Thang tuổi địa chất
Thang tuổi địa chất hay thang địa niên đại[1] (tiếng Anh: Geologic time scale, viết tắt: GTS) được sử dụng bởi các nhà địa chất và các nhà khoa học khác để miêu tả thời gian và quan hệ của các sự kiện đã diễn ra trong lịch sử Trái Đất. Khái niệm này cũng có thể được dùng để miêu tả địa niên đại của các vật thể khác trong vũ trụ (ví dụ như địa niên biểu của Mặt Trăng); bài viết này chỉ tập trung vào niên đại địa chất trên Trái Đất. Thời gian được tính bằng Ma= Mega annum: triệu năm, hoặc Ka= Kilo annum: nghìn năm.
Các nhà địa chất học cho rằng Trái Đất hình thành khoảng 4,570 Ga trước đây. Khoảng thời gian địa chất trong quá khứ của Trái Đất được xây dựng thành thang thời gian địa chất có các cấp tính từ cao xuống thấp là liên đại (eon), nguyên đại hay đại (era), kỷ (period), thế (epoch), kỳ (age) và thời (chron) khác nhau, tương ứng với thang phân vị địa tầng: liên giới, giới, hệ, thống, bậc và đới. Nhưng cần lưu ý đây là 2 hệ thống khác nhau. Ví dụ 1 đại là khoảng thời gian liên tục nhất định trong lịch sử Trái Đất, trong khi địa tầng tương ứng của đại đó (nghĩa là giới) ở 1 khu vực nào đó thì là các lớp đá có niên đại thuộc đại này nhưng có thể không liên tục.
Các số liệu dưới đây phù hợp với số liệu và danh pháp được Ủy ban quốc tế về địa tầng học (ICS) khuyến nghị.
Tóm tắt
<timeline> ImageSize = width:800 height:100 PlotArea = left:65 right:15 bottom:20 top:5 AlignBars = justify
Colors =
id:quaternary value:rgb(0.9,0.9,0.5) id:neogene value:rgb(0.99215,0.8,0.54) id:paleogene value:rgb(1,0.7019,0) id:cretaceous value:rgb(0.5,0.764,0.1098) id:jurassic value:rgb(0.302,0.706,0.5) id:triassic value:rgb(0.403,0.765,0.716) id:permian value:rgb(0.404,0.776,0.867) id:carboniferous value:rgb(0.6,0.741,0.855) id:devonian value:rgb(0.6,0.6,0.788) id:silurian value:rgb(0.694,0.447,0.714) id:ordovician value:rgb(0.976,0.506,0.651) id:cambrian value:rgb(0.984,0.5,0.373) id:neoproterozoic value:rgb(0.792,0.647,0.583) id:mesoproterozoic value:rgb(0.867,0.761,0.533) id:paleoproterozoic value:rgb(0.702,0.698,0.369) id:eoarchean value:rgb(0.5,0.565,0.565) id:paleoarchean value:rgb(0.6,0.592,0.569) id:mesoarchean value:rgb(0.698,0.65,0.6) id:neoarchean value:rgb(0.796,0.804,0.784) id:ediacaran value:rgb(0.918,0.847,0.737) id:cryogenian value:rgb(0.863,0.671,0.667) id:tonian value:rgb(0.796,0.643,0.424) id:stratherian value:rgb(1,1,0.8) # light yellow id:calymmian value:rgb(1,1,0.8) # light yellow id:orosirian value:rgb(1,1,0.8) # light yellow id:rhyacian value:rgb(1,1,0.8) # light yellow id:siderian value:rgb(1,1,0.8) # light yellow id:ectasian value:rgb(1,1,0.8) # light yellow id:stenian value:rgb(1,1,0.8) # light yellow id:cenozoic value:rgb(1,1,0) id:mesozoic value:rgb(0.5,0.6784,0.3176) id:paleozoic value:rgb(0.5,0.7098,0.835) id:phanerozoic value:rgb(0.7019,0.886,0.819) id:proterozoic value:rgb(0.8,0.85,0.568) id:archean value:rgb(0.6,0.6784,0.6745) id:hadean value:rgb(0.4,0.4,0.4) id:black value:black id:white value:white
Period = from:-4567.17 till:0 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:500 start:-4500 ScaleMinor = unit:year increment:100 start:-4500
Define $markred = text:"*" textcolor:red shift:(0,3) fontsize:10
PlotData=
align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:25 shift:(0,-5)
bar:Liên-đại
at: 0 align:right $markred at: -542 align:left $markred shift:(2,3) from: -542 till: 0 text:Phanerozoic color:phanerozoic from:-2500 till: -542 text:Proterozoic color:proterozoic from:-3800 till: -2500 text:Archean color:archean from: start till: -3800 text:Hadean color:hadean
bar:Đại
from: -65.5 till: 0 text:C~z shift:(0,1.5) color:cenozoic from: -251 till: -65.5 text:Meso~zoic shift:(0,1.5) color:mesozoic from: -542 till: -251 text:Paleo~zoic shift:(0,1.5) color:paleozoic from: -1000 till: -542 text:Neoprote-~rozoic shift:(0,1.8) color:neoproterozoic from:-1600 till: -1000 text:Mesoproterozoic color:mesoproterozoic from:-2500 till: -1600 text:Paleoproterozoic color:paleoproterozoic from:-2800 till: -2500 text:Neo-~archean shift:(0,1.5) color:neoarchean from:-3200 till: -2800 text:Meso-~archean shift:(0,1.5) color:mesoarchean from:-3600 till: -3200 text:Paleo-~archean shift:(0,1.5) color:paleoarchean from:-3800 till: -3600 text:Eoar-~chean shift:(0,0.5) color:eoarchean fontsize:6 from:start till: -3800 color:white
bar:Kỷ
fontsize:6 from: -2.588 till: 0 color:quaternary from: -23.03 till: -2.588 color:neogene from: -65.5 till: -23.03 color:paleogene from: -145.5 till: -65.5 color:cretaceous from: -199.6 till: -145.5 color:jurassic from: -251 till: -199.6 color:triassic from: -299 till: -251 color:permian from: -359.2 till: -299 color:carboniferous from: -416 till: -359.2 color:devonian from: -443.7 till: -416 color:silurian from: -488.3 till: -443.7 color:ordovician from: -542 till: -488.3 color:cambrian
from: -630 till: -542 text:Ed. color:ediacaran from: -850 till: -630 text:Cryo-~genian color:cryogenian shift:(0,0.5) from: -1000 till: -850 text:Ton-~ian color:tonian shift:(0,0.5) from: -1200 till: -1000 text:Ste-~nian color:mesoproterozoic shift:(0,0.5) from: -1400 till: -1200 text:Ect-~asian color:mesoproterozoic shift:(0,0.5) from: -1600 till: -1400 text:Calym-~mian color:mesoproterozoic shift:(0,0.5) from: -1800 till: -1600 text:Stath-~erian color:paleoproterozoic shift:(0,0.5) from: -2050 till: -1800 text:Oro-~sirian color:paleoproterozoic shift:(0,0.5) from: -2300 till: -2050 text:Rhy-~acian color:paleoproterozoic shift:(0,0.5) from: -2500 till: -2300 text:Sid-~erian color:paleoproterozoic shift:(0,0.5) from: start till: -2500 color:white
</timeline>
<timeline> ImageSize = width:800 height:100 PlotArea = left:65 right:15 bottom:20 top:5 AlignBars = justify
Colors =
id:quaternary value:rgb(0.9,0.9,0.5) id:neogene value:rgb(0.99215,0.8,0.54) id:paleogene value:rgb(1,0.7019,0) id:cretaceous value:rgb(0.5,0.764,0.1098) id:jurassic value:rgb(0.302,0.706,0.5) id:triassic value:rgb(0.403,0.765,0.716) id:permian value:rgb(0.404,0.776,0.867) id:carboniferous value:rgb(0.6,0.741,0.855) id:devonian value:rgb(0.6,0.6,0.788) id:silurian value:rgb(0.694,0.447,0.714) id:ordovician value:rgb(0.976,0.506,0.651) id:cambrian value:rgb(0.984,0.5,0.373) id:cenozoic value:rgb(1,1,0) id:mesozoic value:rgb(0.5,0.6784,0.3176) id:paleozoic value:rgb(0.5,0.7098,0.835) id:phanerozoic value:rgb(0.7019,0.886,0.819) id:black value:black id:white value:white id:darkgreen value:rgb(0,0.35,0)
Period = from:-542 till:0
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:-500
ScaleMinor = unit:year increment:10 start:-540
Define $markred = text:"*" textcolor:red shift:(0,3) fontsize:10 Define $markgreen = text:"*" textcolor:darkgreen shift:(0,3) fontsize:10
PlotData=
align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:25 shift:(0,-5)
bar:Liên-đại at: 0 align:right $markred at: -542 align:left $markred shift:(2,3) from: -542 till: 0 text:Phanerozoic color:phanerozoic
bar:Đại at: 0 align:right $markgreen at: -65.5 align:left $markgreen shift:(2,3) from: -65.5 till: 0 text:Cenozoic color:cenozoic from: -251 till: -65.5 text:Mesozoic color:mesozoic from: -542 till: -251 text:Paleozoic color:paleozoic
bar:Kỷ fontsize:8 from: -2.588 till: 0 color:quaternary from: -23.03 till: -2.588 text:Neo-~gene shift:(0,0.5) color:neogene from: -65.5 till: -23.03 text:Paleo-~gene shift:(0,0.5) color:paleogene from: -145.5 till: -65.5 text:Cretaceous color:cretaceous from: -199.6 till: -145.5 text:Jurassic color:jurassic from: -251 till: -199.6 text:Triassic color:triassic from: -299 till: -251 text:Permian color:permian from: -359.2 till: -299 text:Carboniferous color:carboniferous from: -416 till: -359.2 text:Devonian color:devonian from: -443.7 till: -416 text:Sil-~urian shift:(0,0.5) color:silurian from: -488.3 till: -443.7 text:Ordovician color:ordovician from: -542 till: -488.3 text:Cambrian color:cambrian
</timeline>
<timeline> ImageSize = width:800 height:100 PlotArea = left:65 right:15 bottom:20 top:5 AlignBars = justify
Colors =
id:quaternary value:rgb(0.9,0.9,0.5) id:neogene value:rgb(0.99215,0.8,0.54) id:paleogene value:rgb(1,0.7019,0) id:cenozoic value:rgb(1,1,0) id:holocene value:rgb(1,1,0.702) id:pleistocene value:rgb(1,0.922,0.384) id:pliocene value:rgb(1,0.922,0.675) id:miocene value:rgb(1,0.871,0) id:oligocene value:rgb(0.918,0.776,0.447) id:eocene value:rgb(0.918,0.678,0.263) id:paleocene value:rgb(0.92,0.576,0.005) id:black value:black id:white value:white id:darkgreen value:rgb(0,0.35,0)
Period = from:-65.5 till:0 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:10 start:-60 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:-65
Define $markgreen = text:"*" textcolor:darkgreen shift:(0,3) fontsize:10
PlotData=
align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:25 shift:(0,-5)
bar:Đại at: 0 align:right $markgreen at: start align:left $markgreen shift:(2,3) from:start till: 0 text:Cenozoic color:cenozoic
bar:Kỷ from: -2.588 till: 0 text:Q. color:quaternary from: -23.03 till: -2.588 text:Neogene color:neogene from:start till: -23.03 text:Paleogene color:paleogene
bar:Thế from: -0.1 till: 0 color:holocene from: -2.588 till: -0.1 text:Plei color:pleistocene from: -5.332 till: -2.588 text:Plio shift:(0,1) color:pliocene fontsize:7 from:-23.03 till: -5.332 text:Miocene color:miocene from:-33.9 till:-23.03 text:Oligocene color:oligocene from:-55.8 till:-33.9 text:Eocene color:eocene from:start till:-55.8 text:Paleocene color:paleocene
</timeline>
Bảng chi tiết
Xem thêm
Tham khảo
- ^ Hội đồng Quốc gia chỉ đạo Biên soạn Từ điển Bách khoa Việt Nam (2005). "Thang tuổi địa chất". Từ điển bách khoa Việt Nam. Quyển 4. Hà Nội: Nhà xuất bản Từ điển bách khoa. tr. 144. Được đăng lại trên "Thang tuổi địa chất". bachkhoatoanthu.vass.gov.vn. của Viện Từ điển học và Bách khoa thư, trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.
Liên kết ngoài
- NASA: Geologic Time Lưu trữ ngày 18 tháng 4 năm 2005 tại Wayback Machine
- Về thang địa tầng quốc tế mới Lưu trữ ngày 21 tháng 7 năm 2006 tại Wayback Machine (nếu có khó khăn truy cập, xem bản lưu)
Bản mẫu:Trái Đất Bản mẫu:Lịch sử địa chất học Bản mẫu:Big History