Xem mã nguồn của Lựu pháo 152 mm D-20

{{Infobox Weapon
|image=[[Tập tin:Howitzer D-20.jpg|300px]]
|name=Lựu pháo D-20 152 mm
| origin              = [[Liên Xô]]
| type                = Lựu pháo kéo
| is_artillery        = yes
| service             = 
| used_by             = [[Liên Xô]], và nhiều quốc gia khác
| wars                = {{bulleted list
  | [[Chiến tranh Việt Nam]]
  | [[Chiến tranh Sáu ngày]]
  | [[Chiến tranh Yom Kippur]]
  | [[Chiến tranh Liên Xô–Afghanistan]]
  | [[Chiến tranh Iran – Iraq]]
  | [[Nội chiến Liban]]
  | [[Chiến tranh Nagorno-Karabakh thứ nhất]]
  | [[Nội chiến Syria]]
  | [[Chiến tranh Nga-Ukraina]]
  | [[Chiến tranh Nagorno-Karabakh thứ hai]]
  | và nhiều cuộc xung đột khác
  }}
| designer             = Cục Thiết kế Pháo binh Petrov
| design_date          = 1947
| manufacturer         = Nhà máy Pháo binh số 9, [[Yekaterinburg]]
| production_date      = 
| number               = 
| variants             = | weight               = {{convert|5,7|t|abbr=on}}
| length               = {{convert|8,69|m|ftin|abbr=on}}
| part_length          = {{convert|5,195|m|ft|abbr=on|sigfig=1}} L/34 (kèm loa giảm giật)
| width                = {{convert|2,35|m|ftin|abbr=on}}
| height               = {{convert|1,93|m|ftin|abbr=on}}
| crew                 = 8
| cartridge            = 152.4 x 547.5 mm R<br/>Đạn nạp rời liều phóng và đầu đạn<ref name=":0">{{Cite book |last=Foss |first=Christopher |date=1977 |title=Jane's Pocket Book of Towed Artillery |publisher=Collier |page=113 |isbn=0020806000 |location=New York |oclc=911907988}}</ref>
| caliber              = {{convert|152,4|mm|in|abbr=on}}
| action               = Thủ công
| rate                 = Tối đa: 5–6 phát/phút<br/>Duy trì: 1 phát/phút
| velocity             = {{convert|650|m/s|ft/s|abbr=on}}
| range                = {{convert|17,4|km|mi|abbr=on}}
| max_range            = {{convert|24|km|mi|abbr=on}}<br/>(đạn tăng tầm phản lực)
| feed                 = 
| sights               = Kính ngắm gián tiếp PG1M và kính ngắm bắn thẳng OP4M
| breech               = [[Pháo nạp đuôi rãnh xoắn#Khối trượt|Khối trượt dọc]] bán tự động
| recoil               = Bộ đệm thủy lực và bộ phận đẩy lên [[Hệ thống hãm lùi tái nạp|thủy khí]]
| carriage             = [[Bệ pháo|Càng xòe]]
| elevation            = -5° đến 45°
| traverse             = 58°
}}

'''Pháo lựu 152 mm M1955''', còn được biết đến với tên gọi '''D-20''', ({{langx|ru|152-мм пушка-гаубица Д-20 обр. 1955 г.}}) là một loại [[pháo lựu]] kéo cỡ nòng 152 mm nạp đạn thủ công, được sản xuất tại [[Liên Xô]] trong những năm 1950. Phương Tây lần đầu tiên quan sát thấy loại pháo này vào năm 1955 và tại thời điểm đó nó được định danh là M1955. Định danh [[GRAU]] của pháo là '''52-P-546'''.<ref>{{Cite web|url=http://www.russianarms.ru/forum/index.php?board=270.0|title=Пушки|trans-title=Guns|access-date=29 August 2011|archive-date=31 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120331091309/http://www.russianarms.ru/forum/index.php?board=270.0|url-status=dead}}</ref>

== Lịch sử ==
Cỡ nòng 152 mm đã trở thành tiêu chuẩn của Nga kể từ Thế chiến I, khi Anh cung cấp các loại [[Lựu pháo BL 6-inch 26 cwt|lựu pháo 6-inch]] và Nga đã mua các khẩu pháo 152&nbsp;mm từ hãng [[Schneider-Creusot|Schneider]] (có lẽ được phát triển từ mẫu Pháo 155&nbsp;mm Mle 1877/16) cho Quân đội Đế quốc. Loại pháo lựu mới này là sự thay thế cho mẫu pháo lựu [[Lựu pháo 152 mm M1937 (ML-20)|ML-20]] có từ trước chiến tranh (tức [[Pháo lựu 152 mm M1937 (ML-20)|lựu pháo 152&nbsp;mm M1937]]) và nhiều loại lựu pháo dã chiến 152&nbsp;mm khác từ thời Thế chiến II như [[Lựu pháo 152 mm M1909/30|M09/30]], [[Pháo 152 mm M1910/30|M1910/30]], [[Lựu pháo 152 mm M1938 (M-10)|M1938 (M10)]] và [[Lựu pháo 152 mm M1943 (D-1)|M1943 (D-1)]].

Theo định nghĩa của Liên Xô, lựu pháo 152&nbsp;mm được xếp vào loại pháo cỡ nòng trung bình. Nó được định danh là một khẩu "pháo lựu" (gun-howitzer) vì sơ tốc đầu nòng vượt quá 600&nbsp;m/s và chiều dài nòng pháo gấp hơn 30 lần cỡ nòng. Nó được trang bị cho các tiểu đoàn thuộc trung đoàn pháo binh của sư đoàn bộ binh cơ giới và các lữ đoàn pháo binh cấp quân đoàn.

Quá trình thiết kế, có thể đã được bắt đầu từ cuối những năm 1940, lần đầu tiên xuất hiện trước công chúng vào năm 1955. Khẩu pháo được thiết kế bởi cục thiết kế danh tiếng tại Nhà máy Pháo binh số 9 ở [[Yekaterinburg|Sverdlovsk]] (nay là [[Nhà máy Motovilikha]] tại Yekaterinburg), dưới sự lãnh đạo của nhà thiết kế pháo binh lỗi lạc [[Fyodor Petrov|Fyodor Fyodorovich Petrov]], người từng chịu trách nhiệm cho nhiều mẫu pháo trong [[Thế chiến II]]. Định danh tại nhà máy của khẩu pháo này là "D-20".

Bệ pháo của nó tương tự như loại sử dụng cho [[Pháo dã chiến 122 mm D-74]]. Cụm nòng pháo này là cơ sở cho mẫu '''D-22''' (chỉ số GRAU: '''2A33'''), vốn được sử dụng cho pháo tự hành [[2S3 Akatsiya]] ("Acacia").

== Đặc điểm và hoạt động ==
Pháo 152mm D-20 khá nặng nề và khó cơ động trên trận địa, nhưng bù lại cho khuyết điểm đó là tầm bắn của nó có thể đạt tới 17,4&nbsp;km. Pháo D-20 sử dụng chung 1 khung với loại pháo mặt đất nòng dài [[Lựu pháo D-74 122 mm|D-74]], được tăng cường 2 bánh xe nhỏ sau chân giá đỡ để có thể di chuyển cơ động hơn và xoay ngang súng dễ dàng hơn. Súng cũng có 1 khiên bảo vệ cho tổ pháo. Nòng pháo ngắn hơn D-74, đường kính lớn hơn, cỡ nòng 152mm và có 1 đầu giảm giật (muzzle brake) 2 lỗ thoát khí thuốc liều phóng. Khi bắn, nòng pháo phóng ra lửa theo đạn như [[súng phun lửa]] do sơ tốc đạn nhanh và âm thanh rất đinh tai. Pháo D-20 cũng có hệ thống hãm giật 2 xi-lanh phía trên nòng pháo như D-74 và cả hai loại pháo này đều sử dụng khoá nòng xoắn bắn tự động. Pháo được trang bị hệ thống ngắm khi bắn định hướng (bắn thẳng) cả ban ngày lẫn ban đêm cung cấp cho pháo khả năng chống [[xe tăng]] đáng kể.

Pháo bắn đạn FRAG-HE, OF-540 với tốc độ bắn có thể đạt tới 5 - 6 phát 1 phút, 1 tiếng có thể bắn tới 65 phát. Pháo có thể kéo bằng [[phương tiện chiến đấu bọc thép|xe bọc thép]] hay xe tải hạng nặng. D-20 được [[Trung Quốc]] chế tạo bất hợp pháp với cái tên [[Pháo bức kích kiểu 66|Type 66]] và viện trợ cho các nước khác.

== Biến thể ==
=== [[Nga|Liên Bang Nga]] ===
* '''Lựu pháo Khitin''' phiên bản nâng cấp của D-20 với tốc độ bắn nhanh hơn khoảng 7-8 phát/phút.

=== [[Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa]] ===
* '''Lựu pháo kiểu 66''' Phiên bản sao chép bất hợp pháp D-20 năm 1966
* '''Pháo tự hành kiểu 83''' Phiên bản sao chép bất hợp pháp [[2S3 Akatsiya]] năm 1988.

=== [[România]] ===
* '''A411''' Phiên bản đơn giản hóa của D-20. Trong Quân đội Romania nó có tên là '''Lựu pháo M1981 152&nbsp;mm'''.
* '''A412''' Phiên bản sao chép có giấy phép từ khẩu [[Pháo 130mm M46|Lựu pháo kiểu 59]] của [[Trung Quốc]] nhưng dùng hệ thống kéo của D-20. Trong Quân đội Romania nó có tên là '''Lựu pháo M1982 130&nbsp;mm'''.
* '''A425''' Phiên bản sao chép lựu pháo 2A65 152&nbsp;mm. Hệ thống này được xuất khẩu với tên là ''' Model 1984'''.

=== [[Nam Tư]] ===
* '''M84 NORA-A''' và '''M96 NORA-B''' Phiên bản [[pháo tự hành]] sử dụng xe kéo NORA của [[Nam Tư]].

=== [[Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên]] ===
* '''M1974 152mm''' Phiên bản sao chép Lựu pháo kiểu 66 của [[Trung Quốc]] với cái tên "Tokchon".

== Các quốc gia vận hành ==
[[File:D-20 operators.png|thumb|upright=1.35|Các quốc gia vận hành: {{legend|#0b60d4|Hiện tại}}{{legend|#dc0023|Trước đây}}]]

=== Hiện tại ===
{{columns-list|colwidth=20em|
* {{ANG}} – 4 khẩu {{as of|2016|lc=yes}}{{sfn|Military Balance 2016|p=429}}
* {{ARM}} – 34 khẩu {{as of|2016|lc=yes}}{{sfn|Military Balance 2016|p=178}}
* {{AZE}} – 24 khẩu {{as of|2016|lc=yes}}{{sfn|Military Balance 2016|p=180}}
* {{BLR}}<ref name=trade/>
* {{BUL}} – 44 khẩu {{as of|2016|lc=yes}}{{sfn|Military Balance 2016|p=82}}
* {{CUB}} – 100 khẩu, được cung cấp trong giai đoạn 1972–1974<ref name=trade/>
* {{flag|Cộng hòa Dân chủ Congo}} – 6 khẩu<ref name=IISS>{{cite book |last=International Institute for Strategic Studies|date=2021|title=The Military Balance|page=461|isbn=9781032012278}}</ref>
* {{ETH}} – 20 khẩu
* {{GEO}} – 12 khẩu nhận từ Bulgaria năm 2009<ref name="trade"/>
* {{PRC}} – Type 66{{sfn|Military Balance 2016|p=242}}
* {{COG}}{{sfn|Military Balance 2016|p=438}}
* {{flag|Hungary}} – 18 khẩu {{as of|2016|lc=yes}}{{sfn|Military Balance 2016|p=107}}
* {{IRN}} – 30 khẩu {{as of|2016|lc=yes}}{{sfn|Military Balance 2016|p=328}}
* {{IRQ}} – Tất cả bị phá hủy trong [[Cuộc tấn công Iraq 2003|cuộc tấn công Iraq năm 2003]], các mẫu mới được mua từ Bulgaria vào năm 2015<ref>{{cite web|last1=Binnie|first1=Jeremy|title=Iraq receives Bulgarian D-20 guns|url=http://www.janes.com/article/47872/iraq-receives-bulgarian-d-20-guns|website=IHS Jane's 360|publisher=IHS|access-date=29 July 2015}}</ref>
** {{flag|Kurdistan thuộc Iraq}}{{sfn|Military Balance 2016|p=491}} – 6 khẩu thu giữ từ [[Lục quân Iraq]] năm 1991, 4 khẩu thu giữ năm 2003, tổng cộng 10 khẩu được sử dụng bởi Peshmerga của [[Đảng Dân chủ Kurdistan]] (KDP)
* {{LAO}} – đang phục vụ {{as of|2019|01|lc=yes}}<ref>{{cite web |last1=Gibson |first1=Neil |last2=Fediushko |first2=Dmitry |title=Laotian military parades Russian- and Chinese-made equipment |url=https://www.janes.com/article/85876/laotian-military-parades-russian-and-chinese-made-equipment/ |website=Jane's 360 |access-date=24 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123223848/https://www.janes.com/article/85876/laotian-military-parades-russian-and-chinese-made-equipment/ |archive-date=23 January 2019 |location=London, Moscow |date=22 January 2019 |url-status=live}}</ref>
* {{flag|Moldova}} – {{as of|2016|lc=yes}}{{sfn|Military Balance 2016|p=188}}
* {{MYA}} – hơn 150 khẩu được bàn giao năm 2009 từ Triều Tiên và Ukraine <ref>{{cite book |title=The Military Balance 2020 |date=14 February 2020 |publisher=Routledge |isbn=978-0367466398 |page=296 |url=https://www.iiss.org/publications/the-military-balance}}</ref>
* {{NIC}} – 12 khẩu đang hoạt động, 30 khẩu lưu kho {{as of|2016|lc=yes}}{{sfn|Military Balance 2016|p=406}}
* {{NGA}} – 4 khẩu M81/M85 từ kho dự trữ của Quân đội Romania{{citation needed|date=January 2019}}
* {{PRK}} – 200 khẩu có thể đã được Trung Quốc cung cấp trong giai đoạn 1972–1975<ref name=trade/>
* {{RUS}} – 1.075 khẩu {{as of|2016|lc=yes}}{{sfn|Military Balance 2016|p=190}} - 575 khẩu {{as of|2025|lc=yes}}
* {{ROU}} – [[Quân đội Romania]] có 247 khẩu lựu pháo M1981, 103 khẩu pháo lựu M1985{{sfn|Military Balance 2016|p=132}}
* {{SRI}} – 46 khẩu Type 66 {{as of|2016|lc=yes}}{{sfn|Military Balance 2016|p=289}}
* {{SYR}}{{sfn|Military Balance 2016|p=354}}
* {{TKM}} – 72 khẩu {{as of|2016|lc=yes}}{{sfn|Military Balance 2016|p=203}}
* {{UKR}} – hơn 130 khẩu {{as of|2016|lc=yes}}{{sfn|Military Balance 2016|p=205}}
* {{VIE}}{{sfn|Military Balance 2016|p=297}}
* {{YEM}}<ref>{{cite web |last1=Mitzer |first1=Stijn |last2=Oliemans |first2=Joost |title=The Oryx Handbook of Pre-war Yemeni Fighting Vehicles |url=https://www.oryxspioenkop.com/2015/09/pre-war-yemeni-fighting-vehicles_20.html |website=Oryx |date=20 September 2015}}</ref>
}}

=== Trước đây ===
{{columns-list|colwidth=20em|
* {{flag|Albania}} – 90 khẩu Type 66 được cung cấp từ 1968–1973<ref name=trade>{{cite web |url=http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/trade_register.php |title=Trade Registers |publisher=Armstrade.sipri.org |access-date=5 January 2019 |archive-date=2019-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422051706/http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/trade_register.php |url-status=dead }}</ref>
* {{flag|Artsakh}} − Bị Azerbaijan thu giữ sau [[Chiến tranh Nagorno-Karabakh thứ hai|cuộc tấn công của Azerbaijan tại Nagorno-Karabakh năm 2023]]<ref>{{cite web |last1=Mitzer |first1=Stijin |last2=Oliemans |first2=Joost |title=Documenting Equipment Losses During The September 2023 Nagorno-Karabakh Conflict |url=https://www.oryxspioenkop.com/2023/09/documenting-equipment-losses-during.html |website=Oryx |access-date=7 October 2023}}</ref>
* {{BOL}} − 18 khẩu Type 66 được Trung Quốc bàn giao năm 1992{{sfn|Foss|2011|page=973}}
* {{flag|Đông Đức}} – 137 khẩu được cung cấp trong giai đoạn 1974–1975,<ref name=trade/> được chuyển giao cho Đức sau khi [[Tái thống nhất nước Đức|tái thống nhất nước Đức]]
* {{EGY}} – 300 khẩu được cung cấp trong giai đoạn 1964–1970<ref name=trade/>
* {{FIN}} – 126 khẩu mua từ Đông Đức cũ năm 1991; loại biên năm 2017; được biết đến với tên gọi ''152 H 55''<ref name=trade/>
* {{GER}} – Đã loại biên
* {{KAZ}}{{citation needed|date=January 2019}}
* {{URS}} – Chuyển giao cho các quốc gia kế thừa
* {{UZB}}{{citation needed|date=January 2019}}
* {{YUG}} – 36 khẩu được cung cấp năm 1971<ref name=trade/>
}}

== Xem thêm ==
* [[2S3 Akatsiya]] 
* [[2A36 Giatsint-B]]
== Chú thích ==
{{tham khảo}}

[[Thể loại:Lựu pháo Liên Xô]]
[[Thể loại:Vũ khí trong Chiến tranh Việt Nam]]
[[Thể loại:Pháo 152 mm]]