Maximilian Franz của Áo
Maximilian Franz của Áo, (tên đầy đủ tiếng Đức là Maximilian Franz Xaver Joseph Johann Anton de Paula Wenzel von Österreich; 8 tháng 12 năm 1756 – 27 tháng 7 năm 1801), là Tuyển hầu tước xứ Cologne và Đại thống lĩnh của Dòng Hiệp sĩ Teuton. Ông là người con út của Hoàng hậu La Mã Thần thánh Maria Theresia và Hoàng đế Franz I. Ông là Tuyển hầu tước xứ Cologne cuối cùng còn thực sự nắm quyền và là nhà bảo trợ thứ hai trong sự nghiệp của nhạc sĩ trẻ Ludwig van Beethoven.
| Maximilian Franz của Áo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Đại vương công Áo | |||||
| Tập tin:Erzherzog Maximilian Franz of Austria.jpg Chân dung bởi Anton von Maron. | |||||
| Đại thống lĩnh Dòng Hiệp sĩ Teuton | |||||
| Tại vị | 27 tháng 9 năm 1780 – 27 tháng 7 năm 1801 | ||||
| Tiền nhiệm | Karl Alexander xứ Lorraine | ||||
| Kế nhiệm | Karl Ludwig của Áo | ||||
| Thông tin chung | |||||
| Sinh | 8 tháng 12 năm 1756 Cung điện Schönbrunn, Viên, Áo, Đế quốc La Mã Thần thánh | ||||
| Mất | 27 tháng 7 năm 1801 (44 tuổi) Cung điện Schönbrunn, Viên, Áo, Đế quốc La Mã Thần thánh | ||||
| An táng | Hầm mộ Hoàng gia, Viên | ||||
| |||||
| Hoàng tộc | Nhà Habsburg-Lorraine | ||||
| Thân phụ | Franz I của Thánh chế La Mã | ||||
| Thân mẫu | Maria Theresia của Áo | ||||
| Tôn giáo | Công giáo La Mã | ||||
Ông là em trai của hai người chị gái sau này sẽ trở thành vương hậu tương lai là Maria Karolina, Vương hậu của Hai Sicilie và Maria Antonia, Vương hậu nước Pháp.
Đầu đời
Đại vương công Maximilian Franz sinh ngày 8 tháng 12 năm 1756, đúng ngày sinh nhật thứ 48 của cha ông[1], tại Cung điện Hofburg ở Vienna. Ông là người con trai thứ năm và con út của Hoàng đế La Mã Thần thánh Franz I và Hoàng hậu Maria Theresia. Là thành viên trẻ nhất trong gia đình có mười sáu người con, ông thường được mẹ trìu mến gọi là "Max Franz".
Trong số các anh chị em, Maximilian Franz được cho là đặc biệt gắn bó với người anh hơn mình hai tuổi là Đại vương công Ferdinand Karl (về sau là Công tước xứ Modena). Tuổi thơ của ông diễn ra trong một gia đình vừa đông đúc vừa giữ vai trò trung tâm trong chính trường châu Âu, nơi được chuẩn bị để phục vụ lợi ích của triều đại thông qua quân sự, giáo hội hoặc các cuộc hôn nhân chính trị.
Những năm 1760 chứng kiến nhiều biến động đối với gia đình Habsburg. Năm 1760, khi anh cả của ông là Đại vương công Joseph kết hôn với Vương nữ Isabel xứ Bourbon-Parma, Maximilian Franz mới bốn tuổi; hai năm sau, cháu gái đầu tiên của ông là Nữ Đại vương công Maria Theresia chào đời. Mặc dù Áo không thể khôi phục vị thế trong Đế quốc sau Chiến tranh Bảy Năm, thập niên này vẫn đánh dấu sự hòa giải giữa hai triều đình Áo và Pháp, được củng cố bằng hàng loạt cuộc hôn nhân giữa các anh chị của Maximilian Franz với các thành viên của Nhà Bourbon. Theo đó, năm 1768 Maria Karolina kết hôn với Quốc vương Ferdinando IV của Napoli và Sicilia, năm 1769 Maria Amalia kết hôn với Ferdinando, Công tước xứ Parma, và năm 1770 Maria Antonia kết hôn với Louis Auguste, Trữ quân nước Pháp.
Năm 1765, khi Maximilian Franz mới chín tuổi, cha ông Hoàng đế Franz I qua đời. Kể từ đó, Hoàng hậu Maria Theresia trực tiếp đảm nhiệm việc định hướng và giám sát quá trình giáo dục của con trai út. Giống như các hoàng tử Habsburg khác, ông được đào tạo về giáo lý Công giáo, ngoại ngữ, lịch sử, nghi thức cung đình và các kiến thức cần thiết cho việc phục vụ nhà nước.
Ban đầu, Maria Theresia dự định chuẩn bị cho Maximilian Franz đảm nhận chức vụ Thống đốc Vương quốc Hungary. Với mục đích đó, năm 1767, khi mới mười tuổi, ông được trao Huân chương Đại Thập tự Dòng Thánh Stephen của Hungary, đồng thời nhiều lần tháp tùng triều đình đến Hungary để làm quen với vùng đất mà ông có thể sẽ cai quản trong tương lai.[2] Tuy nhiên, kế hoạch này về sau không được thực hiện, và Maximilian Franz cuối cùng được định hướng theo con đường giáo hội.
Sự nghiệp
Năm 1774, Maximilian Franz thực hiện chuyến công du đầu tiên qua các vùng Đức, Hà Lan, Ý và Pháp. Trong chuyến đi này, ông có dịp gặp gỡ nhiều thành viên của Dòng Hiệp sĩ Teuton và tìm hiểu hoạt động của dòng tu. Sau thời gian lưu lại tại triều đình Versailles, ông hình thành sự không thiện cảm lâu dài đối với lối sống và tâm tính của giới quý tộc Pháp. Khi ghé thăm Salzburg, nhà soạn nhạc Wolfgang Amadeus Mozart đã sáng tác vở opera Il re pastore để vinh danh ông.[2]
Ngày 7 tháng 2 năm 1775, Maximilian Franz đến thăm người chị Maria Antonia (sau này là Vương hậu Marie Antoinette của Pháp). Để chuyến đi mang tính riêng tư, vị đại vương công mười tám tuổi sử dụng tước hiệu Bá tước xứ Burgau.[3] Cuộc gặp diễn ra tại Château de la Muette.
Năm 1777, ông soạn một bản ghi nhớ trình bày nhiều đề xuất cải cách trong quản trị. Đồng thời, ông cũng được chuẩn bị để kế vị người chú là Karl Alexander xứ Lorraine trong cương vị Đại Thống lĩnh Dòng Hiệp sĩ Teuton.
Do Maria Theresia vẫn kỳ vọng con trai út sẽ trở thành Thống đốc Hungary, Maximilian Franz được đào tạo về quân sự và trải qua quá trình huấn luyện nghiêm ngặt tại Hungary. Trong Chiến tranh Kế vị Bayern (1778–1779), ông tham gia chiến dịch cùng anh trai là Hoàng đế Joseph II. Tuy nhiên, một tai nạn ngã ngựa cùng căn bệnh nghiêm trọng ở hai chân đã buộc ông phải trải qua nhiều cuộc phẫu thuật. Sức khỏe suy giảm khiến ông phải từ bỏ binh nghiệp khi mới hai mươi hai tuổi, đồng thời chấm dứt kế hoạch trở thành Thống đốc Hungary.[4]
Theo đề xuất của Thủ tướng Wenzel Anton von Kaunitz, Maria Theresia quyết định đưa người con út vào hàng giáo phẩm nhằm tăng cường ảnh hưởng của Nhà Habsburg tại miền tây bắc Đế quốc La Mã Thần thánh. Mặc dù vấp phải sự phản đối của Phổ và một số thế lực trong Đế quốc, với sự hậu thuẫn của triều đình Áo và cả Quốc vương Louis XVI của Pháp, Maximilian Franz được bổ nhiệm làm Giám mục phó của Tổng giáo phận Köln năm 1780.[5] Cùng năm đó, ông lãnh phép cắt tóc và các chức thánh nhỏ, chính thức bước vào hàng giáo sĩ.[6]
Ông kế nhiệm Karl Alexander xứ Lorraine làm Đại thống lĩnh Dòng Hiệp sĩ Teuton. Vào năm 1784, Maximilian Friedrich von Königsegg-Rothenfels qua đời, Maximilian Franz được Hội đồng Nhà thờ chính tòa Köln bầu làm Tổng giám mục kiêm Tuyển đế hầu Köln và Giám mục Münster, trở thành một trong những tuyển hầu có quyền bầu chọn Hoàng đế La Mã Thần thánh. Sau khi lần lượt được truyền các chức thánh và tấn phong giám mục năm 1785, ông đặt nơi cư trú tại Bonn và trực tiếp điều hành lãnh địa giáo hội. Dù không đến với đời sống giáo hội vì ơn gọi từ đầu, ông vẫn tận tâm thực hiện các trách nhiệm mục vụ, thường xuyên cử hành thánh lễ, kinh lý giáo phận và tham dự các nghi lễ tôn giáo quan trọng. Chịu ảnh hưởng của Phong trào Khai sáng và các cải cách của anh trai Joseph II, ông duy trì lối sống giản dị, cắt giảm nhiều nghi thức xa hoa của triều đình và thực hiện một số cải cách trong việc quản trị giáo phận.
Với cương vị Tuyển đế hầu, Maximilian Franz trở thành một trong những người có quyền bầu chọn Hoàng đế La Mã Thần thánh. Ông cũng chủ trì lễ đăng quang của hai vị hoàng đế Habsburg là anh trai Leopold II vào năm 1790 và cháu trai Franz II vào năm 1792.
Là một người say mê âm nhạc, Maximilian Franz trở thành một trong những nhà bảo trợ quan trọng đầu tiên của Ludwig van Beethoven.[7] Ông tạo điều kiện để Beethoven gặp Mozart, rồi sau đó hỗ trợ nhà soạn nhạc trẻ sang Vienna học với Joseph Haydn. Beethoven từng dự định đề tặng Giao hưởng số 1 cho Maximilian Franz, như được nhắc đến trong một bức thư gửi Franz Anton Hoffmeister,[8] nhưng ý định này không thành vì vị tuyển đế hầu qua đời trước khi tác phẩm được hoàn thành.
Ngoài việc bảo trợ Beethoven, Maximilian Franz còn sở hữu một bộ sưu tập âm nhạc đồ sộ với nhiều tác phẩm của Haydn, Mozart, Ignaz Pleyel và Antonio Salieri. Theo lệnh của ông, một danh mục gồm khoảng 3.400 tác phẩm đã được lập và hiện được lưu giữ tại Modena, trở thành nguồn tư liệu quý giá phản ánh đời sống âm nhạc ở Bonn và Cologne vào cuối thế kỷ XVIII.[9]
Cuộc Cách mạng Pháp gây ảnh hưởng sâu sắc đến Maximilian Franz. Việc anh rể Louis XVI và chị gái Maria Antonia lần lượt bị phế truất, xét xử và hành quyết khiến ông vô cùng đau buồn. Trong thời gian này, ông tiếp nhận nhiều giáo sĩ Pháp từ chối tuyên thệ theo Hiến pháp Dân sự của Giáo sĩ, trong đó có cả Tổng giám mục Rouen. Tuy nhiên, trước bước tiến của quân đội Cách mạng Pháp vào vùng Rheinland, chính ông cũng buộc phải rời khỏi lãnh địa của mình.
Cuối đời
Trong thời gian lưu vong tại Vienna, Maximilian Franz vẫn tiếp tục điều hành từ xa cương vị Đại thống lĩnh Dòng Hiệp sĩ Teuton và Tổng giám mục Münster, mặc dù quyền lực thực tế của ông ngày càng suy giảm.[10] Việc ông theo đuổi chính sách trung lập cũng không thể ngăn cản quân Pháp chiếm đóng Tuyển hầu quốc Köln; Bonn thất thủ vào ngày 8 tháng 11 năm 1794. Từ năm 1796, chính quyền Pháp bắt đầu tịch thu nhiều tài sản của các giáo phận và tu viện trên vùng đất bị chiếm đóng.[11] Đến Hòa ước Lunéville năm 1801, toàn bộ vùng tả ngạn sông Rhine, bao gồm phần lớn lãnh thổ của ông, chính thức được sáp nhập vào Pháp.
Sức khỏe của Maximilian Franz cũng suy giảm trong những năm cuối đời do mắc bệnh phù thũng, nhiều khả năng liên quan đến bệnh đái tháo đường. Ông qua đời vì đột quỵ tại Cung điện Hetzendorf ở Vienna vào ngày 27 tháng 7 năm 1801, ở tuổi 44.[1][12] Ông được an táng tại Hầm mộ Hoàng gia ở Vienna.[11] Cái chết của ông cũng đánh dấu sự kết thúc trên thực tế vai trò của vị Tuyển đế hầu Köln cuối cùng trước khi các lãnh thổ giáo hội của Đế quốc La Mã Thần thánh bị giải thể trong quá trình thế tục hóa đầu thế kỷ XIX.
Tổ tiên
Chú thích
- ^ a b "FamilySearch.org". ancestors.familysearch.org. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2026.
- ^ a b Günter Christ: Maximilian Franz, Erzherzog von Österreich, Kurfürst und Erzbischof von Köln., Berlin 1990, tr, 502-506, ISBN ISBN 3-428-00197-4.
- ^ Jean-François Chiappe, Le comte de Falkenstein, Louis XVI, Présence de l'histoire », Perrin, Paris, 1987, tr. 115-144.
- ^ Eduard Hegel: Das Erzbistum Köln zwischen Barock und Aufklärung. Vom pfälzischen Krieg bis zum Ende der französischen Zeit., Köln 1979, tr. 66.
- ^ Eduard Hegel, Das Erzbistum Köln zwischen Barock und Aufklärung. Vom pfälzischen Krieg bis zum Ende der französischen Zeit , Cologne, 1979, tr. 66
- ^ Eduard Hegel, Das Erzbistum Köln zwischen Barock und Aufklärung. Vom pfälzischen Krieg bis zum Ende der französischen Zeit , Cologne, 1979, tr. 69
- ^ Elisabeth Reisinger, The Prince and the Prodigies: On the Relations of Archduke and Elector Maximilian Franz with Mozart, Beethoven, and Haydn; Acta Musicologica; Basel Tập 91, Số 1, năm 2019, tr. 48-70,99.
- ^ Ludwig van Beethoven, Briefe. Gesamtausgabe, hrsg. von Sieghard Brandenburg, Band 1, München 1996, tr. 77
- ^ The elector's musical inventory, The Operatic Library of Elector Maximilian Franz (1780-1794), Đại học Vienna.
- ^ "Teutonic Hochmeister Archduke Maximilian Francis of Austria". www.imperialteutonicorder.com. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2026.
- ^ a b "CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Cologne". www.newadvent.org. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2026.
- ^ Biographie, Deutsche. "Maximilian Franz - Deutsche Biographie". www.deutsche-biographie.de (bằng tiếng Đức). Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2025.
Lỗi Lua trong Mô_đun:Authority_control tại dòng 152: attempt to index field 'wikibase' (a nil value).