Cheo Reo

Đối với các định nghĩa khác, xem Cheo Reo (định hướng).

Cheo Reo là một địa danh cũ tại tỉnh Gia Lai, thuộc khu vực Tây Nguyên. Địa danh này nhiều lần cũng được sử dụng như là địa danh hành chính. Trước năm 2025, Cheo Reo là một phường thuộc thị xã Ayun Pa, tỉnh Gia Lai, Việt Nam. Phường có diện tích 4,42 km², dân số năm 2019 là 8.060 người, mật độ dân số đạt 1.824 người/km². Tuy nhiên, hiện tại, Cheo Reo không còn được sử dụng như một địa danh hành chính sau Cải cách thể chế Việt Nam 2024–2025.

Lịch sử

Trước năm 1904, vùng đất Cheo Reo thuộc tỉnh Phú Yên, khi đấy trải dài từ biên giới Lào đến tận M'Đrắk, thuộc vào Đại lý hành chính Củng Sơn (Sơn Hòa ngày nay). Năm 1904 mới bị chia tách nhỏ do người Pháp lập những đại diện mới ở M'Đrắk và Cheo Reo, phụ thuộc vào Đắk Lắk và Kon Tum.

Ngày 4 tháng 7 năm 1905, Toàn quyền Đông Dương ban hành Nghị định về việc thành lập một tỉnh tự trị Plei Ku Der trên cơ sở vùng núi phía Tây tỉnh Bình Định, tỉnh Phú Yên bao gồm toàn bộ khu vực cư trú của các bộ tộc Xơ Đăng, Bahnar, Jrai. Tỉnh lỵ của Plei-Kou-Der được đặt tại một làng Jrai có tên là Pleiku. Tuy nhiên, chỉ 2 năm sau, ngày 25 tháng 4 năm 1907, Toàn quyền Đông Dương lại ban hành Nghị định về việc đã xóa tỉnh Plei-Kou-Der, đồng thời thành lập các đại lý hành chính Kon Tum trên cơ sở phần phía Bắc tỉnh Plei-Kou-Der và nhập vào tỉnh Bình Định; và Cheo Reo trên cơ sở phần phía Nam tỉnh Plei-Kou-Der và nhập trở lại vào tỉnh Phú Yên. Địa danh Cheo Reo lần đâu tiên được sử dụng làm địa danh hành chính.

Ngày 9 tháng 2 năm 1913, Toàn quyền Đông Dương ban hành Nghị định số 214-NV và Nghị định số 215-NV về việc lập tỉnh Kon Tum trên cơ sở toàn bộ tỉnh Plei-Kou-Der cũ (đại lý Kon Tum tách ra từ tỉnh Bình Định và đại lý Cheo Reo tách ra từ tỉnh Phú Yên) và đại lý Đắk Lắk (vốn là tỉnh Đắk Lắk hạ xuống thành hàng đại lý hành chính).

Ngày 24 tháng 5 năm 1932, Toàn quyền Đông Dương ban hành Nghị định, theo đó:

• Thành lập tỉnh Pleiku trên cơ sở đại lý Pleiku và đại lý Cheo Reo của tỉnh Kon Tum.
• Đổi tên Tòa Đại lý hành chính Pleiku thành Tòa Công sứ.

Năm 1933, tỉnh Pleiku được tổ chức thành 1 thị xã (Pleiku) và 3 quận (Cheo Reo, Lệ Thanh, Lệ Trung), đứng đầu là công sứ C. Jeanning, quản đạo Tôn Thất Cổn

Ngày 1 tháng 9 năm 1962, chính quyền Việt Nam Cộng hòa ban hành Sắc lệnh số 186-NV về việc thành lập tỉnh Phú Bổn trên cơ sở một phần phía Nam tỉnh Pleiku (quận Cheo Reo) và một phần phía Bắc tỉnh Đắk Lắk (quận Thuần Mẫn). Tỉnh lỵ đặt tại thị xã Hậu Bổn, vốn là quận lỵ Cheo Reo của quận Cheo Reo cũ. Phần còn lại của quận Cheo Reo được chia thành các quận mới là Phú Thiện và Phú Túc. Mặc dù tên gọi Cheo Reo không còn được sử dụng làm địa danh hành chính, nhưng người dân vẫn quen gọi là thị xã Hậu Bổn là thị xã Cheo Reo.

Tháng 3 năm 1975, Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam mở Chiến dịch Tây Nguyên, tấn công vào các đơn vị Quân lực Việt Nam Cộng hòa tại khu vực Nam Tây Nguyên. Thị xã Ban Mê Thuột nhanh chóng thất thủ. Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu quyết định rút các đơn vị VNCH còn sót lại ở Bắc Tây Nguyên về khu vực duyên hải để bố trí lại lực lượng. Cuộc rút quân dự định sẽ được thực hiện bí mật theo hướng đường số 7 nhằm gây bất ngờ cho đối phương Tuy nhiên, cuộc rút quân đã không giữ được bí mật và nhanh chóng biến thành thảm họa, khi các đoàn xe quân sự và dân sự bị ùn ứ lại tại thị xã Cheo Reo (tức Hậu Bổn). Phát hiện cuộc rút quân vội vã và thiếu tổ chức của phía VNCH, QGP nhanh chóng tổ chức lực lượng truy kích, bao vây tiêu diệt các đơn vị VNCH đang bị ùn tắc ở Cheo Reo. Kết quả, với thắng lợi ở Nam Tây Nguyên và trận truy kích tiêu diệt ở Cheo Reo, QGP đã tiêu diệt 75% lực lượng của Quân đoàn 2 VNCH, chiếm được Kon Tum và Pleiku và không tốn một viên đạn. Với phía VNCH, thất bại thảm hại này góp phần không nhỏ vào sự tan rã của Quân đoàn 1 chỉ 2 tuần sau đó.

Sau khi kiểm soát được Tây Nguyên, Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam đã cho thành lập huyện Cheo Reo thuộc tỉnh Đak Lak. Huyện Cheo Reo lúc bấy giờ có địa bàn khá rộng lớn, gồm cả khu vực các huyện Phú Thiện, Ia Pa, Krông Pa và thị xã Ayun Pa sau này.

Tháng 1 năm 1976, theo Quyết định của Chính phủ, huyện Cheo Reo thuộc tỉnh Đak Lak được chuyển giao về tỉnh Gia Lai – Kon Tum. Huyện Cheo Reo được mở rộng và đổi tên thành huyện Ayun Pa, đặt tên ghép từ tên hai con sông là sông Ayun và sông Pa (sông Ba).

Ngày 30 tháng 3 năm 2007, Chính phủ ban hành Nghị định số 50/2007/NĐ-CP thành lập thị xã Ayun Pa trên cơ sở tách thị trấn Ayun Pa và 3 xã Ia R'tô, Ia R'bol, Ia Sao thuộc huyện Ayun Pa. Thị trấn Ayun Pa cũng được giải thể để thành lập các phường Cheo Reo, Hòa Bình, Đoàn Kết và Sông Bờ.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1664/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Gia Lai năm 2025. Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các phường Đoàn Kết, Sông Bờ, Cheo Reo và Hòa Bình (thị xã Ayun Pa) thành phường mới có tên gọi là phường Ayun Pa. Một lần nữa, cái tên Cheo Reo lại biến mất khỏi bản đồ hành chính.