Bước tới nội dung

Bodi Alagh Khan

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Alagh Khan
阿剌克汗
ᠠᠯ‍ᠠᠭ ᠬᠠᠭᠠᠨ
Khả hãn Mông Cổ
Khả Hãn của Bắc Nguyên
Tại vị1519–1547
Tiền nhiệmBarsbolad Khan (Jinong)
Kế nhiệmDarayisung Gödeng Khan
Thông tin chung
Sinh1504
Mất1547 (42–43 tuổi)
Hoàng tộcBột Nhi Chỉ Cân
Thân phụUlusbolad (Ô Lỗ Tư Bác La Đặc)

Alagh Khan (tiếng Mông Cổ: Алаг хаан; tiếng Trung: 阿剌克汗, Hán Việt: A Lạp Khắc Hãn), tên khai sinh là Bodi (tiếng Mông Cổ: Боди; tiếng Trung: 博迪, Hán Việt: Bác Địch), (1504–1547) là một khả hãn của triều đại Bắc Nguyên, trị vì từ năm 1519 đến năm 1547.

Một số nguồn cho biết Bodi Alagh Khan là con cả của Turbolad, người là thái tử và là con trưởng của Dayan Khan nhưng mất sớm. Tuy nhiên, phần lớn sử gia Mông Cổ hiện đại ghi nhận ông là con trưởng của Ulusbolad, người con trai thứ hai của Dayan Khan.[1] Và ông được chính ông nội Dayan Khan chọn làm người kế nhiệm. Tuy nhiên, sau cái chết của Dayan Khan, Bars Bolud (hay Barsbolad), con trai thứ ba của Dayan Khan, tự xưng là đại hãn. Barsbolad là người lập nhiều chiến công trong chiến tranh thống nhất Mông Cổ của cha mình, tuyên bố rằng Bodi Alagh Khan còn quá trẻ và thiếu kinh nghiệm để duy trì đế chế Mông Cổ rộng lớn, và ông đã có thể tập hợp sự ủng hộ từ một số người dân Mông Cổ lo sợ rằng sau một thế kỷ chiến đấu, sự thống nhất và thịnh vượng cuối cùng mà Dayan Khan đạt được sẽ bị mất và cần một nhà lãnh đạo có nhiều kinh nghiệm hơn.

Dưới sức ép của chú mình, Bodi Alagh Khan chịu lép vế nhưng chưa bao giờ chính thức từ bỏ danh hiệu hãn. Hơn ba năm sau, năm 1919, khi người con trai thứ tư của Dayan Khan là Alchbolad tham gia hỗ trợ, ông mới đủ sức thách đấu với Bars Bolud để giành ngôi hãn. Nhờ thành công thỏa hiệp với Barsbolad, ông đã tránh được đổ máu cho người Mông Cổ kéo dài triền miên trong hơn 150 từ khi rút về thảo nguyên. Theo thỏa hiệp Barsbolad sẽ từ bỏ ngôi khả hãn, trở thành một jinong và Bodi Alagh Khan sẽ là Đại hãn mới của người Mông Cổ, trong khi các con trai của ông cũng được phong làm những hãn khác nhau. Đối với Barsbolad, một người tài giỏi, việc mất đi ngai vàng của Đại hãn Mông Cổ là quá sức chịu đựng và ông đã sớm qua đời sau đó. Khi Bodi mất năm 1547, người kế vị ông là con trai cả của ông, Daraisung Guden Khan .

Hậu duệ

  • Darayisung Gödeng Khan, kế vị.
  • Kukechitu Khan (Khả Khả Xuất Đại Đại Cát; 可可出大台吉), từng cầm quân tấn công Cẩm Châu, Sơn Hải quan, bị Tổng binh nhà Minh là Lý Thành Lương đánh bại.
    • Tôn: Đằng Cô Tư (腾机思, ? - 1648), đầu quân cho Xa Thần hãn, đến thời Hậu Kim được phong Trát Tát Khắc Đa La Quận vương. Lấy Quận chúa, con gái thứ hai của Dự Thông Thân vương Đa Đạc.
    • Tôn: Sưu Tái (叟塞, ? - 1646), tặng Đa La Quận vương.
      • Cát Nhĩ Mã (噶尔玛, ? - 1648), được phong Bối lặc.
      • Sa Hy Đại (沙希岱, ? - 1670), tập tước Trát Tát Khắc Đỗ Lăng Quận vương.
        • Cung Cách (恭格, ? - 1673), được phong Bối lặc.
          • Lao Chương (劳彰, ? - 1675)
            • A Ngọc Thập (阿玉什, ? - 1700), thụ phong Nhất đẳng Đài cát, sau thăng Phụ quốc công.
              • Hậu duệ đời thứ 16: Đức Mục Sở Khắc Đồng Lỗ Phổ (德穆楚克栋鲁普, 1902 - 1966), thụ tước Trát Tát Khắc Đỗ Lăng Quận vương cuối cùng, lãnh đạo phong trào độc lập Nội Mông, từng hợp tác với quân đội Nhật Bản thành lập Chính phủ Liên hợp Tự trị Mông Giang. Về sau bị Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa bắt được và giam giữ 13 năm, về sau làm Văn viên Học viện Nghiên cứu Văn sử Khu tự trị Nội Mông Cổ.
                • Hậu duệ đời thứ 17: Đồ Cố Nhĩ Tô Long (都固尔苏隆, 1917 - 1952), từng được bổ nhiệm làm Lữ đoàn trưởng Chính phủ Mông Giang, bị Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa bắt giữ và chết trong ngục không lâu sau đó.
        • Đằng Kỳ Đặc (腾机特, ? - 1663), tập tước đời thứ ba.
          • Tát Mục Tráp (萨穆扎, ? - 1698), thụ Tam đẳng Đài cát, tập tước đời thứ tư. Lấy Quận chúa, con gái Kính Cẩn Trang Thân vương Ni Kham.
            • Thùy Tế Cung Tô Lông (垂济恭苏咙, ? - 1731), tập tước đời thứ năm, từng đốc quân đánh bại Hãn quốc Chuẩn Cát Nhĩ, qua đời khi đang tại binh.
              • Xa Lăng Cổn Bố (车凌衮布, ? - 1767), tập tước đời thứ sáu.
                • Hậu duệ đời thứ 16: Quách Nhĩ Trác Nhĩ Trát Bố (郭尔卓尔扎布, 1888 - ?), tập tước đời cuối cùng, giữ chức Đa La Bối lặc, từng đảm nhiệm Bộ trưởng Chính phủ Liên hợp Tự trị Mông Giang của Trung Hoa Dân Quốc.
  • Ông Cổn Đô Lạt Nhĩ (翁衮都喇尔), thủy tổ của tộc Ô Châu Mục Thấm.
    • Chước Khắc Tu (绰克图), thủy tổ của Ô Châu Mục Thấm Tả dực.
    • Đa Nhĩ Tế (绰克图, ? - 1646), thủy tổ của Ô Châu Mục Thấm Hữu dực, được phong Trát Tát Khắc Xa Thần Thân vương.

Xem thêm

Tài liệu tham khảo

  1. ^ 宝音德力根, Buyandelger (2000). "15世紀中葉前的北元可汗世系及政局 (Genealogy and political situation of the Northern Yuan Khans of the mid-15th century)". 蒙古史研究 (Mongolian History Research). 6: 132–136.
Lấy từ “https://wikibeta.org/index.php?title=Bodi_Alagh_Khan&oldid=7872019”