Xem mã nguồn của Alpha male và beta male

{{redirect|Beta male|khái niệm tập tính học|cá thể alpha}}
'''''Alpha male''''' và '''''beta male''''' (dịch: '''''đàn ông alpha''''' và '''''đàn ông beta''''', cách viết rút gọn: '''''alpha''''' và '''''beta''''') là những thuật ngữ tiếng lóng dành cho nam giới, bắt nguồn từ khái niệm [[cá thể alpha|alpha và beta]] trong [[tập tính học]] động vật. Việc áp dụng các khái niệm này sang hành vi con người bị giới [[khoa học]] coi là một sự đơn giản hóa thái quá hay thậm chí là [[ngụy khoa học]].<ref name="Hawley2008">{{Chú thích tạp chí|last1=Hawley|first1=Patricia H.|last2=Little|first2=Todd D.|last3=Card|first3=Noel A.|date=2008|title=The myth of the alpha male: A new look at dominance-related beliefs and behaviors among adolescent males and females|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-behavioral-development-ijbd_2008-01_32_1/page/76|journal=International Journal of Behavioral Development|volume=32|issue=1|pages=76–88|doi=10.1177/0165025407084054}}</ref><ref name="ScientificAmerican">{{chú thích web|last=Pappas|first=Stephanie|title=Is the Alpha Wolf Idea a Myth?|url=https://www.scientificamerican.com/article/is-the-alpha-wolf-idea-a-myth/|website=[[Scientific American]]|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Chú thích web |last=Aziz |first=Jwana |last2=Lavis |first2=Anna |date=June 23, 2025 |title=What is an 'alpha' male? |url=https://phys.org/news/2025-06-alpha-male.html}}</ref> Thuật ngữ ''alpha male'' thường được áp dụng sai để chỉ bất kỳ người đàn ông có xu hướng áp đặt nào, đặc biệt là những kẻ [[bắt nạt]].<ref name=":7">{{chú thích web|url=https://www.medpagetoday.com/tedmed/tedmed/84206|title=The Surprising Science of Alpha Males|last=de Waal|first=Frans|author-link=Frans de Waal|date=2017|website=[[MedPage Today]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505131539/https://www.medpagetoday.com/tedmed/tedmed/84206|archive-date=ngày 5 tháng 5 năm 2021|access-date=ngày 18 tháng 5 năm 2021|url-status=live}}</ref> Cả hai thuật ngữ đều được sử dụng thường xuyên trong [[manosphere]] (cộng đồng chuyên đề cao tính thượng đẳng của nam giới).<ref name="Cultural Sociology">{{chú thích sách|title=Politics of Meaning/Meaning of Politics: Cultural Sociology of the 2016 U.S. Presidential Election|author-last=Friedland|author-first=Roger|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|year=2018|isbn=978-3-319-95944-3|editor1-last=Mast|editor1-first=Jason L.|location=[[Basingstoke]]|pages=126–127|chapter=Donald's Dick: A Man Against the Institutions|doi=10.1111/soin.12328|access-date=ngày 17 tháng 7 năm 2020|editor2-last=Alexander|editor2-first=Jeffrey C.|chapter-url=https://books.google.com/books/about/Politics_of_Meaning_Meaning_of_Politics.html?id=uox5DwAAQBAJ&pg=PA126|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728235156/https://books.google.com/books/about/Politics_of_Meaning_Meaning_of_Politics.html?id=uox5DwAAQBAJ&pg=PA126|archive-date=ngày 28 tháng 7 năm 2020|url-status=live}}</ref> Thuật ngữ ''beta'' thường được sử dụng như từ nhận diện mang nét nghĩa miệt thị giữa những thành viên trong cộng đồng manosphere, đặc biệt là [[incel]] — những người không tin là mình có tính quyết đoán hay [[nam tính]] theo kiểu truyền thống, và cảm thấy bị phụ nữ coi thường.<ref name=":0">{{Chú thích tạp chí|last=Jones|first=Callum|last2=Trott|first2=Verity|last3=Wright|first3=Scott|date=ngày 8 tháng 11 năm 2019|title=Sluts and soyboys: MGTOW and the production of misogynistic online harassment|journal=[[New Media & Society]]|language=en|publisher=[[SAGE Journals]]|pages=146144481988714|doi=10.1177/1461444819887141|issn=1461-4448}}</ref><ref name=":2">{{chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=e8I9DwAAQBAJ&printsec=frontcover|title=The Persistence of Global Masculinism: Discourse, Gender and Neo-Colonial Re-Articulations of Violence|last1=Nicholas|first1=Lucy|last2=Agius|first2=Christine|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|year=2018|isbn=978-3-319-68359-1|location=[[Cham, Switzerland]]|doi=10.1007/978-3-319-68360-7|lccn=2017954971|access-date=ngày 17 tháng 7 năm 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811114131/https://books.google.com/books?id=e8I9DwAAQBAJ&printsec=frontcover|archive-date=ngày 11 tháng 8 năm 2020|url-status=live}}</ref> ''Beta'' cũng thường được dùng để mô tả tiêu cực về người đàn ông không quyết đoán, đặc biệt là với phụ nữ và trong cuộc sống nói chung.<ref name="Cultural Sociology" /><ref>{{chú thích web|url=http://www.salon.com/2014/06/30/in_praise_of_the_beta_male/|title=In praise of the 'beta male'|last=Clark-Flory|first=Tracy|date=ngày 1 tháng 7 năm 2014|website=[[Salon (website)|Salon]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612123641/https://www.salon.com/2014/06/30/in_praise_of_the_beta_male/|archive-date=ngày 12 tháng 6 năm 2020|access-date=ngày 13 tháng 6 năm 2020|url-status=live}}</ref>
== Lịch sử ==
Trước thập niên 1990, thuật ngữ này hầu như chỉ được sử dụng trong tập tính học động vật, đặc biệt là để chỉ đặc quyền [[Giao phối ở động vật|giao phối]] với giống cái, khả năng nắm giữ lãnh thổ, và phân cấp về mức tiêu thụ nguồn thức ăn trong bầy hoặc đàn của chúng.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Gese|first=Eric M.|last2=Ruff|first2=Robert L.|last3=Crabtree|first3=Robert L.|date=ngày 1 tháng 5 năm 1996|title=Foraging ecology of coyotes (Canis latrans): the influence of extrinsic factors and a dominance hierarchy|url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-zoology_1996-05_74_5/page/769|journal=[[Canadian Journal of Zoology]]|language=en|volume=74|issue=5|pages=769–783|doi=10.1139/z96-089|issn=0008-4301}}</ref> Trong tập tính học động vật, ''beta'' là từ dùng để chỉ loài động vật phụ thuộc vào thành viên cấp cao hơn trong hệ thống [[Phân tầng xã hội|phân cấp xã hội]]. Vì vậy mà ''beta'' là loài phải chờ ăn và ít có cơ hội được giao phối hoặc không có.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Davies|first=N. B.|date=ngày 22 tháng 5 năm 1984|title=Cooperation and conflict among dunnocks, Prunella modularis, in a variable mating system|journal=[[Animal Behaviour (journal)|Animal Behaviour]]|language=en|volume=33|issue=2|pages=628–648|doi=10.1016/S0003-3472(85)80087-7}}</ref>

Trong cuốn sách ''Chimpanzee Politics: Power and Sex Between Apes'' (1982), nhà [[linh trưởng học]] kiêm tập tính học [[Frans de Waal]] chỉ ra rằng những quan sát của ông về đàn [[tinh tinh]] có thể ứng dụng trong sự tương tác giữa người với người.<ref name=":8">{{Chú thích sách |last=Waal |first=F. B. M. de |title=Chimpanzee politics: power and sex among apes |url=https://archive.org/details/chimpanzeepoliti0000waal |date=2007 |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=978-0-8018-8656-0 |edition=25th |location=Baltimore, Md}}</ref> Một số bài bình luận về cuốn sách, bao gồm cả bài viết của tờ ''[[Chicago Tribune]]'' có thảo luận về sự tương quang giữa hệ thống phân cấp của loài tinh tinh với hệ thống phân cấp quyền lực ở loài người. Vào đầu thập niên 1990, một số phương tiện truyền thông bắt đầu sử dụng thuật ngữ ''alpha'' để chỉ con người, đặc biệt là những doanh nhân thành đạt "đầy nam tính". Nhà báo Jesse Singal viết trên tạp chí ''[[New York (tạp chí)|New York]]'' rằng thuật ngữ này trở nên phổ biến là do một bài báo đăng trên tạp chí ''[[Time (tạp chí)|Times]]'' vào năm 1999. Bài báo này vạch ra quan điểm của [[Naomi Wolf]], người lúc bấy giờ là cố vấn cho ứng cử viên tổng thống [[Al Gore]]: "Wolf đã tranh luận trong nội bộ rằng Gore là 'Beta male' cần phải trở thành 'Alpha male' ở [[Phòng Bầu dục]] trước khi công chúng xem ông là người đứng đầu". Singal cũng ghi nhận cuốn sách bán chạy ''The Game'' (2005) viết về [[pickup artist]] (tạm dịch: nghệ thuật tán gái) của [[Neil Strauss]] vì đã phổ biến từ ''alpha male'' như một lý tưởng đầy tham vọng.<ref>{{chú thích web|url=https://nymag.com/article/2016/05/the-rise-of-the-alpha-beta-male.html|title=How America Became Infatuated With a Cartoonish Idea of ‘Alpha Males’|last=Singal|first=Jesse|date=ngày 18 tháng 5 năm 2016|website=[[New York Magazine]]|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614015947/https://nymag.com/article/2016/05/the-rise-of-the-alpha-beta-male.html|archive-date=ngày 14 tháng 6 năm 2020|access-date=ngày 13 tháng 6 năm 2020|url-status=live}}</ref>

== Sử dụng ==
Thuật ngữ ''alpha male'' thường được áp dụng một cách không chính xác cho bất kỳ người đàn ông thống trị nào, đặc biệt là khi dùng để chỉ những [[Bắt nạt|kẻ bắt nạt]].<ref name=":7" /> Tuy nhiên, bản tính muốn thống trị hiếm khi được xem là điểm tích cực ở cả việc hẹn hò lý tưởng hay tìm kiếm một đối tác lãng mạn.<ref>{{Cite magazine|last=Kaufman|first=Scott Barry|date=ngày 10 tháng 12 năm 2015|title=The Myth of the Alpha Male|url=https://greatergood.berkeley.edu/article/item/the_myth_of_the_alpha_male|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517104814/https://greatergood.berkeley.edu/article/item/the_myth_of_the_alpha_male|archive-date=ngày 17 tháng 5 năm 2021|access-date=ngày 18 tháng 5 năm 2021|magazine=[[Greater Good Magazine]]|url-status=live}}</ref> Quan niệm cho rằng có một hệ thống phân cấp thống trị giữa người với người bao gồm "alpha male" và "beta male" đôi khi được đưa tin trên các phương tiện truyền thông [[dòng chính|chính thống]]. Các chuyên gia coi những tuyên bố như phụ nữ có xu hướng ham muốn "alpha male" là sự [[kỳ thị nữ giới]] và [[Khuôn mẫu (tâm lý)|khuôn sáo]], và các nghiên cứu khoa học cũng không ủng hộ tuyên bố kiểu này.<ref>{{chú thích báo|url=https://www.newstatesman.com/future-proof/2014/06/sexist-pseudoscience-pick-artists-dangers-alpha-male-thinking|title=The sexist pseudoscience of pick-up artists: the dangers of "alpha male" thinking|last=Steadman|first=Ian|date=ngày 4 tháng 6 năm 2014|work=[[New Statesman]]|access-date=ngày 18 tháng 5 năm 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415082019/https://www.newstatesman.com/future-proof/2014/06/sexist-pseudoscience-pick-artists-dangers-alpha-male-thinking|archive-date=ngày 15 tháng 4 năm 2019|url-status=live}}</ref><ref name=":32">{{chú thích web|url=http://www.theguardian.com/science/brain-flapping/2016/oct/10/do-alpha-males-even-exist-donald-trump|title=Do alpha males even exist?|last=Burnett|first=Dean|date=ngày 10 tháng 10 năm 2016|website=[[The Guardian]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506000002/https://www.theguardian.com/science/brain-flapping/2016/oct/10/do-alpha-males-even-exist-donald-trump|archive-date=ngày 6 tháng 5 năm 2021|access-date=ngày 18 tháng 5 năm 2021|url-status=live}}</ref><ref name=":52">{{chú thích web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/myth-alpha-male-a7724971.html|title=The Myth of the Alpha Male|last=Hosie|first=Rachel|date=ngày 9 tháng 5 năm 2017|website=[[The Independent]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419052710/https://www.independent.co.uk/life-style/myth-alpha-male-a7724971.html|archive-date=ngày 19 tháng 4 năm 2021|access-date=ngày 18 tháng 5 năm 2021|url-status=live}}</ref> Không thể nào phân loại con người như là hệ thống phân cấp thống trị được vì hành vi và xã hội của loài người phức tạp hơn rất nhiều so với các loài linh trưởng khác. Con người vừa có thể giữ vai trò thống trị trong một số hoàn cảnh xã hội nhất định, vừa có thể là cấp dưới trong một số trường hợp khác.<ref name=":32" /><ref name=":52" />

Quan niệm sai lầm về "alpha male" rất phổ biến ở [[manosphere]]. Manosphere là tập hợp các trang web, blog và diễn đàn trực tuyến truyền bá về [[nam tính]], cực lực phản đối nữ quyền, và [[kỳ thị nữ giới]] bao gồm các phong trào như [[Phong trào quyền nam giới|đòi quyền nam giới]], [[incel]] (độc thân tự nguyện), [[Men Going Their Own Way]] (MGTOW), [[pickup artist]] (PUA).{{refn|<ref name="Hodapp-2017">{{chú thích sách |last=Hodapp |first=Christa |title=Men's Rights, Gender, and Social Media |publisher=Lexington Books |year=2017 |isbn=978-1-49-852617-3 |location=Lanham, Md. |quote=The manosphere is a group of loosely associated websites, blogs, and forums all concerned with masculinity and men's issues, and includes input from the MRM, pick-up artists, anti-feminists, and fathers' rights activists. |page=xv}}</ref><ref name="Jones-Trott-Wright-2019">{{Chú thích tạp chí |last1=Jones |first1=Callum |last2=Trott |first2=Verity |last3=Wright |first3=Scott |date=ngày 8 tháng 11 năm 2019 |title=Sluts and soyboys: MGTOW and the production of misogynistic online harassment |journal=New Media & Society |doi=10.1177/1461444819887141 |issn=1461-4448 |quote=The Manosphere is now home to several different groups, including pickup artists, the more radical 'Incels', father’s groups, Men’s Rights Activists (MRAs) and the Men Going Their Own Way (MGTOW) group and each has important differences that need to be unpacked.}}</ref><ref name="Lumsden-2019">{{chú thích sách |last=Lumsden |first=Karen |title=Online Othering: Exploring Digital Violence and Discrimination on the Web |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |year=2019 |isbn=978-3-03-012632-2 |editor1-last=Lumsden |editor1-first=Karen |location=Cham, Switzerland |editor2-last=Harmer |editor2-first=Emily |chapter='I Want to Kill You in Front of Your Children' Is Not a Threat. It's an Expression of a Desire': Discourses of Online Abuse, Trolling, and Violence on r/MensRights |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/332601717_'I_Want_to_Kill_You_in_Front_of_Your_Children_Is_Not_a_Threat_It's_an_Expression_of_a_Desire'_Discourses_of_Online_Abuse_Trolling_and_Violence_on_rMensRights |pages=91–115 |doi=10.1007/978-3-030-12633-9_4 |access-date = ngày 19 tháng 5 năm 2021 |archive-date = ngày 10 tháng 4 năm 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410154923/https://www.researchgate.net/publication/332601717_%27I_Want_to_Kill_You_in_Front_of_Your_Children_Is_Not_a_Threat_It%27s_an_Expression_of_a_Desire%27_Discourses_of_Online_Abuse_Trolling_and_Violence_on_rMensRights |url-status=live }}</ref><ref name="Jane-2017">{{Chú thích tạp chí |last=Jane |first=Emma A. |author-link=Emma Jane |date=2017 |title=Systemic misogyny exposed: Translating Rapeglish from the Manosphere with a Random Rape Threat Generator |journal=International Journal of Cultural Studies |volume=21 |issue=6 |pages=661–680 |doi=10.1177/1367877917734042 |s2cid=149078033 |issn=1367-8779 |url=https://www.researchgate.net/publication/320836838 |quote=Despite some conflicting agendas and tribalism, [manosphere] groups are united by an antagonism towards women, a vehement opposition to feminism, and the production of hyperbolic misogynist discourse... |access-date = ngày 19 tháng 5 năm 2021 |archive-date = ngày 26 tháng 3 năm 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210326170933/https://www.researchgate.net/publication/320836838_Systemic_misogyny_exposed_Translating_Rapeglish_from_the_Manosphere_with_a_Random_Rape_Threat_Generator |url-status=live }}</ref><ref name="Marwick-Lewis-2017">{{Cite report |url=https://datasociety.net/library/media-manipulation-and-disinfo-online/ |title=Media Manipulation and Disinformation Online |last1=Marwick |first1=Alice |last2=Lewis |first2=Rebecca |date=ngày 15 tháng 5 năm 2017 |publisher=Data & Society Research Institute |location=New York |access-date=ngày 13 tháng 6 năm 2020 |quote=The 'manosphere' is a loose collection of blogs and forums devoted to men’s rights, sexual strategy, and misogyny. |archive-date=ngày 25 tháng 3 năm 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210325202330/https://datasociety.net/library/media-manipulation-and-disinfo-online/ |url-status=live }}</ref>|name=manosphere-article-citegroup}} Thuật ngữ ''beta'' cũng thường xuyên được sử dụng trong cộng đồng manosphere. Cách sử dụng của từ thực sự không phù hợp, và học giả Debbie Ging đã diễn tả rằng lý thuyết của cộng đồng về "nam tính alpha, beta, omega và zeta" là "nhầm lẫn và mâu thuẫn".<ref name=":3">{{Chú thích tạp chí|last=Ging|first=Debbie|date=2017|title=Alphas, Betas, and Incels: Theorizing the Masculinities of the Manosphere|journal=[[Men and Masculinities]]|language=en|publisher=[[SAGE Journals]]|volume=22|issue=4|pages=638–657|doi=10.1177/1097184X17706401|issn=1097-184X}}</ref> ''Beta'' đôi khi được sử dụng như là từ nhận diện cho những người đàn ông không có biểu hiện của sự [[nam tính bá quyền]].<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Từ này đôi khi cũng được cư dân manosphere sử dụng như một thuật ngữ mỉa mai dành cho những người đàn ông coi trọng [[Chủ nghĩa nữ quyền|nữ quyền]], hoặc đang hành xử như một "hiệp sĩ trắng".<ref>{{chú thích sách|title=Digital Feminist Activism: Girls and Women Fight Back Against Rape Culture|last=Mendes|first=Kaitlynn|last2=Ringrose|first2=Jessica|last3=Keller|first3=Jessalynn|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2019|isbn=978-0-19-069785-3|location=New York, NY|oclc=1050133589}}</ref> Một số nhóm manosphere có thể gọi thành viên của nhóm khác trong cộng đồng manosphere là ''beta''. Lấy ví dụ, thành viên của cộng đồng MGTOW thường sử dụng từ ''beta'' để chỉ cánh đàn ông hoạt động vì quyền nam giới hoặc incel.<ref name=":0" /> Thành viên của cộng đồng pickup artist (PUA) thường sử dụng từ này để nói về giới đàn ông không được hưởng "[[Quyến rũ|cuộc chơi]]".<ref>{{chú thích sách|title=[[Donna Zuckerberg#Not All Dead White Men|Not All Dead White Men: Classics and Misogyny in the Digital Age]]|last=Zuckerberg|first=Donna|publisher=[[Harvard University Press]]|year=2018|isbn=978-0-674-97555-2|location=Cambridge, Massachusetts|oclc=1020311558|author-link=Donna Zuckerberg}}</ref> Nói chung, cộng đồng manosphere tin rằng "alpha male" là những người đàn ông được nhiều phụ nữ ưa thích, còn "beta male" là những người bị phụ nữ phớt lờ hoặc lợi dụng.<ref name=":3" /><ref name=":1">{{chú thích sách|title=[[Kill All Normies|Kill All Normies: Online Culture Wars From 4Chan And Tumblr To Trump And The Alt-Right]]|last=Nagle|first=Angela|publisher=[[John Hunt Publishing|Zero Books]]|year=2017|isbn=978-1-78535-543-1|location=Alresford, UK|author-link=Angela Nagle}}</ref><ref name=":6">{{Chú thích tạp chí|last=Van Valkenburgh|first=Shawn P.|date=ngày 4 tháng 12 năm 2018|title=Digesting the Red Pill: Masculinity and Neoliberalism in the Manosphere|journal=[[Men and Masculinities]]|language=en|doi=10.1177/1097184X18816118|issn=1097-184X}}</ref> Cộng đồng manosphere cũng sử dụng các thuật ngữ tương tự khác như ''[[Người đàn ông tốt|nice guy]]'' (anh chàng tốt bụng), ''[[Cắm sừng|cuck]]'' (bị mọc sừng), ''[[simp]]'', và ''[[soy boy]]'' (thằng đậu nành, vì đậu nành chứa [[phytoestrogen]] có thành phần từ [[Estrogen|hormone tình dục nữ]]).<ref name=":1" /><ref>{{chú thích web|url=https://www.dailydot.com/unclick/what-does-simp-mean-meme/|title=Here's why people are calling each other 'simps' online|last=Ward|first=Anna Maria|date=ngày 1 tháng 4 năm 2020|website=[[The Daily Dot]]|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111111416/https://www.dailydot.com/unclick/what-does-simp-mean-meme/|archive-date=ngày 11 tháng 1 năm 2021|access-date=ngày 13 tháng 6 năm 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{chú thích web|url=http://www.independent.co.uk/life-style/soy-boy-insult-what-is-definition-far-right-men-masculinity-women-a8027816.html|title=This is the far right's new favourite insult|last=Hosie|first=Rachel|date=ngày 30 tháng 10 năm 2017|website=[[The Independent]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716142854/https://www.independent.co.uk/life-style/soy-boy-insult-what-is-definition-far-right-men-masculinity-women-a8027816.html|archive-date=ngày 16 tháng 7 năm 2020|access-date=ngày 27 tháng 7 năm 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Chú thích tạp chí|last=Gambert|first=Iselin|last2=Linné|first2=Tobias|date=2018|title=From Rice Eaters to Soy Boys: Race, Gender, and Tropes of 'Plant Food Masculinity'|url=https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=1374&context=asj|journal=Animal Studies Journal|volume=7|issue=2|pages=120–179|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727125630/https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=1374&context=asj|archive-date = ngày 27 tháng 7 năm 2020 |access-date = ngày 27 tháng 7 năm 2020 |url-status=live}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://www.salon.com/2018/11/14/the-soy-boy-conspiracy-theory-alt-right-thinks-left-wing-has-it-out-for-them-with-soybeans_partner/|title=Inside the "soy boy" conspiracy theory: It combines misogyny and the warped world of pseudosciece|last=Henderson|first=Alex|date=ngày 15 tháng 11 năm 2018|website=[[Salon (website)|Salon]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727060234/https://www.salon.com/2018/11/14/the-soy-boy-conspiracy-theory-alt-right-thinks-left-wing-has-it-out-for-them-with-soybeans_partner/|archive-date=ngày 27 tháng 7 năm 2020|access-date=ngày 27 tháng 7 năm 2020|url-status=live}}</ref>

== Thuật ngữ liên quan ==

=== ''Beta uprising'' ===
Thuật ngữ ''beta uprising'' (beta nổi dậy) hoặc ''incel rebellion'' (incel nổi loạn) được phần lớn incel sử dụng để đề cập đến sự báo thù của các thành viên trong cộng đồng vì bị phụ nữ coi thường.<ref>{{chú thích web|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2015/10/07/incels-4chan-and-the-beta-uprising-making-sense-of-one-of-the-internets-most-reviled-subcultures/|title=Incels, 4chan and the Beta Uprising: making sense of one of the Internet’s most-reviled subcultures|last=Dewey|first=Caitlin|author-link=Caitlin Dewey Rainwater|date=ngày 7 tháng 10 năm 2015|website=[[The Washington Post]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110225334/https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2015/10/07/incels-4chan-and-the-beta-uprising-making-sense-of-one-of-the-internets-most-reviled-subcultures/|archive-date=ngày 10 tháng 11 năm 2017|access-date=ngày 13 tháng 6 năm 2020|url-status=live}}</ref> Từ này đôi khi cũng sử dụng để mô tả phong trào nhằm lật đổ cái mà họ coi là xã hội nữ quyền, áp bức.<ref name=":4">{{chú thích báo|url=https://www.nytimes.com/2018/04/24/world/canada/incel-reddit-meaning-rebellion.html|title=What Is an Incel? A Term Used by the Toronto Van Attack Suspect, Explained|last=Chokshi|first=Niraj|date=ngày 24 tháng 4 năm 2018|work=[[The New York Times]]|access-date=ngày 13 tháng 6 năm 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425023131/https://www.nytimes.com/2018/04/24/world/canada/incel-reddit-meaning-rebellion.html|archive-date=ngày 25 tháng 4 năm 2018|language=en-US|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> [[Vụ tấn công xe Toronto 2018|Vụ tấn công xe tải ở Toronto vào năm 2018]] được cho là do một người đàn ông gây ra. Trước khi thực hiện vụ tấn công, anh ta từng đăng trên trang [[Facebook]] cá nhân nội dung là "Cuộc khởi nghĩa của Incel đã bắt đầu".<ref name=":4" /> Phương tiện truyền thông sử dụng thuật ngữ ''beta uprising'' và ''incel rebellion'' để chỉ những hành vi bạo lực do cộng đồng manosphere gây ra, đặc biệt là incel.<ref name=":3" /><ref name=":4" />

=== ''Betabux'' ===
Trong cộng đồng manosphere, thuật ngữ ''betabux'' dùng để chỉ những ''beta male'' chuyên chi tiền cho phụ nữ với hi vọng có thể kiếm được mối quan hệ lãng mạn hoặc tình dục. Từ trái nghĩa là ''alphafux'', dùng để chỉ những ''alpha male'' không cần chi tiền cho phụ nữ mà vẫn có thể quan hệ tình dục với họ.<ref name=":5">{{chú thích web|url=https://www.salon.com/2014/07/01/feminism_is_a_sexual_strategy_inside_the_angry_online_mens_rights_group_red_pill/|title='Feminism is a sexual strategy': Inside the angry online men's rights group 'Red Pill'|last=Clark-Flory|first=Tracy|date=ngày 2 tháng 7 năm 2014|website=[[Salon (website)|Salon]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613123244/https://www.salon.com/2014/07/01/feminism_is_a_sexual_strategy_inside_the_angry_online_mens_rights_group_red_pill/|archive-date=ngày 13 tháng 6 năm 2020|access-date=ngày 13 tháng 6 năm 2020|url-status=live}}</ref> Thuật ngữ này giả định một chiến lược tình dục của phụ nữ, theo đó họ thích quan hệ tình dục với ''alpha male'', nhưng vẫn tìm đến ''beta male'' kém hấp dẫn hơn chủ yếu vì mục đích tài chính như một lựa chọn thứ yếu.<ref name=":3" /><ref name=":5" /> Đôi khi, thuật ngữ này được sử dụng để chỉ niềm tin rằng phụ nữ kết hôn với ''beta male'' chỉ để lợi dụng họ về mặt tài chính, trong khi vẫn tiếp tục quan hệ tình dục với ''alpha male''.<ref name=":3" /><ref name=":6" />

== Phê bình khoa học ==
Việc áp dụng khái niệm alpha và beta từ tập tính học động vật sang hành vi con người bị giới nghiên cứu bác bỏ ở nhiều cấp độ khác nhau, từ nền tảng động vật học cho đến tâm lý học tiến hóa và nghiên cứu về hành vi giao phối.<ref name=":9" />

=== Sự sai lầm của mô hình "sói alpha" ===
[[Tập tin:Members of the Lamar Canyon Pack in March 2012 (Screenshot and Cropped).png|thế=Trong một đàn sói, con đầu đàn thường chỉ là bố hoặc mẹ của các con non. Trong hình là đàn Lamar Canyon tại Vườn quốc gia Yellowstone, được dẫn đầu bên phải là con sói cái mang mã số 832F.|nhỏ|300x300px|Trong một đàn sói, con đầu đàn thường chỉ là bố hoặc mẹ của các con non. Trong hình là đàn Lamar Canyon tại [[Vườn quốc gia Yellowstone]] vào năm 2012, được dẫn đầu bên phải là con sói cái mang mã số 832F.]]
Nền tảng động vật học của khái niệm alpha-beta vốn đã không vững. Quan niệm về "sói alpha" bắt nguồn từ nghiên cứu của nhà [[tập tính học]] người Đức Rudolf Schenkel thập niên 1940, thực hiện trên các con sói bị giam cầm lấy từ nhiều [[vườn thú]] khác nhau — tức là một nhóm cá thể không có quan hệ họ hàng bị ép sống chung trong môi trường nhân tạo.<ref>{{Chú thích tạp chí |last=Schenkel |first=R. |date=1947 |title=Ausdrucks-Studien an Wölfen: Gefangenschafts-Beobachtungen |url=https://www.jstor.org/stable/4532680 |magazine=Behaviour |pages=81–129 |volume=1 |issue=2 |issn=0005-7959}}</ref> Năm 1970, nhà sinh vật học L. David Mech đã phổ biến hóa các kết quả này trong cuốn sách ''The Wolf: Ecology and Behavior of an Endangered Species''.<ref>{{Chú thích sách |last=Mech |first=L. David |title=The wolf: the ecology and behavior of an endangered species |url=https://archive.org/details/wolfecologybehav0000mech_x0w5 |date=1981 |publisher=University of Minnesota Press |isbn=978-0-8166-1026-6 |edition=1st |location=Minneapolis}}</ref> Tuy nhiên, sau 13 mùa hè nghiên cứu sói hoang dã trên [[đảo Ellesmere]] ở [[Canada]], Mech nhận ra rằng các đàn sói trong tự nhiên thực chất là các đơn vị [[gia đình]], trong đó "lãnh đạo" đơn giản là bố mẹ dẫn dắt con cái chứ không phải những cá thể chiến thắng trong các cuộc tranh giành quyền lực. Năm 1999, Mech tự công bố nghiên cứu đính chính lại quan điểm trước đây của mình, kết luận rằng thuật ngữ "alpha" trong ngữ cảnh của các đàn sói hoang dã "thường vô lý hơn cả việc gọi một người cha hay một con hươu cái đầu đàn là alpha".<ref name="Mech1999">{{Chú thích tạp chí|last=Mech|first=L. David|date=1999|title=Alpha status, dominance, and division of labor in wolf packs|url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-zoology_1999-08_77_8/page/1196|journal=[[Canadian Journal of Zoology]]|volume=77|issue=8|pages=1196–1203|doi=10.1139/z99-099|issn=0008-4301}}</ref> Mech đã nhiều lần yêu cầu nhà xuất bản ngừng tái bản cuốn sách năm 1970, song không thành công.

=== Hệ thống phân cấp alpha-beta không áp dụng được cho con người ===
Ngay cả đối với các loài linh trưởng gần với người hơn, các nhà tập tính học cũng cảnh báo về việc lạm dụng các khái niệm này. Frans de Waal, nhà [[linh trưởng học]] đã phổ biến quan sát về [[tinh tinh]] trong cuốn sách năm 1982 (một trong những nguồn gốc của việc dùng "alpha" cho con người)<ref name=":8" /> nhiều lần nhấn mạnh rằng địa vị alpha ở tinh tinh không đồng nghĩa với sự thống trị hung hăng, mà còn đòi hỏi sự liên minh, hòa giải và kiểm soát bản thân.<ref name=":7" /> Ở người, hành vi xã hội phức tạp hơn nhiều: một cá nhân có thể có địa vị cao trong một bối cảnh xã hội nhất định nhưng lại là cấp dưới trong bối cảnh khác, và không ai cố định trong một "thứ bậc" duy nhất;<ref name=":32">{{chú thích web|url=http://www.theguardian.com/science/brain-flapping/2016/oct/10/do-alpha-males-even-exist-donald-trump|title=Do alpha males even exist?|last=Burnett|first=Dean|date=ngày 10 tháng 10 năm 2016|website=[[The Guardian]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506000002/https://www.theguardian.com/science/brain-flapping/2016/oct/10/do-alpha-males-even-exist-donald-trump|archive-date=ngày 6 tháng 5 năm 2021|access-date=ngày 18 tháng 5 năm 2021|url-status=live}}</ref> chẳng hạn như hai anh em làm việc trong cùng một công ty thì người em có thể có vị trí cao hơn, nhưng trong gia đình thì vẫn có "thứ bậc" thấp hơn. Nghiên cứu của Hawley, Little và Card vào năm 2008 trên 1.723 học sinh cũng cho thấy những cá nhân có [[địa vị xã hội]] cao không đạt được vị trí đó nhờ sự thống trị đơn thuần, mà nhờ kết hợp giữa hành vi thân thiện xã hội và sự quyết đoán.<ref name="Hawley2008" />

Bên cạnh đó, tâm lý học tiến hóa hiện cũng đại phân biệt hai con đường để đạt địa vị xã hội ở người: ''thống trị'' (dominance) thông qua sức mạnh và sự đe dọa để tạo ra nỗi sợ hãi; và ''uy tín'' (prestige) nhờ việc chia sẻ kiến thức và kỹ năng để nhận được sự tôn trọng từ người khác. Cheng và cộng sự chứng minh qua thực nghiệm rằng cả hai con đường đều có thể đạt được địa vị, nhưng ''uy tín'' là yếu tố dự đoán tốt hơn đáng kể về sức hút lãng mạn đối với phụ nữ, trong khi sự thống trị hung hăng thường bị đánh giá tiêu cực trong quá trình hẹn hò.<ref name="Cheng2013">{{Chú thích tạp chí|last1=Cheng|first1=Joey T.|last2=Tracy|first2=Jessica L.|last3=Foulsham|first3=Tom|last4=Kingstone|first4=Alan|last5=Henrich|first5=Joseph|date=2013|title=Two ways to the top: Evidence that dominance and prestige are distinct yet viable avenues to social rank and influence|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality-and-social-psychology_2013-01_104_1/page/102|journal=Journal of Personality and Social Psychology|volume=104|issue=1|pages=103–125|doi=10.1037/a0030398}}</ref> Điều này trực tiếp bác bỏ quan điểm của cộng đồng manosphere rằng "alpha male", những người đàn ông mang đặc điểm thống trị, hung hăng, mới là đối tượng được phụ nữ ưa thích nhất.

=== Giả thuyết "alphafux betabux" không có cơ sở thực nghiệm ===
Giả thuyết của cộng đồng manosphere về chiến lược giao phối của phụ nữ rằng phụ nữ tìm kiếm quan hệ tình dục với "alpha male" khi đang trong giai đoạn [[Phóng noãn|rụng trứng]], đồng thời tìm đến "beta male" để đảm bảo tài chính dựa chủ yếu vào cái gọi là ''ovulatory shift hypothesis'' (giả thuyết thay đổi hành vi theo [[Chu kỳ kinh nguyệt|chu kỳ rụng trứng]]).<ref>{{Chú thích tạp chí |last=Gangestad |first=Steven W. |last2=Thornhill |first2=Randy |date=1998-05-22 |title=Menstrual cycle variation in women's preferences for the scent of symmetrical men |url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.1998.0380 |magazine=Proceedings of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences |pages=927–933 |language=en |volume=265 |issue=1399 |doi=10.1098/rspb.1998.0380 |issn=0962-8452 |pmc=1689051 |pmid=9633114}}</ref> Tuy nhiên, đây là một giả thuyết bị bác bỏ rộng rãi trong tài liệu khoa học. Jones, Hahn và DeBruine năm 2019 trong một tổng quan đăng trên tạp chí ''Trends in Cognitive Sciences'' kết luận rằng các nghiên cứu ủng hộ giả thuyết này đều bị chỉ trích rộng rãi về phương pháp thí nghiệm và kể cả các nghiên cứu mới hơn với phương pháp cải thiện phần lớn vẫn báo cáo các kết quả vô nghĩa.<ref name="Jones2019">{{Chú thích tạp chí|last1=Jones|first1=Benedict C.|last2=Hahn|first2=Amanda C.|last3=DeBruine|first3=Lisa M.|date=2019|title=Ovulation, sex hormones, and women's mating psychology|journal=Trends in Cognitive Sciences|volume=23|issue=1|pages=51–62|doi=10.1016/j.tics.2018.10.008|pmid=30477896}}</ref>

== Tham khảo ==
{{tham khảo|30em}}

[[Thể loại:Văn hóa Internet]]
[[Thể loại:Tiếng lóng Internet]]
[[Thể loại:Nam tính]]
[[Thể loại:Kiểu mẫu nam giới]]