Xem mã nguồn của Sông Vàm Thuật

{{Thông tin sông
| tên = Sông Vàm Thuật
| hình = Vam Thuat River 2022.jpg
| chú thích hình = Một đoạn sông Vàm Thuật năm 2022
| pushpin_map = Vietnam2
| pushpin_map_size = 250
| pushpin_map_caption = Vị trí tại Việt Nam
| pushpin_map_alt = Bản đồ Việt Nam có đánh dấu vị trí sông Vàm Thuật
| các quốc gia lưu vực = [[Việt Nam]]
| các tỉnh lưu vực = [[Thành phố Hồ Chí Minh]]
| cửa sông = [[sông Sài Gòn]]
| tọa độ cửa sông = {{Coord|10|49|47.77|N|106|41|31.88|E|display=inline,title}}
}}

'''Sông Vàm Thuật''' là một dòng sông tại [[Thành phố Hồ Chí Minh]], nối với [[sông Sài Gòn]] ở ngã ba Vàm Thuật. Trong quy hoạch đường thủy của thành phố, Vàm Thuật là đoạn đầu của tuyến đường thủy nội địa địa phương "Sông Vàm Thuật - Bến Cát - Trường Đay - kênh Tham Lương - rạch Nước Lên", nối từ sông Sài Gòn đến [[sông Bến Lức]].<ref name=":1">{{Chú thích web |url=https://congbao.hochiminhcity.gov.vn/DKC.MFiles.CB/Gazette/DownLoadFileResult/32435 |title=Quyết định số 66/2009/QĐ-UBND về duyệt Quy hoạch mạng lưới đường thủy và cảng, bến khu vực thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn từ nay đến năm 2020 |website=Công báo Thành phố Hồ Chí Minh |publisher=Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh |date=14 tháng 9 năm 2009 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi |pages=24, 28}}</ref>

Dòng sông nằm trong khu vực các quận [[Gò Vấp]], [[Quận 12]] và [[Bình Thạnh]] cũ. Ở phía [[An Phú Đông]], khu 4 phía nam của phường này giáp sông Sài Gòn ở phía đông, giáp sông Vàm Thuật ở phía tây và phía nam, giáp [[rạch Gia]] ở phía bắc.<ref name=":2">{{Chú thích web |url=https://tphcm.chinhphu.vn/do-an-quy-hoach-phan-khu-ty-le-1-2000-khu-4-phia-nam-phuong-an-phu-dong-quan-12-1012897.htm |title=Đồ án quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000 Khu 4 - phía Nam Phường An Phú Đông, Quận 12 |website=Báo điện tử Chính phủ |date=11 tháng 6 năm 2014 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref> Tên Bến Cát cũng xuất hiện trong một số tài liệu về di tích ven sông, như cách gọi "sông Bến Cát (nay là sông Vàm Thuật)" trong hồ sơ về miếu Sa Tân.<ref name=":3">{{Chú thích web |url=https://www.thanhuytphcm.vn/tin-tuc/dinh-an-hoi-va-mieu-sa-tan-duoc-xep-hang-di-tich-kien-truc-nghe-thuat-cap-thanh-pho-1491872162 |title=Đình An Hội và miếu Sa Tân được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Thành phố |website=Trang tin Điện tử Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh |date=27 tháng 11 năm 2020 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref>

Ven sông có các di tích như [[Phù Châu miếu]] trên cồn đất giữa sông và [[Miếu Sa Tân|miếu Sa Tân]] ở bờ Gò Vấp.<ref name=":4">{{Chú thích web |url=https://scov.gov.vn/dat-nuoc-con-nguoi/dat-nuoc-viet-nam/ngoi-mieu-noi-dac-biet-o-sai-gon.html |title=Ngôi miếu Nổi đặc biệt ở Sài Gòn |website=Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài |date=8 tháng 10 năm 2012 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref><ref name=":3" /> Ở phía An Phú Đông, [[Vườn Cau Đỏ]] là nơi Hội nghị cán bộ tỉnh Gia Định quyết định thành lập [[Chiến khu An Phú Đông]] ngày 25 tháng 12 năm 1945.<ref name=":5">{{Chú thích web |url=https://nhandan.vn/phat-huy-truyen-thong-anh-hung-vuon-minh-but-pha-post902584.html |title=Phát huy truyền thống anh hùng, vươn mình bứt phá |work=Nhân Dân |date=21 tháng 8 năm 2025 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref> Quy hoạch quận Gò Vấp năm 1998 xác định sông Vàm Thuật - Bến Cát là một trong các trục chính tổ chức không gian phát triển của quận.<ref name=":6">{{Chú thích web |url=https://congbao.hochiminhcity.gov.vn/cong-bao/van-ban/quyet-dinh/so/6861-qd-ub-qldt/ngay/21-12-1998/tai-ve/35147 |title=Quyết định 6861/QĐ-UB-QLĐT về việc phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung quận Gò Vấp |website=Công báo Thành phố Hồ Chí Minh |publisher=Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh |date=21 tháng 12 năm 1998 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi |pages=3–4}}</ref>

== Địa lý và tên gọi ==
Sông Vàm Thuật là đoạn đầu của hành lang thủy nối sông Sài Gòn với [[rạch Bến Cát|Bến Cát]], [[sông Trường Đay|Trường Đay]], [[kênh Tham Lương]] và [[rạch Nước Lên]]. Tuyến đường thủy nội địa địa phương "Sông Vàm Thuật - Bến Cát - Trường Đay - kênh Tham Lương - rạch Nước Lên" dài 30 km, cấp kỹ thuật V, có điểm đầu tại ngã ba sông Sài Gòn và điểm cuối tại ngã ba sông Bến Lức.<ref name=":1" /> Vàm Thuật nằm trên tuyến Vành đai trong của giao thông thủy nội thành, theo trình tự sông Sài Gòn - sông Vàm Thuật - rạch Bến Cát - sông Trường Đay - kênh Tham Lương - kênh 19/5 - rạch Nước Lên - sông Bến Lức - [[kênh Đôi]] - [[kênh Tẻ]] - sông Sài Gòn.<ref name=":1" />

Ở bờ đông của sông, khu 4 phía nam phường An Phú Đông có diện tích 221,22 ha theo đồ án quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000 năm 2014. Khu vực này là khu dân cư hiện hữu cải tạo kết hợp xây dựng mới, với phía đông giáp sông Sài Gòn, phía tây và phía nam giáp sông Vàm Thuật.<ref name=":2" /> Cao độ xây dựng tối thiểu trong khu vực là 2 m. Hệ thống thoát nước bẩn được tách riêng với thoát nước mưa; các tuyến cống được quy hoạch đi ngầm, kích thước từ 400 mm đến 2.000 x 2.000 mm.<ref name=":2" />

Một cồn đất nhỏ giữa sông là vị trí của Phù Châu miếu; cồn đất này có hình bàn chân và diện tích khoảng 2.500 m².<ref name=":4" /> An Phú Đông là một bán đảo nhỏ hẹp hình bầu dục, rộng khoảng 10 km², có ba mặt đông, tây và nam giáp sông Sài Gòn và sông Vàm Thuật, còn bên trong có nhiều sông, rạch nhỏ.<ref name=":5" />

Tên Bến Cát xuất hiện trong các tài liệu về di tích ven sông. Bài giới thiệu Phù Châu miếu của Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài viết rằng khu vực Gò Vấp và Quận 12 hiện nay từng chạy dọc theo sông Vàm Thuật, "xưa gọi là Bến Cát".<ref name=":4" /> Hồ sơ về miếu Sa Tân dùng cách gọi "sông Bến Cát (nay là sông Vàm Thuật)" khi định vị di tích ở Phường 5, Gò Vấp.<ref name=":3" />

Quy hoạch Gò Vấp năm 1998 xác định sông Vàm Thuật - Bến Cát là một trong các trục chính tổ chức không gian phát triển của quận, cùng với các đường trục qua ngã sáu Gò Vấp.<ref name=":6" /> Các khu vực thấp dưới 2 m dọc rạch Bến Cát - Vàm Thuật phải được tôn nền trên 2 m, kết hợp hệ thống đê bao và cống bọng để ngăn triều, tiêu thoát nước.<ref name=":6" />

== Di tích và lịch sử ven sông ==
Phù Châu miếu, còn gọi là miếu Nổi, nằm trên cồn đất giữa sông Vàm Thuật. Khu miếu trước đây thuộc xã Hạnh Thông, tổng Bình Trị Thượng, huyện Gò Vấp, tỉnh Gia Định.<ref name=":7">{{Chú thích web |url=https://tuoitre.vn/mua-vu-lan-vieng-mieu-noi-phu-chau-200-tuoi-nam-giua-song-ben-cat-sai-gon-20200901185252962.htm |title=Mùa Vu lan viếng Miếu Nổi Phù Châu 200 tuổi nằm giữa sông Bến Cát - Sài Gòn |author1=Lê Vân |author2=T.T.D. |work=Tuổi Trẻ |date=2 tháng 9 năm 2020 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref> Theo tục truyền được bài báo ghi lại, vào giữa thế kỷ XVIII có người làm nghề chài lưới lập miếu thờ tại khoảng đất nổi trên sông. Sau nhiều năm bỏ hoang từ năm 1975 đến tháng 5 năm 1990, miếu được đại tu lần thứ ba.<ref name=":7" />

[[Tập tin:Quang cảnh Miếu Nổi.JPG|nhỏ|Phù Châu miếu trên cồn đất giữa sông Vàm Thuật]]

Sách ''Gia Định xưa và nay'' của Huỳnh Minh, được Sài Gòn Giải Phóng dẫn lại năm 2023, mô tả Miếu Nổi là di tích lâu đời trên cồn nhỏ giữa sông Bến Cát, chi nhánh sông Bình Lợi.<ref name=":8">{{Chú thích web |url=https://www.sggp.org.vn/binh-yen-co-mieu-post694100.html |title=Bình yên cổ miếu |author=Văn Tuấn |website=Báo Sài Gòn Giải Phóng |date=18 tháng 6 năm 2023 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref> Theo ''Lịch sử quận Gò Vấp'' được bài báo dẫn lại, đến năm 1945 miếu đã có mái ngói và cột gỗ, nhưng diện tích còn nhỏ; sau giai đoạn xuống cấp, miếu được cấp phép trùng tu năm 1991 và được xếp hạng di tích cấp thành phố năm 2014.<ref name=":8" /> Danh sách di tích của Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh ghi Miếu Nổi tại Phường 5, Gò Vấp được xếp hạng theo Quyết định 1761/QĐ-UBND ngày 10 tháng 4 năm 2014.<ref name=":9">{{Chú thích web |url=https://svhtt.hochiminhcity.gov.vn/tin-chi-tiet/-/chi-tiet/danh-sach-cac-cong-trinh-%C4%91ia-%C4%91iem-%C4%91a-%C4%91uoc-quyet-%C4%91inh-xep-hang-di-tich-tren-%C4%91ia-ban-thanh-pho-ho-chi-minh-tinh-%C4%91en-het-thang-10-nam-2022--21236-1.html |title=Danh sách các công trình, địa điểm đã được quyết định xếp hạng di tích trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh (tính đến hết tháng 10 năm 2022) |website=Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh |date=7 tháng 11 năm 2022 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref> Năm 2022, Phù Châu miếu tại Phường 5, Gò Vấp được liệt kê là một di tích cấp thành phố nằm giữa sông Vàm Thuật.<ref>{{Chú thích web |url=https://www.thanhuytphcm.vn/tin-tuc/quan-go-vap-khai-thac-tiem-nang-phat-trien-cac-san-pham-du-lich-1491895438 |title=Quận Gò Vấp: Khai thác tiềm năng phát triển các sản phẩm du lịch |author=Minh Khanh |website=Trang tin Điện tử Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh |date=16 tháng 6 năm 2022 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref>

Bên bờ Gò Vấp, miếu Sa Tân cũng mang dấu vết của tên Bến Cát. Năm xây dựng miếu hiện chưa xác định; theo lời một số cụ cao niên trong vùng được hồ sơ di tích ghi lại, miếu được xây dựng vào khoảng thế kỷ XIX bên bờ sông Bến Cát, tức sông Vàm Thuật, thuộc xã Hạnh Thông, tổng Bình Trị Thượng, huyện Gò Vấp cũ.<ref name=":3" /> Mặt tiền ban đầu của miếu quay về sông Bến Cát trước khi được xoay về hướng đường Trần Bá Giao như hiện nay; trong khuôn viên miếu có một lối đi nội bộ dẫn ra bến đò kết nối với Phù Châu miếu giữa sông.<ref name=":3" /> Đến năm 1955, miếu Ông Chài đổi tên thành miếu Sa Tân.<ref name=":10">{{Chú thích web |url=https://thanhnien.vn/mieu-co-gan-200-tuoi-o-tphcm-giai-thoai-nguoi-danh-ca-vot-duoc-pho-tuong-la-185250607125132485.htm |title=Miếu cổ gần 200 tuổi ở TP.HCM: Giai thoại người đánh cá vớt được pho tượng lạ |author=Uyển Nhi |work=Thanh Niên |date=8 tháng 6 năm 2025 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref>

Miếu Sa Tân có diện tích khoảng 150 m², gồm ba gian hai chái và mang dáng dấp đình làng Nam Bộ kết hợp trang trí chịu ảnh hưởng văn hóa người Hoa. Từ khuôn viên miếu có một cầu gỗ dài 100 m vươn ra sông Vàm Thuật để nối với Miếu Nổi.<ref name=":10" /> Miếu Sa Tân được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố theo Quyết định 4268/QĐ-UBND ngày 20 tháng 11 năm 2020.<ref name=":9" />

Đình Hanh Phú là một di tích ven sông ở phía An Phú Đông. Tài liệu giới thiệu di tích của Trường Trung học cơ sở Nguyễn Huệ, Quận 12 đặt đình tại [[đường Vườn Lài]], bên bờ sông Vàm Thuật; theo tài liệu này, đình hình thành sau khi thôn Hanh Phú ổn định, và đến năm 1940 thôn Hanh Phú sáp nhập với thôn An Lộc Đông thành xã An Phú Đông, tổng Bình Trị Thượng, quận Gò Vấp, tỉnh Gia Định.<ref>{{Chú thích web |url=https://thcsnguyenhueq12.hcm.edu.vn/lich-su-dia-phuong/gioi-thieu-cac-di-tich-lich-su-van-hoa-tren-dia-ban-quan-dinh-hanh-phu/ctmb/99381/573183 |title=Giới thiệu các di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn quận: Đình Hanh Phú |website=Trường Trung học cơ sở Nguyễn Huệ |date=13 tháng 2 năm 2022 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref> Trong danh sách di tích của Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, Đình Hanh Phú có tên di tích "Đình Hanh Phú - Kho lương thực của Ban Tiếp tế tỉnh Gia Định ở Căn cứ An Phú Đông", địa chỉ đường Vườn Lài, phường An Phú Đông, và số quyết định xếp hạng 3270/QĐ-UBND ngày 27 tháng 7 năm 2007.<ref name=":9" />

Ở phía An Phú Đông, sông Vàm Thuật là một phần của địa hình sông rạch bao quanh vùng chiến khu cũ. Năm 1944, An Phú Đông thuộc tổng Bình Trị Thượng, quận Gò Vấp, tỉnh Gia Định; sau năm 1975 là một xã của huyện Hóc Môn, còn về sau tương ứng với các phường An Phú Đông, Thạnh Lộc và Thạnh Xuân của Quận 12 cũ.<ref>{{Chú thích web |url=https://www.sggp.org.vn/tu-chien-khu-den-chien-khu-bai-1-nghia-tinh-an-phu-dong-post569028.html |title=Từ chiến khu đến chiến khu - Bài 1: Nghĩa tình An Phú Đông |website=Báo Sài Gòn Giải Phóng |date=21 tháng 9 năm 2020 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref> Năm 1947, Pháp sáp nhập các làng ở đây thành xã An Phú Đông; đến năm 1997, xã An Phú Đông của huyện Hóc Môn chuyển thành phường của Quận 12.<ref name=":11">{{Chú thích web |url=https://tuoitre.vn/sai-gon-nho-nho-thuong-thuong-ky-3-an-phu-dong-vuon-xua-ben-pho-20201029100128399.htm |title=Sài Gòn nhớ nhớ thương thương - Kỳ 3: An Phú Đông, vườn xưa bên phố |author=Lê Vân |work=Tuổi Trẻ |date=29 tháng 10 năm 2020 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref>

Ngày 25 tháng 12 năm 1945, Hội nghị cán bộ tỉnh Gia Định họp tại [[Vườn Cau Đỏ]] quyết định thành lập [[Chiến khu An Phú Đông]], chiến khu đầu tiên của tỉnh Gia Định.<ref name=":5" /> Sài Gòn Giải Phóng năm 2023 ghi theo ''Lịch sử quận Gò Vấp'' rằng trước ngày 30 tháng 4 năm 1975, Miếu Nổi từng là nơi sinh hoạt chi bộ Đảng và là điểm để lực lượng đặc công từ An Phú Đông qua sông đánh kho đạn, kho xăng dầu.<ref name=":8" />

== Đường thủy và giao thông ==
Tuyến "Sông Vàm Thuật - Bến Cát - Trường Đay - kênh Tham Lương - rạch Nước Lên" thuộc khu vực nội thành trong bảng phân cấp đường thủy nội địa địa phương kèm Quyết định 66/2009/QĐ-UBND, dài 30 km, cấp kỹ thuật V. Tuyến có điểm đầu tại ngã ba sông Sài Gòn và điểm cuối tại ngã ba sông Bến Lức.<ref name=":1" /> Năm 2025, Quyết định 993/QĐ-UBND công bố danh mục luồng đường thủy nội địa địa phương giai đoạn 2024-2026, trong đó tuyến "Sông Vàm Thuật - Bến Cát - Trường Đay - Tham Lương - rạch Nước Lên" dài 32,20 km, có điểm hạ lưu tại sông Bến Lức, điểm thượng lưu tại sông Sài Gòn, cấp quy hoạch V; cột cấp khai thác của tuyến không được đánh giá và phần ghi chú nêu tuyến đang thi công.<ref>{{Chú thích web |url=https://congbao.hochiminhcity.gov.vn/cong-bao/van-ban/quyet-dinh/so/993-qd-ubnd/ngay/14-03-2025/tai-ve/47820 |title=Quyết định số 993/QĐ-UBND về công bố danh mục luồng đường thủy nội địa địa phương trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn năm 2024 đến năm 2026 |website=Công báo Thành phố Hồ Chí Minh |publisher=Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh |date=14 tháng 3 năm 2025 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi |page=73}}</ref>

Ngã ba Vàm Thuật - sông Sài Gòn là một mốc trong các thông báo luồng đường thủy của thành phố. Năm 2020, khi hạn chế lưu thông đường thủy tại khu vực cầu tạm An Phú Đông, Sở Giao thông Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh xác định một điểm phao báo hiệu tại ngã ba này và một điểm khác trên tim luồng sông Vàm Thuật, cách vị trí công trình khoảng 500 m về phía hạ lưu.<ref name=":12">{{Chú thích web |url=https://ttbc-hcm.gov.vn/han-che-luu-thong-duong-thuy-tren-tuyen-song-vam-thuat-quan-12-1013256.html |title=Hạn chế lưu thông đường thủy trên tuyến sông Vàm Thuật Quận 12 |website=Trung tâm Báo chí Thành phố Hồ Chí Minh |date=9 tháng 11 năm 2020 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref> Năm 2023, thành phố tiếp tục thông báo hạn chế luồng trên tuyến sông Vàm Thuật - Bến Cát - Trường Đai - Tham Lương tại khu vực ngã ba Vàm Thuật - sông Sài Gòn để phục vụ thi công cầu tạm An Phú Đông.<ref>{{Chú thích web |url=https://ttbc-hcm.gov.vn/tphcm-thong-bao-luong-duong-thuy-noi-dia-dia-phuong-1005340.html |title=TPHCM: thông báo luồng đường thủy nội địa địa phương |website=Trung tâm Báo chí Thành phố Hồ Chí Minh |date=6 tháng 2 năm 2023 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref>

[[Cầu An Phú Đông|Cầu thép An Phú Đông]] được thông xe ngày 31 tháng 12 năm 2020, nối Quận 12 với Gò Vấp cũ qua sông Vàm Thuật. Công trình dài 240 m, rộng 12,5 m, có 2 làn xe hỗn hợp và phần bộ hành hai bên; cầu dùng kết cấu dầm thép Bailey, tĩnh không thông thuyền 25 x 4 m và vận tốc thiết kế 30 km/h.<ref name=":13">{{Chú thích web |url=https://tphcm.chinhphu.vn/thong-xe-cau-thep-an-phu-dong-noi-quan-12-va-quan-go-vap-10120948.htm |title=Thông xe cầu thép An Phú Đông nối Quận 12 và quận Gò Vấp |author=Nguyễn Kim |website=Báo điện tử Chính phủ |date=31 tháng 12 năm 2020 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref> Cầu thay thế phà hiện hữu, đồng thời có các hạng mục cải tạo đường đầu cầu dài khoảng 1 km phía Quận 12 cũ, cống hộp tại [[rạch Chín Xiểng]] để thoát nước ra sông Vàm Thuật và kè dự ứng lực dọc bờ sông phía Gò Vấp, Quận 12 cũ.<ref name=":13" /> Trong thời gian thi công, khu vực cầu tạm từng phải hạn chế luồng để sửa chữa, khắc phục sự cố nhịp thông thuyền sau vụ sà lan va vào công trình ngày 16 tháng 10 năm 2020.<ref name=":12" />

Trước khi có cầu, bến đò An Phú Đông là một điểm qua sông Vàm Thuật giữa Gò Vấp và An Phú Đông. Bến chính thức hoạt động khoảng năm 1996; theo lời một chủ quán ven sông trong bài Tuổi Trẻ năm 2020, bến mở từ 3 giờ 30 sáng đến 23 giờ 30 hằng ngày và vẫn chạy phà khi có người cần qua sông đi cấp cứu ban đêm.<ref name=":11" /> Cầu thép An Phú Đông thay phà hiện hữu và giúp rút ngắn cự ly đi lại giữa An Phú Đông với Gò Vấp khoảng 10 km so với đi đường vòng.<ref name=":14">{{Chú thích web |url=https://www.vietnamplus.vn/tphcm-chinh-thuc-thong-xe-cau-thep-thay-the-pha-an-phu-dong-post687230.vnp |title=TP.HCM: Chính thức thông xe cầu thép thay thế phà An Phú Đông |author=Tiến Lực |agency=Thông tấn xã Việt Nam |work=VietnamPlus |date=31 tháng 12 năm 2020 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref> Sau khi cầu được đưa vào sử dụng, bến phà qua sông Vàm Thuật tại khu vực nội thành thành phố dừng hoạt động.<ref name=":14" />

Dự án [[cầu Vàm Thuật]] được Thành phố Hồ Chí Minh chuẩn bị đầu tư để kết nối [[đường Đặng Thùy Trâm]] ở Bình Lợi Trung với khu vực đường Vườn Lài ở An Phú Đông. Dự án xây dựng cầu Vàm Thuật và nâng cấp, mở rộng đường Vườn Lài dự kiến trình chủ trương đầu tư trong quý 3 năm 2026, lập báo cáo nghiên cứu khả thi trong giai đoạn quý 4 năm 2026 đến quý 2 năm 2027, khởi công quý 4 năm 2027 và hoàn thành năm 2029.<ref>{{Chú thích web |url=https://tuoitre.vn/hai-bo-song-vam-thuat-cho-cay-cau-mo-loi-thang-vao-trung-tam-tp-hcm-20260530145732839.htm |title=Hai bờ sông Vàm Thuật chờ cây cầu mở lối thẳng vào trung tâm TP.HCM |author=Châu Tuấn |work=Tuổi Trẻ |date=1 tháng 6 năm 2026 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref><ref name=":15">{{Chú thích web |url=https://thanhnien.vn/tphcm-du-kien-xay-cau-hon-1100-ti-noi-vung-ven-den-trung-tam-nam-2027-185260528162629687.htm |title=TP.HCM dự kiến xây cầu hơn 1.100 tỉ nối vùng ven đến trung tâm năm 2027 |author1=Uyển Nhi |author2=Vũ Phượng |work=Thanh Niên |date=28 tháng 5 năm 2026 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref> Cầu được đề xuất bằng bê tông cốt thép, rộng khoảng 16-20 m, đáp ứng 4 làn xe; tổng mức đầu tư ước tính khoảng 1.136 tỷ đồng, trong đó hơn 800 tỷ đồng dành cho bồi thường và giải phóng mặt bằng.<ref name=":15" />

== Chỉnh trang và môi trường ==
Sông Vàm Thuật nằm trong phạm vi các dự án tiêu thoát nước và cải tạo môi trường [[Sông Vàm Thuật – Bến Cát – Trường Đay – Kênh Tham Lương – Rạch Nước Lên|kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên]]. Năm 2010, UBND thành phố duyệt đồ án điều chỉnh quy hoạch chi tiết xây dựng đô thị Nhà máy xử lý nước thải lưu vực Tham Lương - Bến Cát tại phường An Phú Đông, Quận 12, tỷ lệ 1/2000. Khu vực quy hoạch có quy mô 136.119 m²; phía đông giáp khu dân cư hiện hữu, phía bắc giáp khu quy hoạch công viên cây xanh và đường dự phóng, còn các phía còn lại giáp sông Vàm Thuật.<ref name=":16">{{Chú thích web |url=https://congbao.hochiminhcity.gov.vn/tin-tuc-tong-hop/Do-an-dieu-chinh-quy-hoach-chi-tiet-xay-dung-do-thi-Nha-may-xu-ly-nuoc-thai-luu-vuc-Tham-Luong---Ben-Cat |title=Đồ án điều chỉnh quy hoạch chi tiết xây dựng đô thị Nhà máy xử lý nước thải lưu vực Tham Lương - Bến Cát |website=Công báo Thành phố Hồ Chí Minh |publisher=Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh |date=17 tháng 9 năm 2010 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref> Nhà máy xử lý nước thải sinh hoạt trong lưu vực Tham Lương - Bến Cát trước khi xả ra nguồn tiếp nhận. Trong khu quy hoạch có phần đất cây xanh ven sông Vàm Thuật rộng 11.754 m².<ref name=":16" /> Trong khu nhà máy, văn bản quy hoạch phân phần đất xây dựng công trình, cây xanh, giao thông nội bộ, kênh thoát nước và hồ điều hòa; riêng phần đất nhà máy xử lý nước thải chiếm 114.368 m² trong tổng diện tích khu quy hoạch.<ref name=":16" />

Cống kiểm soát triều Vàm Thuật nằm ở bờ hữu thuộc Phường 13, Bình Thạnh cũ và bờ tả thuộc An Phú Đông, Quận 12 cũ. Công trình được phê duyệt đầu tư cuối tháng 2 năm 2012 sau khi UBND thành phố chấp thuận cấp vốn ngân sách.<ref name=":17">{{Chú thích web |url=https://www.sggp.org.vn/thang-6-2012-khoi-cong-xay-dung-cong-vam-thuat-post141625.html |title=Tháng 6-2012, khởi công xây dựng cống Vàm Thuật |author=Ngọc Xuân |website=Báo Sài Gòn Giải Phóng |date=19 tháng 3 năm 2012 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref> Tổng mức đầu tư khi đó được nêu là 407 tỷ đồng, gồm 269 tỷ đồng xây lắp và các chi phí khác; trong đó 12 tỷ đồng dành cho bồi thường 5.777 m² mặt bằng, còn 19.123 m² đã được giải tỏa trong giai đoạn 1 của dự án kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên và dự án bờ hữu ven sông Sài Gòn.<ref name=":17" /> Theo chủ đầu tư được bài báo dẫn, cống Vàm Thuật được thiết kế để tăng cường ngăn triều và điều tiết nước mưa từ các khu dân cư hai bên bờ sông Vàm Thuật và kênh Tham Lương đổ ra sông Sài Gòn.<ref name=":17" />

Năm 2017, Đầu tư Tài chính dẫn báo cáo năm 2016 của Chi cục Bảo vệ môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, trong đó hệ thống Vàm Thuật - Tham Lương tại hai vị trí An Lộc và Tham Lương có amoni, COD, BOD5 và coliform vượt quy chuẩn ở các thời điểm quan trắc được nêu.<ref name=":18">{{Chú thích web |url=https://dttc.sggp.org.vn/nuoc-song-vam-thuat-den-quanh-post11329.html |title=Nước sông Vàm Thuật đen quánh |website=Báo Sài Gòn Đầu Tư Tài Chính |date=20 tháng 2 năm 2017 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref> Bài báo mô tả điểm ô nhiễm của sông bắt đầu rõ từ nơi Vàm Thuật gặp hệ thống kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, còn đoạn ngược về phía Hóc Môn vẫn còn nhiều khoảng nước trong hơn.<ref name=":18" /> Đoạn từ cầu An Lộc đến cầu Bến Phân thuộc khu vực Thạnh Xuân có nước đen và mùi hôi; một lãnh đạo phường Thạnh Xuân được dẫn lời cho rằng nguồn ô nhiễm đổ về từ tuyến kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên.<ref name=":18" />

Năm 2019, đoạn sông Vàm Thuật qua phường Thới An và bờ sông phía các phường 13, 14 của Gò Vấp cũ có tình trạng rác, xà bần và chất thải dọc hai bên bờ; một số nhánh rạch đổ ra sông cũng bị bít dòng chảy vì rác và xà bần.<ref>{{Chú thích web |url=https://www.sggp.org.vn/nhung-diem-den-ve-rac-bai-1-nhung-dong-kenh-ngap-ngua-rac-post526677.html |title=Những điểm đen về rác - Bài 1: Những dòng kênh ngập ngụa rác |website=Báo Sài Gòn Giải Phóng |date=6 tháng 8 năm 2019 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref> Tháng 10 năm 2020, Sở Giao thông Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh và Công ty Cổ phần Công trình giao thông Sài Gòn thí điểm vớt, thu gom chất thải rắn bằng thiết bị cơ giới trên đoạn sông Vàm Thuật - Bến Cát. Hệ thống thử nghiệm gồm một sà lan chứa rác khoảng 250 tấn, một tàu thu gom rác tự động, hai máy gắp rác nhỏ và một tàu kéo; theo đơn vị thực hiện được VietnamPlus dẫn lại, hệ thống có thể thu gom hơn 40 tấn rác trong một ca làm việc 7 giờ và được thí điểm trong hai tháng trước khi thành phố đánh giá khả năng ứng dụng rộng hơn.<ref>{{Chú thích web |url=https://www.vietnamplus.vn/tphcm-thu-nghiem-he-thong-cong-nghe-thu-gom-rac-tren-song-rach-post668324.vnp |title=TP.HCM thử nghiệm hệ thống công nghệ thu gom rác trên sông rạch |agency=Thông tấn xã Việt Nam |work=VietnamPlus |date=9 tháng 10 năm 2020 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref>

Năm 2024, Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh thông qua điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án xây dựng hạ tầng và cải tạo môi trường kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên. Nội dung điều chỉnh bổ sung tuyến đường tại khu vực [[cống kiểm soát triều]] Vàm Thuật và Nước Lên, xây dựng 4 đoạn đường giao thông ở hai vị trí cống với tổng chiều dài 640 m, bề rộng xe chạy 12 m.<ref name=":19">{{Chú thích web |url=https://www.hcmcpv.org.vn/tin-tuc/dieu-chinh-chu-truong-dau-tu-du-an-xay-dung-ha-tang-va-cai-tao-moi-truong-kenh-tham-luong-%E2%80%93-ben-cat-1491930297 |title=Điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án Xây dựng hạ tầng và cải tạo môi trường kênh Tham Lương – Bến Cát – rạch Nước Lên |author=S. Hải |website=Trang tin Điện tử Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh |date=14 tháng 11 năm 2024 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref> Dự án cũng bổ sung 39 cửa xả thoát nước và 75 bến lấy nước phòng cháy chữa cháy dọc tuyến, đồng thời điều chỉnh tổng mức đầu tư từ 8.200 tỷ đồng lên hơn 9.030 tỷ đồng và thời gian thực hiện từ giai đoạn 2021-2025 sang 2021-2026.<ref name=":19" /> Năm 2025, một đoạn bờ trái dài khoảng 640 m từ cống Vàm Thuật đến cuối tuyến thuộc gói thầu XL-10 là một trong các đoạn đường ven kênh được chuẩn bị thông xe kỹ thuật.<ref>{{Chú thích web |url=https://ttbc-hcm.gov.vn/tat-bat-trai-nhua-3-7km-duong-dau-tien-ven-kenh-tham-luong-thong-xe-ky-thuat-truoc-30-4-1018490.html |title=Tất bật trải nhựa 3,7km đường đầu tiên ven kênh Tham Lương, thông xe kỹ thuật trước 30-4 |author=Phương Nhi |website=Trung tâm Báo chí Thành phố Hồ Chí Minh |date=23 tháng 4 năm 2025 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref>

Ở phía nam, tuyến chính của dự án cải tạo [[Rạch Xuyên Tâm|rạch Xuyên Tâm]] kết thúc tại sông Vàm Thuật. Ngày 10 tháng 5 năm 2025, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp với UBND quận Gò Vấp, Bình Thạnh và các đơn vị liên quan khởi công dự án nạo vét, cải tạo môi trường và xây dựng hạ tầng rạch Xuyên Tâm, đoạn từ [[kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè]] đến sông Vàm Thuật.<ref name=":20">{{Chú thích web |url=https://tphcm.chinhphu.vn/khoi-cong-du-an-cai-tao-rach-xuyen-tam-von-dau-tu-hon-17200-ty-dong-101250510122141354.htm |title=Khởi công dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm vốn đầu tư hơn 17.200 tỷ đồng |author=Linh Anh |website=Báo điện tử Chính phủ |date=10 tháng 5 năm 2025 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref> Dự án có tổng chiều dài khoảng 8,8 km, trong đó tuyến chính từ kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè đến sông Vàm Thuật dài 6,6 km và ba tuyến nhánh Cầu Sơn, Bình Lợi, Bình Triệu dài 2,2 km; gói thầu XL-03 từ đường Lương Ngọc Quyến đến sông Vàm Thuật dài 1,3 km.<ref name=":20" /> Các hạng mục chính của dự án gồm nạo vét, xây kè, xây hệ thống thu gom nước thải và thoát nước, làm đường dọc tuyến, cây xanh, công viên và chiếu sáng.<ref name=":20" /> Năm 2026, dự án này đi qua các phường Gia Định, Bình Thạnh, Bình Lợi Trung và An Nhơn, có tổng mức đầu tư hơn 17.200 tỷ đồng và được thành phố yêu cầu đẩy nhanh để phấn đấu hoàn thành trong năm 2027.<ref>{{Chú thích web |url=https://tphcm.chinhphu.vn/day-nhanh-thi-cong-du-an-rach-xuyen-tam-phan-dau-hoan-thanh-trong-nam-2027-101260629231359952.htm |title=Đẩy nhanh thi công dự án rạch Xuyên Tâm, phấn đấu hoàn thành trong năm 2027 |author=Lê Anh |website=Báo điện tử Chính phủ |date=29 tháng 6 năm 2026 |access-date=5 tháng 7 năm 2026 |language=vi}}</ref>

== Xem thêm ==
* [[Sông Vàm Thuật – Bến Cát – Trường Đay – Kênh Tham Lương – Rạch Nước Lên]]
* [[Sông Sài Gòn]]
* [[Rạch Xuyên Tâm]]
* [[Phù Châu miếu]]

== Chú thích ==
{{tham khảo}}

[[Thể loại:Sông tại Thành phố Hồ Chí Minh]]