Dương Thận

Dương Thận () (1488 - 1559) là nhân vật chính trị và nhà văn nổi tiếng của Trung Quốc thời nhà Minh. Dương Thận tự Dụng Tu, hiệu Thăng Am, biệt hiệu Bác Nam Sơn nhân, Bác Nam thủ sử, người Tân Đô, Tứ Xuyên (nay thuộc Thành Đô), nguyên quán ở Lư Lăng, Giang Tây, là con của Nội các thủ phụ Dương Đình Hòa, đỗ Trạng nguyên thời Minh Vũ Tông, sau sự kiện Đại lễ nghị bị biếm ra Vân Nam rồi mất, đặt thụy là Văn Hiến. Dương Thận là một trong tam đại tài tử thời Minh cùng với Giải Tấn và Từ Vị.

Cuộc đời

Dương Thận 7 tuổi học văn, 11 tuổi làm thơ, 12 tuổi đã phóng tác Cổ chiến trường văn, Quá Tần luận, mọi người đều cho là lạ. Sau khi lên kinh có làm bài Hoàng diệp thị, được Lý Đông Dương tán thưởng, nhượng làm thầy. Năm Chính Đức thứ 6 đời Minh Vũ Tông (1511) Dương Thận đỗ trạng nguyên khoa Tân Mùi, tiến sĩ cập đệ, nhận chức Hàn lâm tu soạn. Tháng 8 năm Chính Đức thứ 12 (1517), Minh Vũ Tông vi hành ra Cư Dung Quan, Dương Thận dâng sớ can gián không được, bị bức phải về quê.

Minh Thế Tông lên ngôi, Dương Thận lại được triệu ra Bắc Kinh nhậm chức Kinh Diên giảng quan. Đến năm Gia Tĩnh thứ 3 (1524) xảy ra sự kiện Đại lễ nghị, Dương Thận cùng Vương Nguyên Chính cả thảy hơn 200 người liều chết nằm khóc tại Tả Thuận Môn, tự nói: "Quốc gia nuôi kẻ sĩ 150 năm, trọng tiết tử nghĩa, chính là lúc này". Số người bị đánh chết là 16 người. Mười ngày sau, Thế Tông vẫn chưa nguôi giận, lại ra lệnh đánh Dương Thận. Sau đó bị đày đi Vĩnh Xương (Vân Nam) sung quân, ở Vân Nam hơn 30 năm, ngao du nhiều thắng cảnh hết sức phóng khoáng. Minh Thế Tông đã 6 lần đại xá nhưng Dương Thận vẫn không chịu trở lại (theo luật nhà Minh thì đến năm 60 tuổi có thể chuộc thân để về nhà nhưng không ai dám chịu nhận), năm 68 tuổi Dương Thận về Lư Châu ở 3 năm, rồi lại bị áp giải về Nam Xương, đến tháng 7 năm Gia Tĩnh thứ 38 (1559) thì mất. Đầu năm Long Khánh thời Minh Mục Tông được tặng là Quang Lộc thiếu khanh, năm Thiên Khải thời Minh Hy Tông được truy đặt tên thụy là Văn Hiến.

Tác phẩm

Dương Thận là nhà thơ, nhà văn rất nổi tiếng thời nhà Minh, Minh sử đã nhận xét: "Minh thế ký tụng chi bác, trước tác chi phú, suy Thận vi đệ nhất. Thi văn ngoại, tạp trước chí nhất bách dư chủng, tính ư hành thế" (Ghi chép rộng, trước tác nhiều, Thận là đệ nhất. Ngoài thơ văn, các sáng tác khác có tới hơn trăm loại lưu truyền ở đời). Tác phẩm chủ yếu của Dương Thận là Điền Trình ký, Đơn duyên tổng lục, Cổ âm lạp yếu, Toàn Thục văn nghệ chí, Xuân Thu địa danh khảo...

Một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của Dương Thận là bài từ theo điệu Lâm giang tiên thuộc đoạn thứ ba của Thuyết Tần Hán khai trường từ trong Nhị thập nhất sử đàn từ. Bài này đã được Mao Luân và Mao Tôn Cương bổ sung vào phần mở đầu trong phiên bản hiệu đính Tam quốc diễn nghĩa do hai ông biên soạn. Bài thơ đã được phổ nhạc thành bài hát "Trường Giang cuồn cuộn chảy về Đông", bài hát mở đầu của bộ phim cùng tên thực hiện vào năm 1994.

Gia quyến

• Tằng tổ phụ: Dương Mân (楊玟), giữ chức Châu Lại ty, được truy tặng làm Quang lộc Đại phu, Trụ quốc, Thiếu bảo kiêm Thái tử Thái bảo, Hộ bộ Thượng thư, Văn Uyên các Đại học sĩ.
• Tổ phụ: Dương Xuân (楊春, 1436 - 1515), giữ chức Đề học Thiêm sự thuộc Hồ Quảng Án sát ty, sau thăng Quang lộc Đại phu, Trụ quốc, Thiếu bảo kiêm Thái tử Thái bảo, Hộ bộ Thượng thư, Văn Uyên các Đại học sĩ.
• Tổ mẫu: Hùng thị (熊氏), thiếp của Dương Xuân.
• Thân phụ: Dương Đình Hòa (楊廷和, 1459 - 1529), giữ chức Quang lộc Đại phu, Trụ quốc, Thiếu phó kiêm Thái tử Thái phó, Lại bộ Thượng thư, Cẩn Thân điện Đại học sĩ.
• Thúc phụ: Dương Đình Nghi (楊廷儀), làm quan đến Binh bộ Thị lang, Lại bộ Thượng thư.
• Thân mẫu: Hoàng thị (黃氏), con gái của Hoàng Minh Thiện (黃明善), nguyên phối của Dương Đình Nghi, tặng Nhất phẩm Phu nhân.
• Kế mẫu: Dụ thị (喻氏), phong Nhất phẩm Phu nhân.
• Thứ mẫu: Tưởng thị (蔣氏), phong Nhụ nhân.
• Đích thê: Vương thị (王氏, ? - 1518), con gái Lễ bộ Chủ sự Vương Phổ (王溥).
• Kế thê: Hoàng Nga (黃峨, 1498 - 1569), tự Tú Mày (秀眉), người Toại Ninh, con gái thứ hai của Công bộ Thượng thư Hoàng Kha (黃珂), mẹ là Nhiếp thị (聶氏), em trai là Quang lộc tự khanh Hoàng Hoa (黃崋). Bà là một nữ khuê nhân thi các nhà Minh, từ nhỏ đã thông tập thi thư, tinh thông thi từ, đặc biệt xuất sắc ở thể loại tản khúc, được ca ngợi là "tài nghệ đứng đầu hàng nữ giới".

Khu lăng mộ gia tộc hiện tọa lạc tại phía tây bắc thành cổ Tân Đô, Tứ Xuyên; đây là nơi an táng chung của ba thế hệ danh sĩ: Dương Xuân, Dương Đình Hòa và Dương Thận. Vì Dương Thận là vị Trạng nguyên duy nhất của đất Tứ Xuyên thời nhà Minh, nên khu mộ này thường được dân gian gọi là Mộ Trạng nguyên (狀元墳). Sau khi Dương Thận qua đời, Minh Vũ Tông phái Lễ bộ Chủ sự Chúc Loan đến đứng ra xây mộ và thực hiện nghi thức tế lễ theo dụ chỉ triều đình. Các danh sĩ lừng danh như Mã Năng Tu, Lý Hải Oánh, Thẩm Liên Phương, Lý Điều Nguyên, Trương Bang Thân, Hà Nhân Hạc, Trương Hoài Tứ đều từng đến bái yết và để lại nhiều thi đề vịnh. Giai đoạn đầu và giữa triều Thanh, giới học thuật chính thống phê phán Dương Đình Hòa là "quyền gian" (kẻ gian thần cậy quyền), nhưng về sau Càn Long Đế vì nhu cầu đấu tranh chính trị đương thời đã xuống chỉ ca ngợi ông là bậc trung thần. Hậu duệ dòng tộc là Dương Quang Hải đứng ra tu sửa toàn diện khu lăng mộ và dựng Thần đạo bia cho cụ tổ Dương Xuân. Vào thời kỳ Cách mạng văn hóa, khu lăng mộ bị tàn phá nghiêm trọng do việc trưng dụng đất để xây dựng công trình thủy lợi. Đến năm 1985, Huyện Tân Đô chính thức xếp khu mộ vào danh mục Đơn vị Bảo tồn Cổ vật cấp huyện, tiến hành trùng tu toàn diện vào năm 1988 rồi mở cửa cho du khách đến tham quan, tế viếng cho đến nay.