Friedrich Christian của Ba Lan

Friedrich Christian của Ba Lan
Friedrich Christian của Ba Lan
Vương tử Ba Lan
	Friedrich Christian đeo Huân chương Đại bàng trắng của Ba Lan. Chân dung bởi Pietro Rotari, khoảng năm 1755.
Tuyển hầu xứ Sachsen
Tại vị	5 tháng 10 năm 1763 – 17 tháng 12 năm 1763
Tiền nhiệm	Friedrich August II
Kế nhiệm	Friedrich August III
Thông tin chung
Sinh	5 tháng 9 năm 1722; Lâu đài Dresden, Dresden, Tuyển hầu quốc Sachsen, Đế quốc La Mã Thần thánh
Mất	17 tháng 12 năm 1763 ; (41 tuổi); Lâu đài Dresden, Dresden, Tuyển hầu quốc Sachsen, Đế quốc La Mã Thần thánh
An táng	Nhà thờ Dresden
Phối ngẫu	Maria Antonia của Bayern
Hậu duệ	Friedrich August I, Vua xứ Sachsen ; Anton, Vua xứ Sachsen ; Maria Amalia, Công tước phu nhân xứ Zweibrücken ; Maximilian của Sachsen
Hoàng tộc	Nhà Wettin
Thân phụ	August III của Ba Lan
Thân mẫu	Maria Josepha Benedikta của Áo
Tôn giáo	Công giáo La Mã

Frederick Christian của Sachsen hay Friedrich Christian của Ba Lan (tiếng Đức: Friedrich Christian; 5 tháng 9 năm 1722 – ngày 17 tháng 12 năm 1763) là Tuyển hầu xứ Sachsen trong 73 ngày vào năm 1763. Ông là một thành viên của Vương tộc Wettin. Ông là người con trai trưởng của Tuyển hầu xứ Sachsen kiêm Vua Ba Lan Friedrich August II (August III) và vợ ông, Maria Josepha của Áo.

Đầu đời

Tập tin:Friedrich Christian by Rosalba.jpg

Friedrich Christian khi còn nhỏ, bởi Rosalba Carriera, 1735.

Friedrich Christian sinh ngày 5 tháng 9 năm 1722 tại Dresden, thủ phủ của Tuyển hầu quốc Sachsen. Ông là con trai thứ ba của Friedrich August II và Maria Josepha của Áo, con gái của Hoàng đế Joseph I của Thánh chế La Mã. Sau khi hai người anh trai qua đời từ nhỏ, Friedrich Christian trở thành người thừa kế chính của gia tộc.^[1]^[2]

Ngay từ khi chào đời, Friedrich Christian đã mắc một chứng rối loạn vận động bẩm sinh, thường được các nhà sử học hiện đại cho là tương tự bại não. Căn bệnh khiến ông bị liệt một chân, không thể đứng hoặc đi lại bình thường nếu không có sự hỗ trợ và phải sử dụng xe lăn từ nhỏ, đồng thời gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày như ăn uống và mặc quần áo. Mặc dù tình trạng sức khỏe khiến nhiều người nghi ngờ khả năng kế vị của ông, Friedrich Christian vẫn kiên quyết giữ quyền thừa kế. Có ghi chép cho rằng mẹ ông từng nhiều lần khuyên ông từ bỏ địa vị để xuất gia và nhường quyền kế vị cho các em trai, nhưng ông nhất quyết từ chối.

Triều đình Dresden vẫn dành cho Friedrich Christian một nền giáo dục toàn diện dành cho người kế vị. Ông được các gia sư riêng giảng dạy ngôn ngữ, lịch sử, hành chính và nghệ thuật trị quốc. Từ năm 1735 đến năm 1737, ông học hội họa, kiến trúc và phối cảnh dưới sự hướng dẫn của kiến trúc sư người Pháp Zacharias Longuelune, đồng thời luyện tập vẽ giải phẫu người, phong cảnh và các công trình kiến trúc. Những bài tập này được lưu giữ trong nhiều tập bản thảo minh họa do chính ông thực hiện.^[3]

Năm 1738, ở tuổi mười sáu, Friedrich Christian thực hiện chuyến đi kéo dài gần hai năm qua nhiều thành phố của Ý, gồm Napoli, Roma, Firenze, Milano và Venezia, nhằm tìm kiếm các phương pháp điều trị như tắm khoáng và liệu pháp phục hồi chức năng. Chuyến đi giúp sức khỏe của ông cải thiện đáng kể: tay trái lấy lại khả năng vận động và ông có thể đi quãng ngắn bằng hai cây gậy chống, mặc dù vẫn phải dựa vào sự trợ giúp của người hầu trong phần lớn thời gian.^[3]

Về sau, Friedrich Christian theo học tại Đại học Leipzig, nơi ông tiếp xúc với các tư tưởng chính trị và triết học của phong trào Khai sáng. Dưới ảnh hưởng của vị đại thần Joseph Gabaleon von Wackerbarth-Salmour, Friedrich Christian phát triển tư tưởng quản trị đề cao lý trí, hiệu quả hành chính và cải cách tài chính, khác biệt với phong cách cai trị bảo thủ của cha mình. Các học giả đương thời đánh giá ông là một trong những thành viên có học vấn uyên bác và mang tư tưởng Khai sáng nổi bật nhất của Nhà Wettin.

Hôn nhân

Tập tin:Silvestre - Frederick Christian Leopold of Saxony.png

Chân dung được vẽ bởi Louis de Silvestre.

Ngày 13 tháng 6 năm 1747, Friedrich Christian kết hôn theo hình thức ủy nhiệm tại München với người em họ đời thứ nhất là Maria Antonia của Bayern, con gái của Hoàng đế La Mã Thần thánh Karl VII và Maria Amalie của Áo. Hôn lễ chính thức được cử hành tại Dresden vào ngày 20 tháng 6 cùng năm. Cuộc hôn nhân này đã được hai gia đình lên kế hoạch từ năm 1742 nhằm củng cố quan hệ giữa Nhà Wittelsbach của Bayern và Nhà Wettin của Sachsen, đồng thời tăng cường liên minh chính trị và giao lưu văn hóa giữa hai triều đình München và Dresden. Sau khi rời München vào ngày 15 tháng 6, Maria Antonia đến Dresden trong sự chào đón trọng thể.

Mặc dù Friedrich Christian phải mang di chứng của chứng bại liệt từ nhỏ, cuộc hôn nhân của hai người được đánh giá là hạnh phúc và hòa hợp. Cả hai đều có năng khiếu âm nhạc và thường cùng sáng tác, biểu diễn tại triều đình. Trong nhật ký của mình, Friedrich Christian từng gọi Maria Antonia là "bản ngã thứ hai" của ông. Với học vấn và tài năng nghệ thuật, bà nhanh chóng trở thành một nhân vật có ảnh hưởng tại triều đình Sachsen, tích cực bảo trợ văn hóa và tham gia tư vấn các vấn đề chính trị ngay cả trước khi chồng lên ngôi Tuyển hầu tước. Hai người có với nhau chín người con.

Trị vì với tư cách là Tuyển hầu

Tập tin:Gottfried Boy 001.jpg

Friedrich Christian, chân dung bởi Gottfried Boy, 1751.

Khi cha ông qua đời vào ngày 5 tháng 10 năm 1763, Friedrich Christian chính thức kế vị trở thành Tuyển hầu tước xứ Sachsen. Ngay cả trước đó, trong nhật ký của mình, ông từng viết:

"Các vị quân vương tồn tại là vì thần dân của họ, chứ không phải thần dân tồn tại vì quân vương. Sự giàu có của thần dân, uy tín quốc gia và một đội quân vững mạnh mới tạo nên hạnh phúc thật sự của một vị quân vương."

Những lời này thể hiện rõ rằng ông là người cởi mở với tư tưởng của thời kỳ Khai sáng.^[4] Bên cạnh đó, ông còn được biết đến với tài năng âm nhạc xuất chúng.

Một trong những hành động đầu tiên của ông khi lên ngôi cầm quyền là bãi bỏ nhiệm thủ tướng cực kỳ không được lòng dân, Bá tước Heinrich von Brühl, người đã đẩy Sachsen vào khủng hoảng, đầu tiên là với chính sách kinh tế thất bại, và đặc biệt là bởi chính sách đối ngoại tai hại, khiến Tuyển hầu bị lôi kéo vào Chiến tranh Bảy Năm.^[5]

Ông bắt đầu khôi phục lại nền tài chính bị tàn phá của đất nước thông qua các "Rétablissements" — tức là những cải cách trong chính sách của các bang Tuyển hầu. Nhờ tái thiết kinh tế, ông đã hồi sinh vùng đất bị tàn phá và cướp bóc mà những người trị vì đời trước để lại. Ông cũng đưa ra các biện pháp cắt giảm chi tiêu của triều đình và đơn giản hóa bộ máy hành chính theo các nguyên tắc tiết kiệm. Hầu hết các thành viên trong chính phủ của ông, như Thomas von Fritsch ở Leipzig, Friedrich Ludwig Wurmb, và Christian Gotthelf Gutschmied, đều xuất thân tầng lớp trung lưu.

Sau khi trị vì chỉ 74 ngày, Friedrich Christian qua đời vì bệnh đậu mùa. Ông đuợc chôn cất tại Nhà thờ Dresden.^[5]

Vì con trai cả của ông, Friedrich August III, khi đó còn vị thành niên, nên em trai Franz Xaver cùng với vợ ông đảm nhận nhiếp chính chung cho đến khi vương tử trưởng thành.

Hậu duệ

Trong khoảng thời gian từ năm 1748 đến năm 1762, Friedrich Christian và Maria Antonia của Bayern có với nhau chín người con, trong đó bảy người sống qua thời thơ ấu. Hai người con trai qua đời ngay sau khi chào đời hoặc khi còn nhỏ, khiến Friedrich August trở thành người con trai duy nhất sống đến tuổi trưởng thành và sau này kế vị cha với tư cách là Tuyển hầu tước xứ Sachsen.

Con trai mất sau khi sinh (9 tháng 6 năm 1748)
Friedrich August I xứ Sachsen (23 tháng 12 năm 1750 – 5 tháng 5 năm 1827) kết hôn với Amalie xứ Zweibrücken-Birkenfeld , có con
Karl Maximilian Maria Anton Johann Nepomuk Aloys Franz Xavier Januar (sinh Dresden, 24 tháng 9 năm 1752 – mất Dresden, 8 tháng 9 năm 1781) chết khi chưa lập gia đình
Joseph Maria Ludwig Johann Nepomuck Aloys Gonzaga Franz Xavier Januar Anton de Padua Polycarp (26 tháng 1 năm 1754 – 25 tháng 3 năm 1763) qua đời khi còn nhỏ.
Anton xứ Sachsen (27 tháng 12 năm 1755 – 6 tháng 6 năm 1836) kết hôn với Maria Carolina xứ Savoia, không có con; kết hôn với Maria Theresia của Áo, không có con sống sót
Maria Amalie xứ Sachsen (6 tháng 9 năm 1757 – 20 tháng 4 năm 1831) kết hôn với Karl II August xứ Zweibrücken và có con
Maximilian xứ Sachsen (3 tháng 4 năm 1759 – 3 tháng 1 năm 1838) kết hôn với Vương nữ Carolina xứ Parma và có con; kết hôn lần thứ hai với Maria Luisa xứ Bourbon-Parma mà không có con.
Theresia Maria Josepha Magdalena Anna Antonia Walburga Ignatia Xaveria Augustina Aloysia Fortunata (27 tháng 2 năm 1761 – 26 tháng 11 năm 1820) qua đời khi chưa lập gia đình, Huân chương Vương hậu Maria Luisa
Con trai chết lưu (1762).

Tổ tiên

Tổ tiên của Friedrich Christian của Ba Lan^[6]

8. Johann Georg II, Tuyển hầu xứ Sachsen

4. August II của Ba Lan

9. Anna Sophie của Đan Mạch

2. August III của Ba Lan

10. Christian Ernst xứ Brandenburg-Bayreuth

5. Christiane Eberhardine xứ Brandenburg-Bayreuth

11. Sophie Louise xứ Württemberg

1. Friedrich Christian của Ba Lan

12. Leopold I của Thánh chế La Mã

6. Joseph I của Thánh chế La Mã

13. Eleonore-Magdalena xứ Neuburg

3. Maria Josepha Benedikta của Áo

14. Johann Friedrich I xứ Braunschweig-Calenberg

7. Wilhelmine Amalie xứ Braunschweig-Lüneburg

15. Benedicta Henriette xứ Pfalz

Chú thích

^ Trong một bức chân dung nổi tiếng nơi ông xuất hiện cùng những thành viên trong vươg tộc Wettin và Wittelsbach người ta thấy ông ngồi trên chiếc xe lăn. Hiện nay, bức tranh này được trưng bày tại Cung điện Nymphenburg.[1]
^ Flathe, Heinrich Theodor (1878), "Friedrich Christian, Kurfürst von Sachsen", Allgemeine Deutsche Biographie (bằng tiếng Đức), 7, Leipzig: Duncker & Humblot: 789–90.
^ ^a ^b "Grünes Gewölbe: The Grand Cure". Grünes Gewölbe (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2025.
^ Schlechte, Horst (1992), Das geheime politische Tagebuch des Kurprinzen Friedrich Christian: 1751 bis 1757 (bằng tiếng Đức), Weimar: Böhlau-Verlag, ISBN 3-7400-0105-4.
^ ^a ^b Flathe, Heinrich Theodor (1878), "Friedrich Christian, Kurfürst von Sachsen", Allgemeine Deutsche Biographie (bằng tiếng Đức), 7, Leipzig: Duncker & Humblot: 789–90.
^ Genealogie ascendante jusqu'au quatrieme degre inclusivement de tous les Rois et Princes de maisons souveraines de l'Europe actuellement vivans [Genealogy up to the fourth degree inclusive of all the Kings and Princes of sovereign houses of Europe currently living] (bằng tiếng Pháp). Bourdeaux: Frederic Guillaume Birnstiel. 1768. tr. 100.

Tham khảo

Flathe, Heinrich Theodor (1878), "Friedrich Christian, Kurfürst von Sachsen", Allgemeine Deutsche Biographie.
Schlechte, Horst (1992), Das geheime politische Tagebuch des Kurprinzen Friedrich Christian: 1751 bis 1757.

Liên kết ngoài

Tập tin:Commons-logo.svg Tư liệu liên quan tới Friedrich Christian của Ba Lan tại Wikimedia Commons

Tiền nhiệm Friedrich August II	Tuyển hầu tước xứ Sachsen 1763	Kế nhiệm Friedrich August III

[1] Trong một bức chân dung nổi tiếng nơi ông xuất hiện cùng những thành viên trong vươg tộc Wettin và Wittelsbach người ta thấy ông ngồi trên chiếc xe lăn. Hiện nay, bức tranh này được trưng bày tại Cung điện Nymphenburg.[1]

[:02-2] Flathe, Heinrich Theodor (1878), "Friedrich Christian, Kurfürst von Sachsen", Allgemeine Deutsche Biographie (bằng tiếng Đức), 7, Leipzig: Duncker & Humblot: 789–90.

[:12-3] "Grünes Gewölbe: The Grand Cure". Grünes Gewölbe (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2025.

[4] Schlechte, Horst (1992), Das geheime politische Tagebuch des Kurprinzen Friedrich Christian: 1751 bis 1757 (bằng tiếng Đức), Weimar: Böhlau-Verlag, ISBN 3-7400-0105-4.

[:0-5] Flathe, Heinrich Theodor (1878), "Friedrich Christian, Kurfürst von Sachsen", Allgemeine Deutsche Biographie (bằng tiếng Đức), 7, Leipzig: Duncker & Humblot: 789–90.

[6] Genealogie ascendante jusqu'au quatrieme degre inclusivement de tous les Rois et Princes de maisons souveraines de l'Europe actuellement vivans [Genealogy up to the fourth degree inclusive of all the Kings and Princes of sovereign houses of Europe currently living] (bằng tiếng Pháp). Bourdeaux: Frederic Guillaume Birnstiel. 1768. tr. 100.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]