Chử Nhân Hoạch
Chử Nhân Hoạch (chữ Hán: 褚人穫 ; 1635 – ?), tự Giá Hiên (稼軒), lại tự Học Giá (學稼), hiệu Thạch Nông (石農), biệt hiệu Mạt Thế Nông Phu (沒世農夫), là nhà văn thời Thanh.
Tiểu sử
Chử Nhân Hoạch sinh năm Sùng Trinh thứ 8 (1635)[a] ở huyện Trường Châu, phủ Tô Châu, thuộc vùng Nam Trực Lệ.[b] Theo ghi chép trong Trường Châu huyện chí khắc in năm Càn Long thứ 30 (1765), cha ông là Chử Cấp đã đỗ Ất bảng trong kỳ thi Hương năm Bính Tý (1636) tại phủ Ứng Thiên.
Bản thân ông học rộng tài cao nhưng không theo con đường làm quan, suốt đời chưa từng đỗ đạt khoa cử, đường hoạn lộ gặp nhiều khó khăn. Sau tuổi trung niên, ông bắt đầu chuyên tâm vào học thuật, dốc lòng nghiên cứu và trước tác không mệt mỏi cho đến già. Văn danh của ông rất cao, giỏi làm thơ và viết văn, bạn bè giao du đều là các danh sĩ vùng Ngô Trung. Vưu Đồng trong lời tựa cho Kiên hộ tập đã nhận xét về ông: "Từ nhỏ đã hiếu học, đến già càng thêm sâu sắc, tìm tòi hết các sách vở, đào sâu các tài liệu bí mật, thu thập những điều mà kinh sử chưa kịp ghi chép, liệt kê chi tiết, việc nhỏ mà có thể suy ra được điều lớn, văn chương kỳ lạ nhưng không xa rời sự chân chính." Bên cạnh đó, Chử Nhân Hoạch có tính cách khoan hậu, rộng rãi, và sẵn lòng giúp đỡ người khác.[c]
Tác phẩm văn học tiêu biểu nhất của ông là Tùy Đường diễn nghĩa. Bộ tiểu thuyết này được ông cải biên dựa trên các tác phẩm thời Minh như Tùy Đường chí truyện, Tùy Dạng Đế diễm sử, Tùy sử di văn cùng với các truyền thuyết dân gian, trở thành một cuốn tiểu thuyết mang hai tính chất là truyền kỳ anh hùng và diễn nghĩa lịch sử.
Chử Nhân Hoạch được biết là vẫn còn sống vào năm Khang Hi thứ 43 (1704).[d] Không rõ ông mất vào lúc nào nữa.
Tác phẩm
Ông đặc biệt thích nghiên cứu các loại truyện ký dã sử và giai thoại qua các triều đại, nên trước tác rất nhiều, bao gồm:
- Kiên hộ tập (堅瓠集)
- Độc sử tùy bút (讀史隨筆)
- Thoái giai tỏa lục (退佳瑣錄)
- Thánh hiền quần phụ lục (聖賢群輔錄)
- Đỉnh giáp khảo (鼎甲考)
- Tục giải phổ (續蟹譜)
- Tùy Đường diễn nghĩa (隋唐演義)
Chú thích
- ^ Theo lời tựa trong quyển Kỷ tập (己集) của Kiên hộ tập (堅瓠集) có đoạn viết: "Năm Giáp Tuất (甲戌), tháng Năm mùa Hạ, người cùng năm sinh với ta là Tôn thái sử Tùng Bình (孫太史松坪) từ Ngô Môn gửi thư cho ta, yêu cầu làm Cương lăng đồ (岡陵圖), để chúc mừng Thọ 60 tuổi của tiên sinh Chử Giá Hiên (褚稼軒)." Từ thông tin năm Giáp Tuất (1694) trong thư, nếu trừ đi 60 năm (độ tuổi được chúc thọ), có thể suy ra năm sinh của ông là năm Sùng Trinh thứ 8 (1635).
- ^ Nay là địa phận tỉnh Giang Tô.
- ^ Trích từ Trường Châu huyện chí – quyển 24, Nhân vật tứ, được khắc in lại vào năm Càn Long thứ 30 (1765): Chử Nhân Hoạch (褚人穫), tự Học Giá (學稼), con trai của Chử Cấp, là Thái học sinh. Ông có tính cách khoan dung, hào phóng và thích giúp đỡ người khác. Có lần, ông mang theo ba trăm lạng vàng (hoặc tiền) đi từ phía nam thành về nhà vào buổi tối, nghỉ chân tại Đình Tỉnh. Gặp một cặp vợ chồng đang khóc than, hỏi ra mới biết họ bị quan lại ép buộc trả nợ, sắp phải bán vợ để trả nợ. Nhân Hoạch dốc hết tiền mang theo cho họ, thấy chưa đủ, lại trở về nhà lấy thêm một trăm lạng vàng để đủ số tiền. Cuối đời, ông tập hợp lại hàng trăm giấy nợ của bạn bè, người thân và dân làng, rồi đốt hết chúng. Ông hiếu học và thích chép lại những điều xưa cũ, đặc biệt rất thông thạo lịch sử. Khi mua được sách lạ (dị thư), ông chăm chỉ tự tay chép lại hàng chục, hàng trăm loại. Tác phẩm của ông gồm có Độc sử bút ký (讀史筆記), Thoái giai tỏa lục (退佳瑣錄) và các sách khác.".
- ^ Trong Kiên hộ bổ tập (堅瓠補集), quyển 6, mục Hậu hí mục thi có đoạn tựa (lời mở đầu) ghi rằng: "Mùa xuân năm Giáp Thân, sau khi xem diễn kịch liên tiếp, ta lại làm thêm bốn bài thơ luật." Đoạn văn cũng cho biết: Chử Nhân Hoạch lúc đó đã bảy mươi tuổi.
Tham khảo
- Trường Châu huyện chí (長洲縣志)
- Nghiêm Văn Nho (嚴文儒), Tùy Đường Diễn Nghĩa Khảo Chứng (隋唐演義考證)
- Hà Linh Tu (何齡修), Ngũ khố trai thanh sử tùng cảo – Chử Nhân Hoạch đích sinh bình hòa trứ tác (五庫齋清史叢稿·褚人穫的生平和著作)