Bệnh lý học

Một nhà bệnh lý học đang làm việc

Bệnh lý học là môn nghiên cứu và chẩn đoán chính xác về bệnh. Bệnh lý học cân nhắc về bốn yếu tố của bệnh: nguyên nhân, cơ chế hình thành (bệnh sinh), sự thay đổi cấu trúc các tế bào (thay đổi về hình thái học) và hậu quả của những thay đổi này (triệu chứng lâm sàng).

Phân ngành của Bệnh lý học

Bệnh lý đại cương nghiên cứu các quá trình bệnh lý chung nhất, không gắn với một cơ quan cụ thể, bao gồm các cơ chế như viêm, hoại tử, thoái hóa, tân bào, rối loạn chuyển hóa, và phản ứng miễn dịch. Đây là nền tảng giúp hiểu quy luật phát triển bệnh chung, từ bệnh nguyên đến bệnh sinh, áp dụng cho mọi hệ cơ quan và là phần đầu tiên trong chương trình sinh lý bệnh tại các trường Y.^[1]

Bệnh lý hệ cơ quan tập trung vào các bệnh lý đặc thù của từng cơ quan hoặc hệ thống (da liễu, dạ dày, tim mạch, hô hấp, thần kinh, etc.), nghiên cứu thay đổi hình thái, chức năng và triệu chứng lâm sàng riêng biệt của mỗi hệ. Phần này kết nối trực tiếp giữa giải phẫu bệnh và lâm sàng, giúp bác sĩ chẩn đoán và điều trị bệnh theo cơ quan bị tổn thương.

Bệnh học pháp y và giải phẫu bệnh là hai nhánh chuyên sâu: giải phẫu bệnh nghiên cứu thay đổi cấu trúc tế bào, mô, cơ quan qua quan sát mô bệnh học, là công cụ chẩn đoán chính xác nhất cho nhiều bệnh (đặc biệt ung thư); bệnh học pháp y ứng dụng bệnh lý trong lĩnh vực pháp luật, xác định nguyên nhân tử vong, đánh giá tổn thương và hỗtrợ proses tố tụng.

Lịch sử bệnh lý học

Tập tin:Gorman and Feeley.jpg

Ảnh lịch sử ghi lại hai nhà khoa học của CDC — George Gorman và Jim Feeley — đang kiểm tra các đĩa Petri nuôi cấy lần đầu tiên thành công *Legionella pneumophila* từ mẫu môi trường.

Khởi điểm bệnh lý học có thể coi như có từ thời đại mà con người bắt đầu biết kiểm tra xác chết. Việc khám nghiệm tử thi dẫn đến việc phẫu tích xác nhằm tìm ra nguyên nhân cái chết. Vào thời gian đó, loài người đã nhận biết phân biệt được những thứ ngày nay chúng ta gọi là viêm, sưng bướu, nóng sốt và nhiều biểu hiện khác.^[2]

Bệnh lý học bắt đầu phát triển thành một môn học vào thế kỷ thứ XIX thông qua các giáo sư và các bác sĩ nghiên cứu về bệnh lý học. Họ gọi nó là "giải phẫu học bệnh lý" ("pathological anatomy") hay giải phẫu bệnh ("morbid anatomy"). Tuy nhiên, bệnh lý học không được công nhận như là một môn của y học cho đến tận cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Trong thế kỷ XIX, các thầy thuốc nhận ra rằng các mầm gây bệnh, hay các vi khuẩn (loại gây bệnh, như là các loại vi khuẩn, virút, nấm, amip, mốc, các sinh vật nguyên sinh và prion) tồn tại và có khả năng sinh sản và nhân lên,...^[3]^[4]