Hòa Thân

Hoà Thân
Chức vụ
Lãnh ban Quân cơ đại thần
Nhiệm kỳ	1797 – 1799
Tiền nhiệm	A Quế
Kế nhiệm	Vĩnh Tinh
Quân cơ đại thần
Nhiệm kỳ	1776 – 1799 (Lãnh ban Quân cơ đại thần từ 1797)
Văn Hoa điện Đại học sĩ
Nhiệm kỳ	11 tháng 9 năm 1786 – 2 tháng 2 năm 1799
Tiền nhiệm	Thái Tân
Kế nhiệm	Đổng Cáo
Thượng thư Bộ Lại
Nhiệm kỳ	4 tháng 9 năm 1784 – 16 tháng 9 năm 1786
Tiền nhiệm	Ô Di Thừa
Kế nhiệm	Phúc Khang An
Thượng thư Bộ Hộ
Nhiệm kỳ	26 tháng 4 năm 1780 – 4 tháng 9 năm 1784
Tiền nhiệm	Phùng Anh Liêm
Kế nhiệm	Phúc Khang An
Thông tin cá nhân
Sinh	(1750-07-01)1 tháng 7 năm 1750 Bắc Kinh, Đại Thanh
Mất	22 tháng 2 năm 1799(1799-02-22) (48 tuổi) Cung Vương Phủ, Bắc Kinh, Đại Thanh
Nguyên nhân mất	Bị ép tự vẫn by treo cổ
Nghề nghiệp	Quan lại
Họ hàng	Cố Luân Hòa Hiếu Công chúa (con dâu) Hòa Lâm (brother)
Bạn đời	Trường Thị
Con cái	Phong Thân Ân Đức 1 trai 3 con gái

Hòa Thân (tiếng Mãn: Hešen; chữ Hán: 和珅; Bính âm: Héshēn; 1 tháng 7 năm 1750 – 22 tháng 2 năm 1799), tộc Nữu Hỗ Lộc thuộc Mãn Châu Chính Hồng Kỳ, là một đại thần dưới triều đại nhà Thanh. Nhờ được hoàng đế Càn Long sủng ái, ông được xem là quan lại tham nhũng nhất trong lịch sử Trung Quốc, tích lũy khối tài sản ước tính khoảng 1,1 tỷ lạng bạc, tương đương khoảng 270 tỷ USD. Sau khi Càn Long qua đời, hoàng đế Gia Khánh đã tịch thu gia sản và ép Hòa Thân phải tự sát. Ông được ghi nhớ là một trong những người giàu nhất lịch sử.

Tên khai sinh của ông là Thiện Bảo (善保), sau mới đổi thành Hòa Thân. Tự là Trí Trai (致齋).

Con đường thăng tiến

Hòa Thân là con trai của một võ quan Mãn Châu và từng theo học tại trường dành cho con em quý tộc Mãn Thanh. Ông mồ côi mẹ từ nhỏ và được cho là có cuộc sống khó khăn dưới sự giáo mật của mẹ kế cùng với em trai. Tuy nhiên, Hòa Thân là một học sinh xuất sắc, thông thạo tiếng Quan thoại, tiếng Mãn, tiếng Mông Cổ và tiếng Tây Tạng. Năm 1772, ông bắt đầu làm việc trong cung với tư cách là thị vệ canh giữ các cổng Tử Cấm Thành.

Chỉ trong vòng một năm sau khi nhậm chức, Hòa Thân được thăng làm Thị lang Bộ Hộ. Hai tháng sau, ông trở thành Quân cơ đại thần. Trong ba tháng tiếp theo, ông tiếp tục được thăng chức Tổng quản Nội vụ phủ, một vị trí thường dành cho những công thần dày dạn kinh nghiệm nhất. Năm 1777, ở tuổi 27, Hòa Thân được ban đặc quyền cưỡi ngựa trong Tử Cấm Thành – một vinh dự vốn chỉ dành cho các đại thần cao tuổi. Không lâu sau, ông nắm quyền kiểm soát cả Bộ Hộ và Bộ Lại, cho phép ông thao túng ngân khố quốc gia và bổ nhiệm tay chân vào các vị trí trọng yếu trong triều đình.

Năm 1784, cuộc khởi nghĩa của phái Sufi (Hồi giáo) tại Cam Túc bị Phúc Khang An cùng với A Quế và Lý Thị Nghiêu dẹp tan, nhưng Hòa Thân bị triệu hồi vì thất bại trong việc chỉ huy dập tắt cuộc nổi dậy này.

Vị thế của Hòa Thân với Càn Long càng được củng cố khi vào năm 1790, con trai ông kết hôn với Thập công chúa (Cố Luân Hòa Hiếu Công chúa) – người con gái được Càn Long sủng ái nhất. Khi đã có được sự tin cậy tuyệt đối của hoàng đế, Hòa Thân tự ý lộng hành. Ông công khai tham nhũng và cưỡng đoạt tài sản trên quy mô lớn. Thuộc hạ của ông trong triều cũng theo gương đó, và các tướng lĩnh thân cận thì kéo dài các chiến dịch quân sự để trục lợi từ ngân sách. Ông thâu tóm quyền lực, giữ nhiều chức vụ quan trọng bao gồm Quân cơ đại thần, thường xuyên biển thủ công quỹ và thuế. Thuế liên tục bị tăng cao khiến nhân dân lầm than. Khốn khổ hơn, sự mục nát của bộ máy quan lại khiến các khoản kinh phí tu bổ đê điều bị đút túi, dẫn đến những trận lũ lụt thảm khốc của sông Hoàng Hà. Giá gạo leo thang khiến nhiều người chết đói. Sự tham nhũng và bè phái tràn lan này chính là khởi đầu cho một thế kỷ suy tàn của nhà Thanh.

Năm 1793, Hòa Thân là người chịu trách nhiệm tiếp đón sứ đoàn Macartney của Anh đến triều đình.

Sự sụp đổ và cái chết

Sau khi Càn Long thoái vị vào tháng 2 năm 1796, quy mô và sự tàn phá từ hành vi tham nhũng của Hòa Thân đã lộ rõ. Tuy nhiên, Càn Long vẫn tiếp tục nhiếp chính sau bức màn với danh hiệu Thái Thượng Hoàng. Phải đến khi Càn Long băng hà vào ngày 7 tháng 2 năm 1799, người kế vị là hoàng đế Gia Khánh mới có thể trừng trị Hòa Thân. Chỉ 5 ngày sau, Hòa Thân bị bắt cùng với Thượng thư Tô Lăng A. Bị khép tội theo chỉ dụ của hoàng đế, ông vốn bị kết án lăng trì. Tuy nhiên, vì nể mặt em gái, Gia Khánh đã ban cho ông cái chết toàn thây bằng cách treo cổ. Ông thi hành án bằng một dải lụa vàng tại tư gia vào ngày 22 tháng 2.

Trong 24 năm được hoàng đế sủng ái, ông đã tích lũy được một khối tài sản khổng lồ. Khi Gia Khánh tịch thu tài sản của Hòa Thân, danh sách bao gồm:

• 2.790 gian phòng trong các dinh thự; 12.000 mẫu đất; 10 ngân hàng; 10 tiệm cầm đồ.
• 58.000 lạng vàng ròng; 100 thỏi vàng lớn (mỗi thỏi 1.000 lạng); 56.600 thỏi bạc trung bình (100 lạng); 5.830.000 thỏi bạc nhỏ (10 lạng).
• 58.000 đồng bạc ngoại tệ; 1.500.000 đồng tiền đồng.
• 300 kg nhân sâm Cát Lâm loại thượng hạng; 1.200 miếng ngọc bích; 230 vòng tay ngọc trai; 10 viên ngọc trai lớn; 10 viên hồng ngọc lớn và hàng chục bộ đồ ăn bằng vàng, bạc nguyên chất.
• Ngoài ra còn có 14.300 xấp lụa mịn; 20.000 tấm len lông cừu; 550 da cáo; 850 da gấu; 56.000 tấm da cừu và bò các loại; 7.000 bộ quần áo cao cấp; 361.000 bình và chậu bằng đồng và thiếc; 100.000 đồ sứ của các nghệ nhân nổi tiếng; 24 chiếc giường vàng ròng trang trí lộng lẫy (mỗi chiếc khảm 8 loại đá quý); và 460 chiếc đồng hồ châu Âu cao cấp.

Tổng tài sản của ông ước tính khoảng 1,1 tỷ lạng bạc, tương đương với 12 năm thu ngân sách của triều đình nhà Thanh. Ngay cả trong phòng của quản gia Lưu Toàn cũng tìm thấy 240.000 lạng bạc. Hoàng đế Gia Khánh đã liệt kê 20 tội lớn của Hòa Thân, bao gồm lạm dụng quyền lực, bất kính với hoàng gia và tích trữ tài sản trái phép.

Hòa Thân là điển hình cho sự tham nhũng tràn lan trong bộ máy hành chính và quân đội thời Thanh. Quân Bát Kỳ dần trở nên vô dụng; Lục Doanh quân thì sa sút tinh thần chiến đấu. "Thập toàn võ công" của Càn Long tiêu tốn 120 triệu lạng bạc trong khi thu nhập hàng năm chỉ khoảng 40 triệu lạng, cộng thêm việc bị tham quan như Hòa Thân biển thủ, đã dẫn đến sự bất ổn tài chính nghiêm trọng cho nhà Thanh về sau.

Trong văn hóa đại chúng

Trong hơn 200 năm qua, Hòa Thân luôn là nhân vật phản diện kinh điển trong sân khấu, điện ảnh và truyền hình. Các diễn viên Trung Quốc như Vương Cương và Trần Nhuệ đã thể hiện rất thành công nhân vật này: Vương Cương mang đến một Hòa Thân có chút hài hước với ngoại hình béo tròn; trong khi Trần Nhuệ (phim Vương triều Càn Long năm 2003) được cho là có ngoại hình sát với lịch sử hơn.

Diễn viên Hồng Kông Trần Triển Bằng cũng thủ vai Hòa Thân trong phim Thiên mệnh (2018) của TVB, khắc họa 28 ngày cuối đời của ông. Trong bộ phim Lão bản nương (1988), Lưu Giang lại thể hiện một Hòa Thân tàn ác, tham lam.

Những quan điểm khác

Có ý kiến cho rằng tài sản của Hòa Thân phần lớn đến từ quà tặng của Càn Long hơn là tham nhũng. Hình ảnh Hòa Thân là một "đại tham quan" chỉ thực sự định hình sau khi ông chết, dựa trên các tài liệu trong kho lưu trữ triều Thanh – nơi mà hoàng đế là người duy nhất có quyền quyết định nội dung lưu giữ, dẫn đến khả năng có sự thiên kiến. Với tư cách là một đại thần quyền lực, Hòa Thân là mối đe dọa trực tiếp đến uy quyền của Gia Khánh. Các quan lại thời đó cũng có thể vì sợ hãi hoặc ghen tị với quyền lực của ông mà tạo ra các tiền lệ pháp lý để hợp thức hóa bản án tử hình cho Hòa Thân.

Nơi ở cũ

Cung vương phủ tại Bắc Kinh chính là tư dinh cũ của Hòa Thân. Vài thập kỷ sau khi ông qua đời, nơi này được ban cho Cung Thân vương Dịch Hân làm phủ đệ. Hiện nay, Cung vương phủ được bảo tồn như một bảo tàng và địa điểm du lịch nổi tiếng tại số 17 đường Tây Tiền Hải, Bắc Kinh.

Gia quyến

Tổ tiên

• Ngoại cao tổ phụ: A Lạt Nạp (阿喇納; ? - 1724), thụ phong Tam đẳng Thị vệ, làm quan đến Tán trật đại thần, Tham tán đại thần, Hiệp lý tướng quân, qua đời tặng thụy Hi Các (僖恪), gia phong hậu duệ chức Thế quản Tá lĩnh truyền đời.
• Nội tổ phụ: Bát Thập Thất (八十七)
• Ngoại tổ phụ: Ngũ Di Thái (伍彌泰; 1713 - 1786), thụ phong Tá lĩnh, làm quan đến Lý Phiên viện Thượng thư, Lại bộ Thượng thư, Đông các Đại học sĩ, tước [Tam đẳng Thành Nghị bá; 三等誠毅伯]. Qua đời tặng Thái tử Thái bảo, thụy Văn Đoan (文端).
• Thân phụ: Thường Bảo (常保), làm quan đến Phó Đô thống Phúc Kiến.
• Thân mẫu: Ngũ Di thị (伍彌氏)

Em trai

• Hòa Lâm (1753 - 1796), làm quan đến Công bộ Thượng thư, tước [Nhất đẳng Tuyên Dũng công; 一等宣勇公]. Vợ là Tha Tha Lạp thị (他他拉氏), chị gái thiếp của Hòa Thân.
  • Phong Thân Nghi Miên (豐紳宜綿, 1775 - 1813), tập tước Nhất đẳng Công, sau giáng làm Tam đẳng Khinh xa Đô úy.
    • Trưởng nữ, Đích Phúc tấn của Di Khác Thân vương Dịch Huân.
    • Nhị nữ, Đích Phúc tấn của Thuận Thừa Quận vương Xuân Sơn.
    • Tam nữ, Thành Quý phi của Thanh Tuyên Tông Đạo Quang Đế.
    • Trưởng tử Phúc Tường (福祥)
      • Tôn: Minh Khác (銘恪)

Thê thiếp

Chính thê

• Phùng Tế Văn (馮霽雯), người gốc Liêu Dương, xuất thân Hán Quân Tương Hoàng kỳ, cháu gái Văn Uyên các Đại học sĩ Anh Liêm (英廉), con gái Nội vụ phủ Tá lĩnh Diêm Kỳ (延祺).

Thứ thiếp

• Trương thị (長氏; ? - 1800), tên là Trương Nhị Cô (長二姑), xuất thân Bao y Chính Lam kỳ. Gia cảnh bần hàn, nhờ tư sắc mà được Hòa Thân sủng ái, nâng lên làm thiếp nên còn được gọi là "Nhị phu nhân". Thắt cổ tự sát sau cái chết của chồng.
• Ngô thị (吳氏; 1769 - 1799), tên là Ngô Khanh Lân (吳卿憐), một nữ thi nhân thời Thanh, xuất thân ca nữ tại Tô Châu. Hơn mười tuổi trở thành thiếp của Vương Đản Vọng (王亶望), sau bị bán cho Tưởng Tích Khải (蔣錫棨), lại được Khải tặng cho Hòa Thân. Cùng Trương thị quán xuyến việc trong phủ, được Hòa Thân đặc biệt sủng ái, đối đãi không khác gì Đường Huyền Tông tìm quả lệ chi cho Dương quý phi năm xưa. Thắt cổ tự sát sau cái chết của chồng hai ngày.
• Đậu thị (豆氏), tên Đậu Khấu (豆蔻), xuất thân mỹ nữ tại Dương Châu, được thương nhân buôn muối Giang Nam dâng lên cho Hòa Thân. Nhảy lầu tự sát sau cái chết của chồng.
• Tha Tháp Lạt thị (他塔喇氏), tên Nạp Lan (纳兰), xuất thân Mãn Châu Chính Bạch kỳ, con gái Hình bộ Thượng thư Tô Lăng A (苏凌阿).
• Hắc Mân Côi (黑玫瑰), dung mạo phong tình, vốn là cung nữ của Càn Long.
• Mary (玛丽), người phương Tây (có thuyết nói là người Anh hoặc Nga), được các thương nhân nước ngoài tiến cống.
• Lục Diên (绿鸢), Lăng Diên (青鸢), vốn là hai chị em song sinh người Lưỡng Quảng, giỏi ca múa, nhạc luật.
• Mỗ thị, còn gọi Thập tứ nương (十四娘), xuất thân ca kỹ Giang Nam, giỏi tỳ bà.

Con cái

Con trai

• Phong Thân Ân Đức (1774 - 1810), con trai độc nhất, được phong Tấn công (晋公). Vợ là Cố Luân Hòa Hiếu Công chúa, sủng nữ của Càn Long Đế.
  • Dưỡng tử: Phúc Ân (福恩), thụ Tam đẳng Khinh xa đô úy.
    • Minh Ân (銘恩), nhậm Văn sinh viên.
    • Minh Tường (銘祥), thụ Tam đẳng Khinh xa đô úy.
      • Doãn Quân (允鈞), làm quan đến Giang Tô Đạo đài.
      • Doãn Ung (允雍), thụ Tam đẳng Khinh xa đô úy.
        • Thừa Cảnh (承璟), làm quan đến Giang Tô Diêm chính.
          • Khác Nhân (恪仁), làm quan đến Quảng An môn Đề đốc.
            • Hòa Anh Kì (和英琦)
  • Trưởng nữ, gả cho tông thất Dục Hậu (毓厚)
  • Nhị nữ, gả cho Chính Thiện (征善), con trai Trịnh Thân vương Đoan Hoa.

Con gái

• Trưởng nữ (1775 - ?), còn gọi Nữu Nữu (妞妞), không rõ ghi chép, nhiều khả năng chết yểu.
• Nhị nữ, Đích Phúc tấn của Bối lặc Vĩnh Vân, con trai Thuần Thận Quận vương Hoằng Cảnh.
• Tam nữ, gả cho Lễ bộ Thượng thư Quý Khánh (貴慶).

Tham khảo

1. 《清史稿·列傳一百六》
2. 来源：《抚顺日报》；作者：康喜鹏. 和珅祖籍：清原英额门. 《抚顺日报》数字版>2008年06月13日>第07版：记忆. 2008年6月13日 [2008年6月13日]. （原始内容存档于2016年3月4日） （中文（简体））.
3. 来源：《辽沈晚报》；编辑：徐硕. 英额门镇：和珅故里的边门风情. 北国网>辽宁新闻2013. 2015年5月15日 [2014年5月15日]. （原始内容存档于2014年7月5日） （中文（简体））.
4. 即乾隆十五年五月二十八日—嘉慶四年正月十八日
5. 清人室名別稱字號索引下冊
6. 弘昼等. 《八旗满洲氏族通谱》. 辽海出版社. 2002: 107. ISBN 9787806691892.
7. 陈小亮, 陈彦斌. 中国富豪创新不足的历史溯源[J]. 学习与探索, 2016, 12: 115-119.互联网档案馆的存檔，存档日期2022-11-11.
8. 曾国庆． 贤臣松筠治藏与贪官和珅蠹国［J］． 西藏 研究，2014，( 5) : 54－60．
9. 賴惠敏. 崇實黜奢: 論嘉慶朝內務府財政 （页面存档备份，存于互联网档案馆）[J]. 近代史研究所集刊, 2020 (108): 1-53.
10. 吴晗：《朝鲜李朝实录中的中国史料》下编卷11
11. 《所闻录》（清代野史丛书），北京古籍，頁89
12. 《章学诚遗书》
13. 《清高宗实录·卷1499》
14. 乾隆帝的最后一个冬天. [2023-07-13]. （原始内容存档于2023-07-10）.
15. 爱新觉罗, 弘历. 御笔平定台湾二十功臣像赞. 1788.
16. 周冉. 穿行半部清史——最不像王府的恭王府. 恭王府博物馆. [2025-04-01]. （原始内容存档于2024-07-18） （中文（中国大陆））