Phúc Thọ (huyện)

Đối với các định nghĩa khác, xem Phúc Thọ (định hướng).

Phúc Thọ là một huyện ngoại thành cũ nằm ở phía tây thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Địa lý

Tập tin:Bản đồ Hà Nội.png

Vị trí huyện Phúc Thọ trên bản đồ hành chính Hà Nội

Huyện Phúc Thọ nằm ở đồng bằng sông Hồng, cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 35 km về phía tây. Huyện nằm bên bờ hữu ngạn của sông Hồng và sông Đáy; có vị trí địa lý:

• Phía đông giáp huyện Đan Phượng và huyện Hoài Đức với ranh giới là sông Đáy
• Phía tây giáp thị xã Sơn Tây
• Phía nam giáp huyện Thạch Thất và huyện Quốc Oai
• Phía bắc giáp huyện Vĩnh Tường và huyện Yên Lạc thuộc tỉnh Vĩnh Phúc với ranh giới tự nhiên là sông Hồng.

Huyện Phúc Thọ có diện tích tự nhiên là 118,48 km², quy mô dân số năm 2025 là 209.109 người và mật độ dân số đạt 1.764 người/km².

Tại các xã Vân Hà, Vân Nam, Vân Phúc, Hát Môn, Thanh Đa và Tam Thuấn xưa là vùng lòng hồ Vân Cốc có cửa sông Hát Môn. Sông Hát là tên cổ, ngày nay được gọi phổ biến là sông Đáy, lấy nước từ sông Hồng. Tại đây có Đập Đáy do người Pháp xây dựng năm 1934.

Lịch sử

Trước năm 1976

Thời thuộc Hán là đất huyện Mê Linh. Đời Lê Thánh Tông năm Quang Thuận thứ 10 (1469) đặt làm huyện Phúc Lộc thuộc phủ Quốc Oai. Năm Cảnh Hưng thứ 3 (1742) cho thuộc vào phủ Quảng Oai. Đời Tây Sơn kiêng chữ Phúc (tránh chữ họ Nguyễn Phúc của các chúa Nguyễn), đổi thành huyện Phú Lộc. Đầu đời Gia Long lấy lại tên cũ là Phúc Lộc. Năm Minh Mạng thứ 3 (1822) đổi làm huyện Phúc Thọ, từ năm 1831 thuộc tỉnh Sơn Tây.

Ngày 21 tháng 4 năm 1965, Sơn Tây sáp nhập với Hà Đông, Phúc Thọ thuộc tỉnh Hà Tây.

Ngày 27 tháng 12 năm 1975, Hà Tây sáp nhập với Hòa Bình, Phúc Thọ thuộc tỉnh Hà Sơn Bình.

Giai đoạn 1976 – 2025

Sau ngày 2 tháng 7 năm 1976, huyện Phúc Thọ thuộc tỉnh Hà Sơn Bình có 17 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 17 xã: Cẩm Đình, Hát Môn, Long Xuyên, Ngọc Tảo, Phúc Hòa, Phụng Thượng, Phương Độ, Sen Chiểu, Tam Thuấn, Thanh Đa, Thọ Lộc, Thượng Cốc, Vân Hà, Vân Nam, Vân Phúc, Võng Xuyên và Xuân Phú.

Ngày 29 tháng 12 năm 1978, sáp nhập huyện Phúc Thọ và các xã Tam Hiệp, Hiệp Thuận, Liên Hiệp của huyện Quốc Oai thuộc tỉnh Hà Sơn Bình vào thành phố Hà Nội.

Ngày 17 tháng 2 năm 1979, sáp nhập các xã Tam Hiệp, Hiệp Thuận, Liên Hiệp (của huyện Quốc Oai) vào huyện Phúc Thọ.

Huyện Phúc Thọ có 20 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 20 xã: Cẩm Đình, Hát Môn, Hiệp Thuận, Liên Hiệp, Long Xuyên, Ngọc Tảo, Phúc Hòa, Phụng Thượng, Phương Độ, Sen Chiểu, Tam Hiệp, Tam Thuấn, Thanh Đa, Thọ Lộc, Thượng Cốc, Vân Hà, Vân Nam, Vân Phúc, Võng Xuyên và Xuân Phú.

Ngày 2 tháng 6 năm 1982, tách các xã Tích Giang, Trạch Mỹ Lộc của huyện Ba Vì để sáp nhập vào huyện Phúc Thọ.

Ngày 12 tháng 8 năm 1991, chia tỉnh Hà Sơn Bình thành 2 tỉnh, lấy tên là tỉnh Hòa Bình và tỉnh Hà Tây. Chuyển huyện Phúc Thọ của thành phố Hà Nội về tỉnh Hà Tây.

Ngày 29 tháng 8 năm 1994, thành lập thị trấn Phúc Thọ (thị trấn huyện lỵ) trên cơ sở diện tích tự nhiên 265,6 ha, nhân khẩu 4.819 của xã Phúc Hòa; diện tích tự nhiên 34,4 ha, nhân khẩu 1.022 của xã Thọ Lộc.

Ngày 29 tháng 5 năm 2008, hợp nhất tỉnh Hà Tây vào thành phố Hà Nội. Khi đó, huyện Phúc Thọ thuộc thành phố Hà Nội.

Ngày 11 tháng 2 năm 2020:

• Thành lập xã Xuân Đình trên cơ sở nhập xã Cẩm Đình và xã Xuân Phú.
• Thành lập xã Sen Phương trên cơ sở nhập xã Phương Độ và xã Sen Chiểu.

Ngày 14 tháng 11 năm 2024:

• Thành lập xã Tích Lộc trên cơ sở nhập xã Thọ Lộc và xã Tích Giang.
• Thành lập xã Long Thượng trên cơ sở nhập xã Thượng Cốc và xã Long Xuyên.
• Thành lập xã Nam Hà trên cơ sở nhập xã Vân Hà và xã Vân Nam.

Huyện Phúc Thọ có 18 đơn vị hành chính cấp xã, gồm thị trấn Phúc Thọ (huyện lỵ) và 17 xã: Hát Môn, Hiệp Thuận, Liên Hiệp, Long Thượng, Nam Hà, Ngọc Tảo, Phúc Hòa, Phụng Thượng, Sen Phương, Tam Hiệp, Tam Thuấn, Thanh Đa, Tích Lộc, Trạch Mỹ Lộc, Vân Phúc, Võng Xuyên, Xuân Đình.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:

• Kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước.
• Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của thị trấn Phúc Thọ và các xã Long Thượng, Phúc Hòa, Phụng Thượng, Tích Lộc, Trạch Mỹ Lộc thành xã mới có tên gọi là xã Phúc Thọ.
• Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các xã Nam Hà, Sen Phương, Vân Phúc, Võng Xuyên và Xuân Đình thành xã mới có tên gọi là xã Phúc Lộc.
• Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các xã Tam Hiệp, Hiệp Thuận, Liên Hiệp, Ngọc Tảo, Tam Thuấn, Thanh Đa và Hát Môn thành xã mới có tên gọi là xã Hát Môn.

Như vậy sau khi sắp xếp, địa bàn huyện Phúc Thọ thuộc thành phố Hà Nội tương ứng với 3 xã: Hát Môn, Phúc Lộc và Phúc Thọ thuộc thành phố Hà Nội hiện nay.

Hành chính

Huyện Phúc Thọ có 18 đơn vị hành chính cấp xã, gồm thị trấn Phúc Thọ (huyện lỵ) và 17 xã: Hát Môn, Hiệp Thuận, Liên Hiệp, Long Thượng, Nam Hà, Ngọc Tảo, Phúc Hòa, Phụng Thượng, Sen Phương, Tam Hiệp, Tam Thuấn, Thanh Đa, Tích Lộc, Trạch Mỹ Lộc, Vân Phúc, Võng Xuyên, Xuân Đình.

Danh sách các đơn vị hành chính cấp xã thuộc huyện Phúc Thọ

Tên Diện tích tự nhiên (km2) Quy mô dân số năm 2025 (người) Phân chia đơn vị tự quản Thị trấn (1) Phúc Thọ 3,73 9.650 6 tổ dân phố: 1, 2, 3, 4, 5 và 6 Xã (17) Hát Môn 4,37 9.636 10 thôn: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 và 10 Hiệp Thuận 7,35 12.030 8 thôn: Hiệp Lộc 1, 2, 3, Hiệp Thuận 1, 2, 3, Quế Lâm và Yên Dục Liên Hiệp 4,28 11.602 10 thôn: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 và 10 Long Thượng 10,05 16.109 11 thôn: Bảo Vệ 1, 2, Phù Long 1, 2, 3, Triệu Xuyên 1, 2, 3 (trước thuộc xã Long Xuyên), Kim Lũ, Thu Vi và Thượng Cốc (trước thuộc xã Thượng Cốc) Nam Hà 11,4 10.117 8 thôn: Bãi Cháy, Bãi Đồn (trước thuộc xã Vân Hà), 1, 2, 3, 4, 5 và 6 (trước thuộc xã Vân Nam) Ngọc Tảo 6,89 9.542 10 thôn: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 và 10 Phúc Hòa 4,13 7.583 7 thôn: 1, 2, 3, 4, 5, 6 và 7 Phụng Thượng 6,27 15.292 13 thôn: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 và 13 Sen Phương 7,85 13.192 10 thôn: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 và 10 Tam Hiệp 5,61 13.663 8 thôn: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 và 8 Tam Thuấn 4,78 7.503 8 thôn: Ngoại, Nội 1, 2, 3, Táo 1, 2, 3 và Trung Thanh Đa 4,39 8.251 6 thôn: Đường Hồng, Phú An, Phú Đa, Tăng Non, Tế Giáp và Thanh Mạc Tích Lộc 10,01 18.607 11 thôn: Bướm, Dum, Ổ Thôn, Thượng Lộc, Trung Nam Lộc (trước thuộc xã Thọ Lộc), 1, 2, 3, 4, 5 và 6 (trước thuộc xã Tích Giang) Trạch Mỹ Lộc 5,47 8.184 5 thôn: Mỹ Giang, Thuần Mỹ, Trạch Lôi, Tuy Lộc và Vân Lôi Vân Phúc 5,27 7.904 6 thôn: 1, 2, 3, 4, 5 và 6 Võng Xuyên 7,51 19.753 12 thôn: Bắc Võng Ngoại, Bảo Lộc 1, 2, 3, 4, 5, Lục Xuân, Nam Võng Ngoại, Nghĩa Lộ, Phúc Trạch, Phúc Xuyên và Võng Nội Xuân Đình 9,12 10.491 10 thôn: Ân Phú, Cẩm Đình, Cựu Đình, Cựu Lục, Phú Châu, Vân Đình, Xuân Đoài, Xuân Đông, Xuân Trù và Yên Đình Tổng cộng 118,48 209.109 159 tổ dân phố – thôn, gồm 6 tổ dân phố và 153 thôn

Kinh tế

Theo Phê duyệt Quy hoạch chung xây dựng huyện Phúc Thọ, tỷ lệ 1/10.000 của Hà Nội, huyện được xác định là vùng sinh thái xanh với nông nghiệp là chủ yếu.

Trên địa bàn Phúc Thọ nổi tiếng với sản phẩm Bưởi Tam Vân ở 2 xã Nam Hà, Vân Phúc; dâu tằm ở xã Hiệp Thuận và táo ở xã Tam Thuấn. Tất cả đều nằm ở vùng bãi bồi cửa sông Đáy.

Quy hoạch cũng gồm một số khu công nghiệp làng nghề như May Tam Hiệp, KCN Nam Phúc Thọ

Một số làng nghề khác như Mộc Long Thượng, Tủ bếp Hát Môn, Bột sắn Liên Hiệp, Hoa cây cảnh ở Tích Giang...

Văn hóa

Đến tháng 6/2015, toàn huyện có 194 di tích lịch sử - văn hóa, gồm: 78 chùa; 59 đình; 34 đền, miếu, quán, phủ; 21 nhà thờ họ, công giáo và 02 di tích Cách mạng và lưu niệm sự kiện.

Di tích quốc gia đặc biệt: Đền Hát Môn (xã Hát Môn), Đình Tường Phiêu (xã Tích Lộc), Đình Hạ Hiệp (xã Liên Hiệp)

Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia: Lễ hội truyền thống đền Hát Môn 6/3 âm lịch gắn liền với Cửa Hát Môn nơi Hai Bà Trưng mở hội thề và tuẫn tiết.

Danh nhân

Hai Bà Trưng: vua Việt Nam, chống quân xâm lược Đông Hán.

Lê Hiến Mai: Bộ trưởng Bộ Nội vụ, Thiếu tướng đợt đầu tiên năm 1948. Quê Trạch Mỹ Lộc.

Khuất Duy Tiến: nhà cách mạng, Đại biểu Quốc hội khóa I, nguyên Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội, Phó Chủ tịch UBTP Hà Nội. Quê Trạch Mỹ Lộc.

Đào Văn Bình: Đại biểu Quốc hội khoá XIII, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Quê Tam Hiệp.

Nguyễn Ngọc Ngạn: Nhà văn, người dẫn chương trình Canada gốc Việt, MC của chương trình Paris By Night của trung tâm Thúy Nga.

Trần Hiếu: ca sĩ, Nghệ sĩ nhân dân. Quê Tam Hiệp.

Trần Tiến: nhạc sĩ nổi tiếng, tác giả các bài hát Sao em nỡ vội lấy chồng, Sắc màu, Vết chân tròn trên cát... Quê Tam Hiệp.

Đoàn Thúy Trang: quán quân Sao Mai điểm hẹn 2011, nổi tiếng với ca khúc Tình yêu màu nắng.

Khuất Văn Khang: cầu thủ CLB bóng đá Viettel, tuyển thủ ĐTQG Việt Nam.

Giao thông

• Đường bộ có quốc lộ 32 (tên cũ là QL.11A, đổi tên năm 1976) chạy dọc phía nam huyện, từ Hà Nội qua thị trấn Phúc Thọ lên Sơn Tây. Ngoài ra còn tỉnh lộ 82 và 421.
• Đường thủy chỉ có sông Hồng vì đoạn đầu nguồn sông Đáy nay đã không còn.
• Các tuyến xe buýt có: 20A (Cầu Giấy - Bến xe Sơn Tây), 20B (Nhổn - Bến xe Sơn Tây), 67 (Phùng - Kim Sơn (Sơn Tây)), 89 (Bến xe Yên Nghĩa - Thạch Thất - Bến xe Sơn Tây), 92 (Nhổn - Phú Sơn (Ba Vì), 117 (Hòa Lạc - Nhổn), 157 (Bến xe Mỹ Đình - Bến xe Sơn Tây).20ATC (Nhổn - QL32 - Minh Châu)

Làng nghề

Phúc Thọ có khá nhiều ngành nghề tiểu thủ công nghiệp. Toàn huyện có 54 thôn, xóm và cụm dân cư có nghề trong đó có 7 làng nghề đã được cấp bằng công nhận gồm 3 làng nghề thuộc nhóm chế biến lương thực, thực phẩm và nông sản; 2 làng nhóm dệt may; nhóm hoa, sinh vật cảnh và mộc mỗi nhóm 1 làng. Riêng 3 làng nghề là làm bột sắn Hạ Hiệp, Hiếu Hiệp và dệt thảm thôn Đông hoạt động kém hiệu quả có nguy cơ mai một. Các làng nghề, làng nghề truyền thống và làng có nghề như:

• Làng nghề may Thượng Hiệp (Tam Hiệp)
• Nghề mộc thôn Đường Hồng (Thanh Đa)
• Làng nghề làm bột sắn Hiếu Hiệp (Liên Hiệp)
• Nghề mộc, may thôn Hiệp Thuận (Hiệp Thuận
• Nghề đồng nát Bảo Lộc (Võng Xuyên
• Nghề mộc thôn Tăng Non (Thanh Đa)
• Làng hoa cây cảnh Cung Sơn (Tích Lộc)
• Nghề nuôi rắn thôn Tây (Phụng Thượng)
• Nghề mộc thôn Đường Hồng (Thanh Đa)
• Nghề may mặc thôn Táo (Tam Thuấn)
• Làng nghề mộc Triệu Xuyên (Long Thượng)
• Giết mổ gia súc Kỳ Úc (thị trấn Phúc Thọ)
• Làng nghề dệt thảm, rắn thôn Đông (Phụng Thượng)
• Nghề mộc thôn Phú Đa (Thanh Đa)
• Làng hoa cây cảnh Tường Phiêu (Tích Lộc)
• Làng nghề làm bột sắn Hạ Hiệp (Liên Hiệp)
• Nghề mộc thôn Vĩnh Lộc (Nam Hà)
• Nghề mộc thôn Thanh Mạc (Thanh Đa)
• Làng bún, đậu Linh Chiểu (Sen Phương)
• Làng nghề mộc, tủ bếp Hát Môn (Hát Môn)
• Làng nghề mộc Tế Giáp (Thanh Đa)
• Nghề làm tương ở Long Thượng
• Làng nghề mộc Phú An (Thanh Đa)

Liên kết ngoài

• Huyện Phúc Thọ trên trang web tỉnh Hà Tây cũ Lưu trữ ngày 27 tháng 9 năm 2008 tại Wayback Machine