Xem mã nguồn của Tiếng Nguồn

{{Cần biên tập|date=tháng 12/2025}}
{{Infobox language
|name=Nguồn
|nativename= Năm Nguyên <br/> Thiếng Nguồn
|pronunciation= /tʰjəŋ ŋwən/
|states={{flagcountry|Việt Nam}}, {{flagcountry|Lào}}
|region=[[Quảng Trị]]
|speakers=28.000 (2018) đến 40.000 <ref>[http://danviet.vn/net-viet/nguoi-nguon-va-hanh-trinh-dinh-danh-100262.html Người Nguồn và hành trình định danh]. DanViet, 08/11/2013. Truy cập 11/11/2013.</ref>
|date=
|ref=e18
|familycolor=Austro-Asiatic
|fam2 = [[Ngữ chi Việt]]
|fam3 = Việt–Mường
|script=[[Chữ Latin|Latin]] ([[quốc ngữ]])
|map=Location of Quang Binh within Vietnam.png
|mapsize=200px
|mapcaption=Vị trí Quảng Bình
|iso3=nuo
|glotto=nguo1239 <ref name=glottolog>Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016). [http://glottolog.org/resource/languoid/id/nguo1239 "Nguon". Glottolog 2.7]. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History. Truy cập 11/11/2013.</ref>
|glottorefname=Nguon
}}
'''Tiếng Nguồn''' là ngôn ngữ của [[người Nguồn]], một dân tộc ít người sinh sống ở vùng [[núi Trường Sơn]] phía tây bắc tỉnh [[Quảng Trị]], Việt Nam, và vùng lân cận bên [[Lào]].<ref>[http://laodong.com.vn/phong-su/di-tim-nguoi-nguon-51008.bld Đi tìm người Nguồn]. LaoDong, 03/01/2011. Truy cập 11/11/2013.</ref><ref>[https://voer.edu.vn/m/nguoi-nguon/0155da2a Người Nguồn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161010040503/https://voer.edu.vn/m/nguoi-nguon/0155da2a |date = ngày 10 tháng 10 năm 2016}}. Thư viện Học liệu Mở Việt Nam (VOER), 2011. Truy cập 11/11/2013.</ref><ref>[http://danviet.vn/que-nha/cac-nha-nghien-cuu-noi-ve-nguoi-nguon-106677.html Các nhà nghiên cứu nói về Người Nguồn]. DanViet, 09/11/2013. Truy cập 11/11/2013.</ref>

Tiếng Nguồn thuộc [[ngữ chi Việt|nhóm ngôn ngữ Việt-Mường]] của [[ngữ hệ Nam Á]]. Tiếng Nguồn hiện được [[Glottolog]] xếp là một ngôn ngữ riêng.<ref name=glottolog/>

Tại Việt Nam [[người Nguồn]] hiện chưa được công nhận là một dân tộc, nên tiếng Nguồn chỉ được xem là tiếng địa phương. Có những ý kiến khác nhau về tiếng Nguồn. Có ý kiến cho rằng tiếng Nguồn là tiếng địa phương của [[tiếng Việt]] có ý kiến khác cho rằng tiếng Nguồn là phương ngữ cực nam của [[tiếng Mường]], hoặc cho rằng đó là ngôn ngữ trung gian giữa tiếng Việt và tiếng Mường. Thực tế tiếng Nguồn gần giống [[Tiếng Thổ (Việt Nam)|tiếng Thổ]] hay [[tiếng Mường]].<ref>[http://thanhnien.vn/van-hoa/di-tim-nguoi-nguon-439805.html Đi tìm người Nguồn]. ThanhNien, 02/07/2012. Truy cập 11/11/2013.</ref> Chamberlain (2003) và Sidwell (2009) coi nó là ngôn ngữ thứ ba của nhóm Việt-Mường.

== Vị trí địa lý ==
Hầu hết những người sống ở huyện [[Tuyên Hóa (huyện)|Tuyên Hóa]] (cùng với những người dân láng giềng Sách, một nhóm người Chứt cũng nói ngôn ngữ thuộc [[ngữ chi Việt]]) và ở huyện [[Minh Hóa (huyện)|Minh Hóa]] (sống với những người Việt láng giềng).<ref>Note the current Tuyên Hoá and Minh Hoá districts once comprised a single district known as Tuyên Hoá.</ref>

Ngoài ra còn có nhóm người sống ở Lào, nhưng các báo cáo thì mâu thuẫn về vị trí chính xác của họ.<ref>See the Christian missionary site: [http://www.millionelephants.com/UPGs/nguon.htm Nguon people group of Laos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111003074135/http://www.millionelephants.com/UPGs/nguon.htm |date=2011-10-03 }}.</ref> Theo Chamberlain (1998), đó là một ngôi làng ở miền trung Lào được gọi là Ban Pak Phanang ở huyện [[Bualapha|Boualapha]], tỉnh [[Khammuane|Khammouane]].<ref name="Chamberlain">Chamberlain, J.R. 1998, "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/chamberlain1998origin.pdf The origin of Sek: implications for Tai and Vietnamese history]", in The International Conference on Tai Studies, ed. S. Burusphat, Bangkok, Thailand, pp. 97-128. Institute of Language and Culture for Rural Development, Mahidol University.</ref>

== Mối quan hệ ==
Chéon (1907), Maspéro (1912) và Cuisinier (1948) coi tiếng Nguồn có liên quan chặt chẽ hơn với tiếng Mường trong khi Mạc Đường (1964), Nguyễn Dương Bình (1975) và Phạm Đức Dương (1975) đã liên kết nó với tiếng Việt.

So sánh sau này của Nguyễn Văn Tài (1975) và Nguyễn Phú Phong (1996) cho thấy mối liên hệ chặt chẽ hơn với các phương ngữ Mường, và điều này được lặp lại bởi Barker (1993) (và những người khác).

Jerold A. Edmondson, Kenneth J. Gregerson và Nguyễn Văn Lợi đề cập rằng ngôn ngữ này là "mối quan tâm lớn đối với những người nghiên cứu lịch sử ngôn ngữ Việt" do những phát triển lịch sử khác biệt của nó.<ref>See their page on Lesser Known Languages of Northern Vietnam: [http://ling.uta.edu/~jerry/research/ ling.uta.edu/~jerry/research/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207074206/http://ling.uta.edu/~jerry/research/ |date = ngày 7 tháng 2 năm 2012}}.</ref>

Nguyễn Văn Tài (1975) lưu ý rằng những người nói tiếng Nguồn có thể giao tiếp với người nói [[tiếng Mường]] với mỗi bên nói ngôn ngữ riêng của họ, nhưng người nói [[tiếng Việt]] không biết tiếng Mường thì không thể hiểu được.

== Biến thể ==
Nguyễn Phú Phong (1996) lưu ý rằng có hai biến thể:

* Cổ Liêm
* Yên Thọ (hay An Thọ)

Biến thể Yên Thọ gần gũi với tiếng Việt hơn Cổ Liêm về sự phát triển [[âm vị học]] nhất định.

==Tham khảo==
{{tham khảo|colwidth=25em}}

{{Sơ khai ngôn ngữ}}
{{Ngôn ngữ tại Việt Nam}}

{{DEFAULTSORT:Nguồn}}
[[Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Việt-Mường]]
[[Thể loại:Quảng Bình]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Việt Nam]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Lào]]