Vân Đình

Vân Đình là một xã thuộc thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Địa lý

Xã Vân Đình có vị trí địa lý:

• Phía đông giáp xã Phượng Dực và xã Ứng Hòa
• Phía tây giáp xã Hồng Sơn với ranh giới tự nhiên là sông Đáy
• Phía nam giáp xã Hòa Xá
• Phía bắc giáp xã Phúc Sơn (với ranh giới tự nhiên là sông Đáy) và xã Ứng Thiên.

Xã Vân Đình có diện tích tự nhiên là 41,6 km², quy mô dân số năm 2025 là 60.828 người và mật độ dân số đạt 1.462 người/km².

Lịch sử

Trước năm 1976

Tiền thân xã Vân Đình là thị trấn Vân Đình được thành lập vào năm 1956 trên cơ sở tách thôn Vân Đình của xã Tân Phương trở thành huyện lỵ của huyện Ứng Hòa.

Giai đoạn 1976 – nay

Sau ngày 2 tháng 7 năm 1976, thị trấn Vân Đình và 6 xã: Cao Thành, Đồng Tiến, Phương Tú, Sơn Công, Tảo Dương Văn, Tân Phương thuộc huyện Ứng Hòa của tỉnh Hà Sơn Bình.

Ngày 12 tháng 8 năm 1991, chia tỉnh Hà Sơn Bình thành 2 tỉnh, lấy tên là tỉnh Hòa Bình và tỉnh Hà Tây. Khi đó, thị trấn Vân Đình và 6 xã: Cao Thành, Đồng Tiến, Phương Tú, Sơn Công, Tảo Dương Văn, Tân Phương thuộc huyện Ứng Hòa của tỉnh Hà Tây.

Ngày 23 tháng 9 năm 2003, chuyển xã Tân Phương; 75,76 ha diện tích tự nhiên và 1.480 nhân khẩu (toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của thôn Hoàng Xá với 70,1 ha và 1.122 nhân khẩu, 3,52 ha diện tích và 150 nhân khẩu của thôn Lương Xá và 2,14 ha diện tích và 208 nhân khẩu của thôn Đình Tràng) thuộc xã Liên Bạt; 36,63 ha diện tích tự nhiên và 558 nhân khẩu của xã Phương Tú; 7,5 ha diện tích nhiên và 36 nhân khẩu (thôn Thái Bình) thuộc xã Vạn Thái sáp nhập về thị trấn Vân Đình quản lý.

Ngày 29 tháng 5 năm 2008, hợp nhất tỉnh Hà Tây vào thành phố Hà Nội. Khi đó, thị trấn Vân Đình và 5 xã: Cao Thành, Đồng Tiến, Phương Tú, Sơn Công, Tảo Dương Văn thuộc huyện Ứng Hòa của thành phố Hà Nội.

Ngày 14 tháng 11 năm 2024, thành lập xã Cao Sơn Tiến trên cơ sở nhập xã Cao Thành, xã Sơn Công và xã Đồng Tiến.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:

• Kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước.
• Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của thị trấn Vân Đình và các xã Cao Sơn Tiến, Phương Tú, Tảo Dương Văn (huyện Ứng Hòa) thành xã mới có tên gọi là xã Vân Đình.
• Sau khi sắp xếp, xã Vân Đình được chia thành 30 thôn.

Ngày 12 tháng 9 năm 2025, chuyển đổi 5 tổ dân phố: Hoàng Văn Thụ, Lê Lợi, Nguyễn Thượng Hiền, Quang Trung và Trần Đăng Ninh của thị trấn Vân Đình cũ thành thôn.

Ngày 24 tháng 12 năm 2025, xác định một phần của xã Vân Đình là đô thị loại III (chuyển tiếp từ thị trấn Vân Đình thuộc huyện Ứng Hòa).

Ngày 30 tháng 6 năm 2026, thành lập 6 thôn mới: Cao Dương, Thanh Dương, Vĩnh Lộc, Vân Phúc, Thiên Phúc và Vân Ông.

Hành chính

Xã Vân Đình được chia thành 22 thôn: Cao Dương, Dương Khê, Đoàn Xá, Đông Dương, Động Phí, Hậu Xá, Hoàng Xá, Nghi Lộc, Ngọ Xá, Ngọc Động, Nguyễn Xá, Phí Trạch, Tảo Khê, Thanh Ấm, Thanh Dương, Thành Vật, Thiên Phúc, Tử Dương, Văn Ông, Vân Đình, Vân Phúc và Vĩnh Lộc.

Danh sách các thôn thuộc xã Vân Đình
Tên Số hộ (2026) Cao Dương 804 Dương Khê 550 Đoàn Xá 956 Đông Dương 841 Động Phí 655 Hậu Xá 569	Tên Số hộ (2026) Hoàng Xá 523 Nghi Lộc 747 Ngọ Xá 914 Ngọc Động 647 Nguyễn Xá 505 Phí Trạch 671	Tên Số hộ (2026) Tảo Khê 591 Thanh Ấm 652 Thanh Dương 691 Thành Vật 617 Thiên Phúc 560	Tên Số hộ (2026) Tử Dương 1.106 Văn Ông 787 Vân Đình 1.022 Vân Phúc 788 Vĩnh Lộc 743

Văn hóa

Vân Đình là một vùng đất có lịch sử lâu đời. Về mặt địa danh, tên gọi "Kẻ Đình" và tên chữ "Vân Đình" đã khẳng định đây là địa danh cổ. Theo các sách văn hóa, các thần phả, vào thời nhà Đinh, vùng đất "Kẻ Đình" đã là tụ điểm dân cư đông đúc. Vì mang nhiều dấu ấn của Đinh Tiên Hoàng Đế trong cuộc dẹp loạn 12 sứ quân, nên lúc đầu "Kẻ Đình" có tên là "Kẻ Đinh".

Vân Đình còn là vùng đất văn hóa với nhiều truyền thống tốt đẹp được hình thành trong quá trình phát triển. Là tụ điểm dân cư đông đúc vào thời nhà Đinh, nhân dân Vân Đình đã ủng hộ nghĩa quân Đinh Bộ Lĩnh xóa bỏ tình trạng cát cứ của 12 sứ quân. Góp phần dựng nên quốc gia Đại Cồ Việt vào thế kỷ thứ X, đánh dấu mốc lịch sử quan trọng của dân tộc. Ở thôn Vân Đình có đình Thượng, đình Nhì, đình Ba thờ ba anh em ruột người trang Vân Đình đã mộ binh theo Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân. Quán Lục Sĩ ở Thanh Ấm thờ thần Minh Phúc – một tướng của Đinh Bộ Lĩnh có công với nước.

Vân Đình có truyền thống hiếu học lâu đời nơi có những danh nhân nổi tiếng như Dương Khuê, Dương Lâm, Dương Thiệu Tước, Dương Thụ,... Trong những năm gần đây thì dòng họ Trần tại Vân Đình có nhiều nổi bật về thi cử và thành đạt hơn.

Vân Đình còn nổi tiếng với các đặc sản như vịt cỏ Vân Đình, thịt chó Vân Đình, giò chả Vân Đình, bánh cuốn chả Vân Đình, gốm Vân Đình v.v...

Di tích lịch sử

Địa bàn Vân Đình có vài chục di tích về thời Đinh, phản ánh sâu đậm hoạt động của Vua Đinh Tiên Hoàng và các tướng lĩnh có quê quán ở đây, tiêu biểu như:

• Làng Vân Đình có các di tích lịch sử đình Thượng, đình Nhì, đình Ba thờ ba anh em ruột người trang Vân Đình đã mộ binh theo Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân. Chiến tranh kết thúc, cả 3 anh em được phong làm hùng trưởng và hưởng thực ấp tại Vân Đình.
• Quán Lục Sĩ ở Thanh Ấm thờ thần Minh Phúc Trương Ma Ni– một tướng của Đinh Bộ Lĩnh có công với nước.
• Đình Thanh Ấm thờ Thành hoàng làng là Minh Phúc Đại vương - một vị tướng có công lớn giúp Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nước.
• Đình Hoàng Xá thờ vị thành hoàng làng là thần Quý Minh - vị thần trấn nam Hoa Lư tứ trấn.
• Đình Thanh Dương là nơi thờ thập đạo tướng quân Lê Hoàn.
• Miếu Cò cùng với đình Đụn nằm ở làng Động Phí là nơi thờ hai anh em Bạch Tượng, Bạch Địa và người em họ Đô Đài. Những vị tướng nhà Đinh có công thu nạp trai làng Động Phí tham gia dẹp loạn 12 sứ quân.
• Đình Động Phí thờ Bạch Tượng, vị tướng tham gia dẹp loạn 12 sứ quân. Thần tích, thần phả ở đình làng Động Phí cho biết Đinh Điền, Nguyễn Bặc có về đây thu nạp lực lượng Bạch Tượng gồm 500 quân lính.
• Đình Ngọc Động thờ Bạch Địa, vị tướng có công thu nạp trai làng Ngọc Động tham gia dẹp loạn 12 sứ quân.
• Đình Nguyễn Xá thờ Đô Đài, tướng tham gia dẹp loạn 12 sứ quân.

Nhân vật nổi bật

• Dương Khuê (1839 – 1902): Vị quan thời nhà Nguyễn, nhà thơ người Việt Nam. Quê ở thôn Vân Đình.
• Dương Lâm (1851 – 1920): Vị quan thời nhà Nguyễn, danh sĩ, nhà giáo người Việt Nam. Đỗ cử nhân năm Mậu Dần (1878). Quê ở thôn Vân Đình.
• Nguyễn Văn Lộc (1914 – 1979): Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp, Tổng Thanh tra Chính phủ. Quê ở thôn Tảo Khê.
• Dương Thiệu Tước (1915 – 1995): Nhạc sĩ người Việt Nam. Quê ở thôn Vân Đình.
• NGND. GS. TS Đại số Ngô Thúc Lanh (1923 - 2019), Nguyên trưởng khoa Toán-Tin, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Quê Tảo Dương Văn.
• Dương Thiệu Tống (1925 – 2008): Giáo sư, tiến sĩ, nhà giáo người Việt Nam. Quê ở thôn Vân Đình.
• Dương Thụ (sinh năm 1943): Nhạc sĩ, nhà giáo người Việt Nam. Quê ở thôn Vân Đình.
• Đỗ Quang Trung (sinh năm 1946): Nguyên Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Quê ở thôn Tử Dương.
• Nguyễn Quang Thiều (sinh năm 1957): Nhà văn, nhà thơ người Việt Nam. Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam. Quê ở thôn Hoàng Dương.
• GS Toán học Ngô Bảo Châu (sinh 1972), người Việt Nam đầu tiên đoạt giải Field tương đương Nobel trong toán học, cháu họ nhà giáo Ngô Thúc Lanh, con của GS. TSKH cơ học Ngô Huy Cẩn và PGS. TS dược Trần Lưu Vân Hiền.