis-dauphin-of-france/}}</ref><ref>{{Chú thích báo|title=Vua Pháp 3 tháng 9 năm 1791 - 21 tháng 9 năm 1792}}</ref><ref>{{Chú thích báo|title=Nagel, Susan, Marie-Thérèse: Child of Terror Bloomsbury, USA, Reprint Edition 2008, ISBN 1-59691-057-7, tr. 152–153}}</ref><ref>{{Chú thích báo|title=Merriman, John M.; Mùa đông, JM (2006). Châu Âu 1789-1914: bách khoa toàn thư về thời đại công nghiệp và đế chế . Detroit, Mich: Các con của Charles Scribner. ISBN 978-0684314969. OCLC 76769541 .}}</ref>

== Tuổi thơ và Giáo dục ==
[[Tập_tin:Ondoiement_de_Louis_de_France_1729.jpg|trái|nhỏ|Giấy khai sinh trong lễ rửa tội Louis.|160x160px]]
[[Tập_tin:Château_de_Versailles,_appartements_du_Dauphin_et_de_la_Dauphine,_première_antichambre_du_Dauphin,_Louis_de_France,_Louis_Tocqué_01.jpg|trái|nhỏ|Cậu bé Louis 9 tuổi, trong phòng nghiên cứu.|221x221px]]
Louis chào đời ngày [[4 tháng 9]] năm [[1729]] tại [[Cung điện Versailles]] thuộc thành phố [[Paris]] nước [[Pháp]]. Ông là người con thứ 4 nhưng lại là cậu con trai đầu tiên của [[Louis XV của Pháp]] và [[Maria của Ba Lan]], Louis chào đời được chào đón bằng một lễ hội rình rang khắp cả nước. Sự ra đời của ông đồng nghĩa với việc trở thành người thừa kế ngai vàng nước Pháp và được ban danh hiệu [[Dauphin nước Pháp]]. Louis đã củng cố vững chắc vị thế của mẹ ông tại triều đình. Trước đó, địa vị của bà từng khá bấp bênh vì đã liên tiếp sinh ba người con gái trước khi hạ sinh được một người thừa kế nam nối dõi.{{sfn|Bernier|1984|p=68}} Louis có một em trai là [[Philippe Louis của Pháp|Philippe, Công tước xứ Anjou]] nhưng vị Vương tử này qua đời khi còn nhỏ.{{sfn|Bernier|1984|p=68}}<ref name="salon">[https://www.salonprivemag.com/so-just-who-was-louis-dauphin-of-france/ "So, Just Who Was Louis Dauphin Of France", ''Salon Privé Magazine'', August 31, 2021]</ref>

Vào ngày [[27 tháng 4]] năm [[1737]] theo truyền thống của Hoàng gia Pháp Louis 7 tuổi được [[rửa tội]] bởi [[Armand de Rohan|Hồng y Armand de Rohan]] cha mẹ đỡ đầu của ông bao gồm [[Louis IV xứ Orléans|Công tước Louis xứ Orléans]] và [[Louise Françoise de Bourbon]], tên chính thức của ông đồng thời được công bố là Louis Ferdinand.<ref>{{Chú thích báo|title=AD 78, registre des baptêmes de la paroisse Notre-Dame de Versailles, année 1737, vue 26/76.|url=https://archives.yvelines.fr/ark:/36937/s0053cecc29025fc/53ce}}{{Liên kết hỏng|date=2023-01-18 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>{{sfn|Broglie|1877|p=15}}

Người chịu trách nhiệm nuôi dưỡng Louis trong những năm đầu đời là [[Charlotte de La Mothe-Houdancourt]], người trước đó cũng từng là bảo mẫu của vua Louis XV.{{sfn|Bernier|1984|p=68}}{{sfn|Broglie|1877|pages=15-16}} Khi lên bảy tuổi, ông được giao cho Công tước xứ Châtillon làm tổng quản (''gouverneur''),{{sfn|Broglie|1877|page=21}} Bá tước xứ Muy làm phó tổng quản.

=== Giáo dục ===
[[Tập_tin:Armand-Gaston-Maximilien_de_Rohan.jpg|nhỏ|Jean Boyer, gia sư của Louis.|239x239px|trái]]
Louis được giáo dục tại nhà, giám mục [[Jean-François Boyer]] được chọn để dạy học cho Quốc vương tương lai của Pháp.<ref name="salon" />{{sfn|Broglie|1877|page=22}} Gia sư riêng của ông nhận định <nowiki>''</nowiki>''Trữ quân là một học sinh xuất sắc trong nhiều lĩnh vực đặt biệt là các môn học nghiêng về trí óc nhưng ngược lại không mấy hứng thú với các hoạt động thể chất<nowiki>''</nowiki>''. Louis nói được 3 ngôn ngữ, ngoài tiếng Pháp ông biết cả [[tiếng Latinh]] và có thể nói [[tiếng Anh]] lưu loát đây được xem là một điều hiếm có đối với những hoàng tử thời đó.<ref>{{Chú thích báo|title=Proyart 1778 tr. 67}}</ref> <ref>Petitfils 2002, <abbr>tr.</abbr> 19.</ref>Trái với thành tích học tập xuất sắc, Louis Ferdinand không mấy yêu thích các hoạt động thể chất. Sau một tai nạn [[săn bắn]] khiến một người hầu của mình thiệt mạng, ông từ bỏ thú săn bắn hoàn toàn. Louis sau đó bảo trợ cho gia đình nạn nhân, chu cấp cho con cháu của người này; khoản trợ cấp ấy tiếp tục được duy trì cho đến khi dòng dõi của nạn nhân tuyệt tự dưới thời [[Đệ Tam Cộng hòa Pháp|Đệ Tam Cộng hòa]]. Giống như các chị em gái của mình, ông cũng là một [[nhạc công]] tài năng và có niềm đam mê sâu sắc đối với âm nhạc. Tuy nhiên, từ nhỏ Louis lại đặc biệt quan tâm đến quân sự và nghệ thuật chiến tranh{{sfn|Broglie|1877|page=36}}.

.Louis đặc biệt gắn bó với mẹ và các chị em gái của mình, nhất là chị gái [[Henriette của Pháp]], người mà ông luôn hết lòng yêu thương và che chở.{{sfn|Broglie|1877|p=38}} Tình cảm gia đình này càng trở nên sâu sắc khi tuổi thơ của ông bị ảnh hưởng bởi những biến động trong đời sống riêng của nhà vua. Khi Louis lên bảy tuổi, Louis XV công khai mối quan hệ với tình nhân đầu tiên tại triều đình là [[Louise Julie de Mailly]]. Việc chứng kiến cha mẹ ngày càng xa cách, những cuộc tình công khai của nhà vua cùng sự cam chịu lặng lẽ của mẹ đã tác động sâu sắc đến tính cách của Louis Ferdinand. Cùng với đó, mối quan hệ giữa ông và vua cha cũng dần trở nên lạnh nhạt, nhất là khi Louis XV ngày càng tỏ ra ghen tị với sự nổi tiếng và phẩm chất của người con trai. Những trải nghiệm ấy khiến Louis Ferdinand ngay từ khi còn trẻ đã quyết tâm không đi theo con đường của cha mình. Hai năm sau, bốn người em gái nhỏ nhất của Louis bị đưa đến Tu viện Fontevraud để học tập nhằm giảm chi phí cho cho hoàng gia, chỉ còn lại tại triều đình hai người chị song sinh [[Louise Élisabeth của Pháp|Élisabeth]], Henriette và em gái [[Adélaïde của Pháp|Adélaïde]].[[Tập tin:The Battle of Fontenoy, 11th May 1745.png|nhỏ|301x301px|Trận chiến Fontenoy'','' tranh của Horace Vernet. Louis đang cưỡi ngựa bên cạnh cha mình.]]
Ông rất thất vọng khi bị vua cha ngăn cản tham gia chiến dịch năm 1744 trong [[Chiến tranh Kế vị Áo]].{{sfn|Bernier|1984|p=122}} Khi nhà vua lâm bệnh nặng vì sốt tại [[Metz]], Louis đã bất chấp mệnh lệnh để đến chăm sóc cha mình, khiến Louis XV không hài lòng.{{sfn|Bernier|1984|p=129}}{{sfn|Broglie|1877|p=56}} Hậu quả là Công tước Châtillon, vị gia sư và cũng là người mà Louis hết sức kính trọng, bị cách chức.{{sfn|Broglie|1877|pages=57-60}}{{sfn|Bernier|1984|p=130}} Đến năm 1745, ông cuối cùng được phép tháp tùng vua cha trong chiến dịch tại [[Vlaanderen|Flanders]]{{sfn|Broglie|1877|p=75}} và tận mắt chứng kiến Trận Fontenoy.{{sfn|Broglie|1877|p=77}}{{sfn|Mitford|1976|pages=38-45}}{{sfn|Haggard|1906|pages=238-242}} Tuy nhiên, sau đó Louis không còn được tham gia các hoạt động quân sự nữa.

== Hôn nhân và Gia đình ==

=== Cuộc hôn nhân đầu tiên ===
{{Multiple image
| perrow = 2
| total_width = 300
| image1 = Portrait_of_Marie_Thérèse_Raphaëlle_of_Spain,_Dauphine_of_France_in_circa_1745_by_Daniel_Klein_the_younger.JPG
| alt1 = María Teresa Rafaela của Tây Ban Nha, người vợ đầu tiên của Louis
| image2 = Dauphine_de_Saxe.jpg
| alt2 = Maria Josepha, người vợ thứ hai của Louis
| footer = [[María Teresa Rafaela của Tây Ban Nha|María Teresa Rafaela]] (trái), người vợ đầu tiên, và [[Maria Josepha của Ba Lan|Maria Josepha]] (phải), người vợ thứ hai của Louis
}}
Năm 1744, khi Louis được 15 tuổi cha ông [[Louis XV của Pháp|Louis XV]] chọn Vương nữ [[María Teresa Rafaela của Tây Ban Nha|María Teresa Rafaela]] 19 tuổi, con gái của Vua [[Felipe V của Tây Ban Nha]] trở thành vợ cho con trai. Hôn lễ được cử hành tại [[Madrid|Thủ đô Madrid]], Tây Ban Nha vào ngày [[18 tháng 12]] năm [[1744]] nhưng không có sự góp mặt chính thức của Thái tử Louis vì hôn lễ theo kiểu đám cưới ủy nhiệm. Đến ngày [[23 tháng 2]] năm [[1745]] lễ cưới chính thức diễn ra tại [[Cung điện Versailles]].<ref>{{Chú thích báo|title=Armstrong, trang 343}}</ref>Sau một năm kết hôn họ chào đón sự ra đời của cô con gái đầu tiên Vương tôn nữ [[Marie Thérèse của Pháp|Marie Thérèse]] vào ngày [[19 tháng 7]] năm [[1746]], chỉ được ba ngày sau khi sinh con María Teresa Rafaela qua đời vào ngày [[22 tháng 7]] năm [[1746]] và cô con gái sơ sinh của họ cũng chỉ sống được đến 2 tuổi và qua đời vào ngày [[27 tháng 4]] năm [[1748]].<ref>{{Chú thích sách|title=Emmanuel, tr 101}}</ref>Sự ra đi của người vợ María Teresa khiến cho Louis vô cùng đau buồn, khi đó Louis vẫn là một thiếu niên 16 tuổi buộc phải kết hôn thêm lần nữa để đảm bảo hậu duệ kế vị ngai vàng nước Pháp.

=== Cuộc hôn nhân thứ hai ===
Với mong muốn gần gũi quan hệ với Vương thất Ba Lan và triều đình Pháp thông qua cuộc hôn nhân giữa Louis và [[Maria Josepha của Ba Lan|Maria Josepha xứ Sachsen]], con gái vua Ba Lan [[August III của Ba Lan|August III]], vào ngày [[10 tháng 1]] năm [[1747]]. Hôn lễ diễn ra theo kiểu ủy nhiệm tại [[Dresden]] và chính thức tại Cung điện Versailles vào ngày [[9 tháng 2]] năm [[1747]]. 

Cuộc hôn nhân giữa Louis và Maria có chính thức 8 người con:<ref>{{Chú thích báo|title=MARIE-THÉRÈSE, FILLE AÎNÉE DU DAUPHIN LOUIS-FERDINAND|url=http://enviedhistoire.canalblog.com/archives/les_enfants_royaux_de_france/index.html}}</ref>

# [[Marie Zéphyrine của Pháp]] (26 tháng 8 năm 1750 - 1 tháng 9 năm 1755), qua đời khi 5 tuổi.
# [[Louis Joseph Xavier của Pháp]], [[Công tước xứ Bourgogne]] (13 tháng 9 năm 1751 - 22 tháng 3 năm 1761), qua đời khi 10 tuổi.
# [[Xavier của Pháp]], [[Công tước xứ Aquitaine]] (8 tháng 9 năm 1753 - 22 tháng 2 năm 1754), qua đời khi 1 tuổi.
# [[Louis XVI của Pháp]] (23 tháng 8 năm 1754 - 21 tháng 1 năm 1793)
# [[Louis XVIII của Pháp]] (17 tháng 11 năm 1755 - 16 tháng 9 năm 1824)
# [[Charles X của Pháp]] (9 tháng 10 năm 1757 - 6 tháng 11 năm 1836)
# [[Marie Clotilde của Pháp]] (23 tháng 9 năm 1759 - 7 tháng 3 năm 1802)
# [[Élisabeth Philippe của Pháp]] (3 tháng 5 năm 1764 - 10 tháng 5 năm 1794)

== Trưởng thành ==
[[Tập_tin:Alexandre_Roslin,_Le_Dauphin_Louis_de_France_(MV_5419).jpg|trái|nhỏ|Thái tử Louis năm 1765|230x230px]]
Louis trưởng thành được đánh giá là một người có ý thức về nhân cách và đạo đức tốt, một người đàn ông hiếu học, ông thích trò chuyện với mọi người, đọc sách hơn là việc săn bắn như những người giàu có khác sống cùng thời với ông. So với cha ông một người có nhiều tình nhân khét tiếng, Louis rất thủy chung với người vợ Maria Josepha của mình.

Ông rất sùng đạo là một mẫu người điển hình hay tỏ lòng sùng kính [[Thánh Tâm]], đến nổi người vợ Maria Josepha đã tìm mọi cách tiết chế sự sùng kính thái quá của ông nhưng bà luôn đoàn kết ủng hộ chồng trong việc chân thành ủng hộ các tu sĩ [[Dòng Tên]] khi họ bị trục xuất vào [[1764|năm 1764]].<ref>Bernard Hours, La vertu et le secret, le dauphin, fils de Louis XV, Paris, Honoré Champion, 2006, 408 p.</ref>

== Qua đời ==
[[Tập_tin:Lagrenee,_Louis_Jean_-_Allegory_on_the_Death_of_the_Dauphin_-_1765.jpg|nhỏ|''Câu chuyện ngụ ngôn về cái chết của Dauphin'' bởi họa sĩ người Pháp [[Louis-Jean-François Lagrenée]], 1765|235x235px]]
[[Tập_tin:2012--DSC_0253-Cénotaphe-du-grand-Dauphin-par-Coustou-dans-la-cathedrale-de-Sens.jpg|trái|nhỏ|Lăng mộ của Louis và vợ Maria Josepha|285x285px]]
Mùa xuân năm 1765, sức khỏe của Louis không có dấu hiệu đáng lo ngại. Vì vậy, vào tháng 7 Louis đến [[Compiègne]] để tham dự cuộc diễn tập quân sự hàng năm, trong bộ quân phục đại tá, Louis cưỡi ngựa với tư thế đĩnh đạc trước người đứng đầu trung đoàn. Tuy nhiên những ngày ở [[Compiègne]], Louis đã không chăm sóc tốt cho sức khỏe của chính mình sau những bài tập quân sự có phần khá hiếu chiến so với ông. Sau 1 tháng tại [[Compiègne]], Louis đã ngã bệnh nhưng đã được chữa trị khỏi bởi những bác sĩ tại đó, đây cũng là khoảng thời gian Louis có những triệu chứng của bệnh lao. Vào tháng 9, Louis quay trở lại [[Cung điện Versailles|Điện Versailles]], mặc dù sức khỏe không được tốt nhưng Louis nhất quyết thực hiện chuyến nghỉ mát tại [[Lâu đài Fontainebleau]], tại đây tình trạng của Thái tử trở nên xấu đi sau những ngày bị tra tấn bởi những cơn ho liên tục kèm theo bệnh kiết lỵ, Louis qua đời vì bệnh lao ở tuổi 36 vào ngày 20 tháng 12 năm 1765 tại Lâu đài Fontainebleau, lúc tám giờ hai mươi ba phút sáng.<ref>{{Chú thích sách|title=Bertrand Beyern, Guide des tombes d'hommes célèbres, Le Cherche midi, 2011, 385 p.}}</ref>

Theo nguyện vọng cuối cùng của Thái tử, hài cốt của Louis đã được chôn cất tại nhà thờ lớn [[Sens, Yonne|Sens]], và trái tim của ông được đưa đến [[Vương cung thánh đường Thánh Denis]].<ref>{{Chú thích sách|title=Marc-Albert de Villiers, Vie de Louis IX, dauphin de France, depuis 1729 jusqu'en 1767, 1769, 400 p. (lire en ligne), p. 381.}}</ref> Và vợ của ông, Công chúa Maria Josepha người đã luôn ở bên cạnh Louis chăm sóc ông những khoảng thời gian ngã bệnh đã qua đời vào ngày 13 tháng 3 năm 1767, chỉ 2 năm sau khi Louis qua đời. Dù là Thái tử của Pháp nhưng Louis hầu như cả cuộc đời không được tiếp xúc với các công việc chính trị bởi cha ông Vua [[Louis XV của Pháp|Louis XV]], người đã không cho phép con trai mình làm điều đó. 

Sự ra đi của Louis đã khiến một nhóm những người [[:en:Dévots|Dévots]] đóng vai trò quan trọng trong cuộc cải cách đạo [[Công giáo tại Pháp|Công giáo]] tại Pháp đã vô cùng thất vọng, vì đây là nhóm người lúc sinh thời từng có rất nhiều ảnh hưởng đối với Louis và họ luôn hy vọng sẽ giành được một vị trí quan trọng trong triều đình Pháp khi Louis lên ngôi. Nhưng Louis qua đời trước khi có thể trị vì khiến cho điều đó đã không bao giờ trở thành sự thật vào [[1765|năm 1765]].<ref>{{Chú thích web|url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG36260|tựa đề=Louis Dauphin of France (1729–1765), successor son of King Louis XV|url-status=live}}</ref>

== Tổ tiên ==
{{ahnentafel|1. '''Louis Ferdinand của Pháp'''|2. [[Louis XV của Pháp]]|3. [[Maria của Ba Lan]]|4. [[Louis của Pháp, Tiểu Trữ quân|Louis của Pháp]]|5. [[Maria Adelaide của Savoia]]|6. [[Stanisław I Leszczyński]]|7. [[Katarzyna Opalińska]]|8. [[Louis của Pháp, Đại Trữ quân|Louis của Pháp]]|9. [[Maria Anna Victoria xứ Bayern]]|10. [[Vittorio Amadeo II của Sardegna]]|11. [[Anne Marie của Orléans]]|12. [[Rafał Leszczyński (1650–1703)|Rafał Leszczyński]]|13. [[Anna Leszczyńska (1660–1727)|Anna Jabłonowska]]|14. [[Jan Karol Opaliński]]|15. [[Zofia Czarnkowska Opalińska|Zofia Czarnkowska]]|collapsed=yes|align=center|ref=<ref>{{cite book|title=Genealogie ascendante jusqu'au quatrieme degre inclusivement de tous les Rois et Princes de maisons souveraines de l'Europe actuellement vivans| trans-title=Genealogy up to the fourth degree inclusive of all the Kings and Princes of sovereign houses of Europe currently living |url=https://books.google.com/books?id=AINPAAAAcAAJ&pg=PA12|year=1768|publisher=Frederic Guillaume Birnstiel|location=Bourdeaux|language=fr|page=12}}</ref><ref>{{cite book|last=Żychliński|first=Teodor|title=Złota księga szlachty polskiéj: Rocznik IVty|url=https://books.google.com/books?id=zihbCxb9xpQC&pg=PT1|access-date=1 August 2018|year=1882|publisher=Jarosław Leitgeber|language=pl|page=1}}</ref>|boxstyle_1=background-color: #fcc;|boxstyle_2=background-color: #fb9;|boxstyle_3=background-color: #ffc;|boxstyle_4=background-color: #bfc;|boxstyle_5=background-color: #9fe;}}

== Tham khảo ==
{{tham khảo}}

== Nguồn ==

* {{cite book |last=Bernier |first=Olivier |url=https://archive.org/details/louisbelovedl00bern/page/158/mode/2up |title=Louis the Beloved: the Life of Louis XV |publisher=Doubleday |year=1984 |isbn=978-0385184021 |place=New York}}
* {{cite book |last=Broglie |first=Emmanuel de |url=https://archive.org/details/lefilsdelouisxv00broggoog/page/n28/mode/2up |title=Le fils de Louis XV, Louis, dauphin de France, 1729-1765 |publisher=E. Plon |year=1877}}
* {{cite book |last=Cronin |first=Vincent |url=https://archive.org/details/louisantoinette00cron/page/22/mode/2up |title=Louis and Antoinette |publisher=William Morrow & Company, Inc |year=1975 |location=New York}}
* {{cite book |last1=Haggard |first1=Andrew |url=https://archive.org/details/reallouisfifteen01hagg/page/n7/mode/2up |title=The Real Louis the Fifteenth |date=1906 |publisher=Hutchinson |location=London |access-date=9 November 2023}}
* {{cite book |last=Jones |first=Colin |title=The Great Nation: France from Louis XV to Napoleon |url=https://archive.org/details/greatnationfranc0000jone |publisher=Penguin Books |year=2003 |isbn=978-0140130935 |place=New York}}
* {{cite book |last=Mitford |first=Nancy |author-link=Nancy Mitford |url=https://archive.org/details/madamedepompadou0000mitf/page/28/mode/2up |title=Madame de Pompadour |publisher=Sphere Books |year=1976 |location=London |access-date=8 November 2023}}
* {{cite book |last=Perkins |first=James Breck |url=https://archive.org/details/franceunderlouis02perkiala/page/256/mode/2up |title=France Under Louis XV |year=1897}}
* {{cite book |last=Algrant |first=Christine Pevitt |title=Madame de Pompadour: Mistress of France |publisher=Grove Press |year=2002 |isbn=978-0802140357 |place=New York}}

* .{{Cite book |last=Jean-Christian Petitfils |title=Louis XIV |publisher=Nhà xuất bản Perrin |year=2002 |isbn=2-262-01866-9 |edition=1st |location=Paris |publication-date= |page=}}

== Bài đọc thêm ==
{{portal|Biography
}}

* Dechêne, Abel, ''Le dauphin, fils de Louis XV''. Paris: Librairie du dauphin, 1931.
* Ducaud-Bourget, François. ''Louis, dauphin de France: le fils du Bien-Aimé''. Paris: Conquistador, 1961.
* Hours, Bernard. ''La vertu et le secret: le dauphin, fils de Louis XV''. Paris: Champion, 2006.
* Huertas, Monique de, ''Marie-Josèphe de Saxe: mère de nos trois derniers rois de France et de Madame Élisabeth'', Paris: Pygmalion, 1995.
* {{Cite book |last=Latour |first=Louis Therese |title=Princesses Ladies And Salonnieres of The Reign of Louis XV |date=1927}}
* Proyart, Liévin-Bonaventure. [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k73898w ''Vie du dauphin, père de Louis XVI''], Lyon: Bruyset-Ponthus, 1788.
* Rozoir, Charles du, ''Le dauphin, fils de Louis XV et père de Louis XVI et de Louis XVIII'', Paris: Eymery, 1815.
* Zieliński, Ryszard, ''Polka na francuskim tronie'', Warszawa: Czytelnik, 1978.

== Liên kết ngoài ==
{{commons category|Louis, Dauphin of France (1729–1765)}}

* [https://web.archive.org/web/20050211201120/http://www.axonais.com/saintquentin/musee_lecuyer/dauphin.html De la Tour's pastels at the Musée l'Écuyer, Saint-Quentin], (bằng tiếng Pháp) bức chân dung phấn màu minh họa ở trên là bản phác thảo cho một trong bốn bức chân dung của Louis Ferdinand do họa sĩ Maurice Quentin de La Tour thực hiện (theo một bức thư của Hầu tước Abel-François Poisson de Vandières). Trong số bốn bức chân dung đó, hiện chỉ còn một tác phẩm được biết đến và đang được lưu giữ tại Bảo tàng Louvre, có niên đại năm 1748. Các giám tuyển của Musée de l'Écuyer cho rằng bản phác thảo này có thể đã được sử dụng để chuẩn bị cho bức chân dung đầu tiên trong loạt tác phẩm nói trên, được thực hiện vào khoảng năm 1745.
{{s-start}}
{{s-hou|[[Vương tộc Bourbon]]|4 tháng 9|1729|20 tháng 12|1765|[[Vương triều Capet]]|name=Louis Ferdinand của Pháp}}
{{s-roy|fr}}
|-
{{s-vac|last=[[Louis XV của Pháp|Louis]]}}
{{s-ttl
| title = [[Trữ quân nước Pháp]]
| years = 4 tháng 9 năm 1729 – 20 tháng 12 năm 1765
}}
{{s-aft
| after = [[Louis XVI của Pháp|Louis-Auguste]]
}}
{{s-end}}{{Vương tử Pháp}}{{Trữ quân Pháp}}{{Vương tộc Bourbon}}
[[Thể loại:Trữ quân Pháp]]
[[Thể loại:Vương tử Pháp]]
[[Thể loại:Vương tộc Bourbon (Pháp)]]
[[Thể loại:Vương tộc Bourbon]]
[[Thể loại:Vương tử]]
[[Thể loại:Người thừa kế chưa bao giờ lên ngôi]]
[[Thể loại:Người được nhận Huân chương lông cừu vàng Tây Ban Nha]]
[[Thể loại:Tử vong vì bệnh lao]]
[[Thể loại:Sinh năm 1729]]
[[Thể loại:Mất năm 1765]]
[[Thể loại:Chôn cất tại Vương cung thánh đường Thánh Denis]]
[[Thể loại:Người thừa kế ấn định]]