Xem mã nguồn của İsmet İnönü

{{Infobox officeholder 1
| name             = İsmet İnönü
| image            =Inonu_Ismet_(cropped).jpg
| imagesize        = 200px
| caption          =İnönü vào năm 1938 
| birth_date       = [[24 tháng 9]] năm [[1884]] 
| birth_place      = [[İzmir]], [[Aidin Vilayet]], [[Đế quốc Ottoman]]
| birth_name       = Mustafa İsmet
| death_date       = [[25 tháng 12]] năm [[1973]] (89 tuổi)
| death_place      = [[Ankara]], [[Thổ Nhĩ Kỳ]]
| restingplace     = [[Anıtkabir]], [[Ankara]], [[Thổ Nhĩ Kỳ]]
| party            = [[Đảng Cộng hoà Nhân dân (Thổ Nhĩ Kỳ)|Đảng Cộng hoà Nhân dân]]
| blank1           = Tôn giáo
| data1            = [[Hồi giáo Sunni]]
| spouse           = [[Mevhibe İnönü]]
| children         = [[Erdal İnönü]]
| office           = [[Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ|Tổng thống thứ hai của Thổ Nhĩ Kỳ]]
| term_start1      = [[11 tháng 11]] năm [[1938]]
| term_end1        = [[22 tháng 5]] năm [[1950]]<br />{{số năm theo năm và ngày |1938|11|11|1950|5|22}}
| primeminister1   = [[Celal Bayar]]<br />[[Refik Saydam]]<br />[[Ahmet Fikri Tüzer]]<br />[[Şükrü Saracoğlu]]<br />[[Recep Peker]]<br />[[Hasan Saka]]<br />[[Şemsettin Günaltay]]
| predecessor1     = [[Mustafa Kemal Atatürk]]
| successor1       = [[Celâl Bayar]]
| office2          = [[Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ|Thủ tướng đầu tiên của Thổ Nhĩ Kỳ]]
| president2       =  [[Mustafa Kemal Atatürk]]
| term_start2      = [[1 tháng 11]] năm [[1923]]
| term_end2        = [[22 tháng 11]] năm [[1924]]<br />{{số năm theo năm và ngày |1923|11|1|1924|11|22}}
| predecessor2     = [[Ali Fethi Okyar]] <small>(Thủ tướng [[Chính phủ Đại Hội đồng Quốc gia]])</small>
| successor2       = [[Ali Fethi Okyar]]
| term_start3      = [[4 tháng 3]] năm [[1925]]
| term_end3        = [[25 tháng 10]] năm [[1937]]<br />{{số năm theo năm và ngày |1925|3|4|1937|10|25}}
| president3       = [[Mustafa Kemal Atatürk]]
| predecessor3     = [[Ali Fethi Okyar]]
| successor3       = [[Celâl Bayar]]
| president4       = [[Cemal Gürsel]]
| term_start4      = [[20 tháng 11]] năm [[1961]]
| term_end4        = [[20 tháng 2]] năm [[1965]]<br />{{số năm theo năm và ngày |1961|11|20|1965|2|20}}
| predecessor4     = [[Emin Fahrettin Özdilek]] 
| successor4       = [[Suat Hayri Urguplu]]
| office5          = [[Đảng Cộng hoà Nhân dân (Thổ Nhĩ Kỳ)|Lãnh đạo Đảng Cộng hoà Nhân dân]]
| term_start5      = [[11 tháng 11]] năm [[1938]]
| term_end5         = [[8 tháng 5]] năm [[1972]]<br />{{số năm theo năm và ngày |1938|11|11|1972|5|8}}
| predecessor5     = [[Mustafa Kemal Atatürk]]
| successor5       = [[Bülent Ecevit]]
| office6          = [[Danh sách Tổng Tham mưu trưởng Thổ Nhĩ Kỳ|Tổng Tham mưu trưởng Thổ Nhĩ Kỳ]]
| term_start6      = [[20 tháng 5]] năm [[1920]]
| term_end6        = [[3 tháng 8]] năm [[1921]]<br />{{số năm theo năm và ngày |1920|5|20|1921|8|3}}
| predecessor6     = ''Chức vụ thành lập''
| successor6       = [[Fevzi Çakmak]]
| office7          = [[Danh sách Bộ trưởng Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ|Bộ trưởng Ngoại giao]]
| term_start7      = [[26 tháng 10]] năm [[1922]]
| term_end7        = [[21 tháng 11]] năm [[1924]]<br />{{số năm theo năm và ngày |1922|10|26|1924|11|21}}
| primeminister7   = [[Rauf Orbay]]<br />[[Ali Fethi Okyar]]
| predecessor7     = [[Yusuf Kemal Tengirşenk]]
| successor7       = [[Şükrü Kaya]]
| signature        = İsmet İnönü Signature.svg
<!--Military service-->
| allegiance       = {{flag|Đế quốc Ottoman}} (1903–1920)<br />{{flag|Thổ Nhĩ Kỳ}} (1920–1926)
| branch           = {{army|Turkey}}
| rank             = Đại tướng
| unit             =
| commands         =
| battles          =[[Chiến tranh thế giới thứ nhất]]<br />[[Chiến tranh giành độc lập Thổ Nhĩ Kỳ]]
| awards           =
}}
'''Mustafa İsmet İnönü''' ({{IPA|tr|isˈmet ˈinøny}}; 24 tháng 9 năm 1884 – 25 tháng 12 năm 1973) là [[tướng lĩnh]] <ref>[http://www.tsk.tr/1_TSK_HAKKINDA/1_2_Genelkurmay_Baskanlari/konular/ismet_inonu.htm TSK Genel Kurmay Baskanlari]</ref> và chính khách người Thổ Nhĩ Kỳ, ông giữ chức [[Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ]] thứ 2 từ 11 tháng 11 năm 1938, sau cái chết của Tổng thống [[Mustafa Kemal Atatürk]], đến 22 tháng 5 năm 1950, khi [[Đảng Cộng hoà Nhân dân (Thổ Nhĩ Kỳ)|Đảng Cộng hoà Nhân dân]] của ông bị loại trong [[Tổng tuyển cử Thổ Nhĩ Kỳ, 1950|cuộc bầu cử thứ hai]]. Ông còn là [[Danh sách Tổng Tham mưu trưởng Thổ Nhĩ Kỳ|Tổng]] [[Ban Tham mưu Cộng hoà Thổ Nhĩ Kỳ|Tham mưu trưởng]] từ năm 1922 đến năm 1924, và [[Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ]] đầu tiên sau khi tuyên bố thành lập nền cộng hoà, phục vụ 3 nhiệm kỳ: từ năm 1923 đến năm 1924, năm 1925 đến năm 1937, và năm 1961 đến năm 1965. Ông được ban cho chức danh chính thức là "Milli Şef" (Quốc trưởng).
<ref>Howard, Douglas Arthur (2001). ''The History of Turkey''. Greenwood Publishing Group. p. 109. {{ISBN|0-313-30708-3}}.</ref>

İsmet İnönü được xem là cánh tay phải của [[Mustafa Kemal Atatürk]], mối quan hệ giữa hai người bắt đầu từ chiến dịch ở Kavkaz. Trong [[Chiến tranh Hy Lạp–Thổ Nhĩ Kỳ (1919–22)|Chiến tranh Hy Lạp–Thổ Nhĩ Kỳ (1919–1922)]], ông giữ chức [[Tổng tham mưu trưởng quân đội Thổ Nhĩ Kỳ]] từ năm 1922 đến 1924 và trực tiếp chỉ huy lực lượng tại hai trận [[İnönü]]. Sau khi [[Luật Họ]] năm 1934 được ban hành, Atatürk trao cho ông họ "İnönü", lấy theo tên địa điểm diễn ra các trận đánh này. Ông còn đóng vai trò trưởng đoàn đàm phán của chính phủ Ankara: đầu tiên là với tư cách tướng lĩnh trong các cuộc thương lượng dẫn đến Hiệp định đình chiến Mudanya, sau đó là Bộ trưởng Ngoại giao tại Hội nghị Lausanne (1922–1923), nơi ông đạt được sự công nhận quốc tế đối với thắng lợi của Thổ Nhĩ Kỳ và thay thế Hiệp ước Sèvres bằng [[Hiệp ước Lausanne]]. Trong thời kỳ Atatürk làm tổng thống, İnönü là thủ tướng trong phần lớn thời gian và chịu trách nhiệm triển khai nhiều [[Cải cách Atatürk|cải cách hiện đại hóa]] và dân tộc chủ nghĩa. Một số nguồn cho rằng ông là người ra lệnh tiến hành [[vụ thảm sát Zilan]].

Sau khi Atatürk qua đời năm 1938, İnönü kế nhiệm chức tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ và được quốc hội trao danh hiệu chính thức ''Millî Şef'' ("Lãnh tụ Dân tộc"). Trên cương vị tổng thống và chủ tịch Đảng Nhân dân Cộng hòa (CHP), ông tiếp tục duy trì [[Hệ thống đơn đảng|chế độ đơn đảng]] trong giai đoạn đầu. Các chương trình theo đường lối [[Chủ nghĩa Kemal|Kemalist]], đặc biệt trong giáo dục, tiếp tục phát triển, tiêu biểu như dự án [[Viện Làng]]. Chính phủ của ông áp dụng [[Kinh tế nhà nước|chính sách kinh tế mang tính nhà nước]] mạnh mẽ, đồng thời sáp nhập [[Nhà nước Hatay]] vào năm 1939. Trong [[Chiến tranh thế giới thứ hai]], Thổ Nhĩ Kỳ duy trì [[Quốc gia trung lập|chính sách trung lập vũ trang]] và chỉ gia nhập phe [[Khối Đồng Minh thời Chiến tranh thế giới thứ hai|Đồng Minh]] ba tháng trước khi chiến sự ở châu Âu kết thúc. [[Cuộc khủng hoảng Eo biển Thổ Nhĩ Kỳ]] sau đó khiến İnönü hướng tới việc thắt chặt quan hệ với phương Tây; Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập [[NATO]] năm 1952, dù lúc đó ông đã không còn giữ chức tổng thống.

Sự chia rẽ giữa phe tả và phe tự do trong nội bộ CHP dẫn tới sự ra đời của [[Đảng Dân Chủ (Thổ Nhĩ Kỳ)|Đảng Dân chủ]] năm 1946. Trong năm đó, İnönü tổ chức cuộc tổng tuyển cử đa đảng đầu tiên trong lịch sử Cộng hòa, mở đầu cho thời kỳ chính trị đa đảng của Thổ Nhĩ Kỳ. Sau thất bại của CHP trong cuộc bầu cử năm 1950, quyền lực được chuyển giao một cách hòa bình sang Đảng Dân chủ, và İnönü trở thành lãnh đạo phe đối lập trong một thập kỷ. Sau cuộc đảo chính năm 1960 và bầu cử năm 1961, ông trở lại cầm quyền với tư cách thủ tướng. Trong thập niên 1960, İnönü tái định hình CHP thành một đảng mang đường lối "cánh tả trung dung", với đội ngũ mới do [[Bülent Ecevit]] dẫn dắt ngày càng chiếm vai trò chủ đạo. Ông giữ chức lãnh đạo CHP cho đến năm 1972, khi thất bại trước Ecevit trong một cuộc bỏ phiếu nội bộ.

İnönü qua đời ngày 25 tháng 12 năm 1973 vì một cơn đau tim, hưởng thọ 89 tuổi. Ông được an táng tại Anıtkabir ở [[Ankara]], đối diện lăng mộ của Atatürk.

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

{{Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ}}

{{DEFAULTSORT:Inonu, Ismet}}
[[Thể loại:Sinh năm 1884]]
[[Thể loại:Mất năm 1973]]
[[Thể loại:Quân nhân Ottoman trong Thế chiến thứ nhất]]
[[Thể loại:Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ]]
[[Thể loại:Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ]]
[[Thể loại:Lãnh đạo chính trị trong Thế chiến thứ hai]]