Hòa Thạc Trang Kính Công chúa
| Hòa Thạc Trang Kính Công chúa 和硕莊敬公主 | |
|---|---|
| Công chúa nhà Thanh | |
| Thông tin chung | |
| Sinh | 30 tháng 1, 1782 |
| Mất | 4 tháng 4, 1811 (29 tuổi) |
| An táng | Vương Tá Thôn Trang Kính Công chúa viên tẩm (王佐村庄敬公主园寝), Thanh Tây lăng |
| Phối ngẫu | Sách Đặc Nạp Mộc Đa Bố Tế (索特納穆多木濟) |
| Hậu duệ | Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị (con gái ruột) Tăng Cách Lâm Thấm (con thừa tự) |
| Hoàng tộc | Ái Tân Giác La |
| Thân phụ | Thanh Nhân Tông |
| Thân mẫu | Hòa Dụ Hoàng quý phi |
Hòa Thạc Trang Kính Công chúa (chữ Hán: 和碩莊敬公主, 30 tháng 1 năm 1782 - 4 tháng 4 năm 1811), Công chúa nhà Thanh, là Hoàng tam nữ của Gia Khánh Đế trong lịch sử Trung Quốc.
Tiểu sử
Thân thế
Trang Kính Công chúa sinh vào giờ Tỵ, ngày 11 tháng 12 (âm lịch) năm Càn Long thứ 46 (1781) trong gia tộc Ái Tân Giác La. Bà là con gái thứ ba của Gia Khánh Đế, mẹ bà là Hòa Dụ Hoàng quý phi Lưu Giai thị, lúc đó vẫn là Cách cách của Gia Thân vương. Sau khi Gia Khánh lên ngôi và trước khi Công chúa xuất giá, bà được phong làm Hòa Thạc Trang Kính Công chúa (和硕庄敬公主).
Hạ giá
Ngày 21 tháng 10 (âm lịch) năm Gia Khánh thứ 6 (1801), tiến hành "Sơ định lễ". Gia Khánh Đế ngự ở Bảo Hòa điện mở yến tiệc chiêu đãi các Hoàng tử, Vương công đại thần cùng đoàn người của Ngạch phò. Cùng ngày, các phi tần mở tiệc chúc mừng ở Dực Khôn cung là nơi ở của Hàm phi. Ngày 19 tháng 1 cùng năm, bà chính thức gả cho Khoa Nhĩ Thấm Quận vương Sách Đặc Nạp Mộc Đa Bố Tế (索特納穆多木濟).[1]
Ngày 28 tháng 3 (âm lịch) năm Gia Khánh thứ 10 (1805), bà hạ sinh một người con gái, ngoại trừ những vật ban thưởng chiếu theo lệ "Công chúa sinh nữ nhi" ra, bà còn được Gia Khánh Đế cũng thưởng thêm 1 cặp vợ chồng nhũ mẫu, chính là "Chính Hoàng kỳ Lý Dung Tá lĩnh hạ Võ bị viện Tượng dịch Quách Hưng A thì niên nhị thập cửu tuế đích thê tử Trương thị" nghĩa là Trương thị (张氏), 29 tuổi, vợ của Thợ thủ công Quách Hưng A (郭兴阿) trong Vũ Bị Viện (武备院), thuộc quản lý của Chính Hoàng kỳ Tá lĩnh Lý Dung).
Qua đời
Năm Gia Khánh thứ 13 (1808), vì Trang Tĩnh Công chúa và Trang Kính Công chúa từ sau khi kết hôn vẫn chưa bái lạy phần mộ tổ tiên nhà chồng, Gia Khánh Đế ân chuẩn hai bà được về nhà chồng bái lạy. Tháng giêng năm Gia Khánh thứ 14 (1809), bà được ban thưởng dây cương màu vàng. Giờ Tuất ngày 12 tháng 3 (âm lịch) năm Gia Khánh thứ 16 (1811), bà qua đời, thọ 31 tuổi, được an táng ở Vương Tá thôn Viên tẩm phụ cận Xương lăng, Thanh Tây lăng.
Sách Đặc Nạp Mộc Đa Bố Tế vô cùng cảm kích trước việc tang lễ của Công chúa "tất cả đều được hoàng ân bao biện theo chế độ quan phủ", nhưng ông đã khẩn cầu được tự mình biện sửa bàn tiệc cúng tế để "bày tỏ chút lòng thành kính nhỏ nhoi". Gia Khánh Đế đã chuẩn tấu cho phép ông tự biện đồ cúng tế trong vòng 6 ngày.
Vào tháng 5 cùng năm, khi Nội vụ phủ tiến hành thanh tra và thu hồi tài sản của phủ Công chúa, có đề cập đến việc Ngạch phò Sách Đặc Nạp Mộc Đa Bố Tế từng được ban ân cho phép khai khẩn đất đai tại vùng Xương Đồ Ngạch Nhĩ Khắc, mỗi năm ước tính có thu nhập khoảng bốn, năm vạn lạng bạc. Tuy nhiên do trong phủ Công chúa không hề có ghi chép về khoản này, Nội Vụ phủ đã "gửi công văn tra hỏi Thịnh Kinh Tướng quân" để tiến hành xác minh.
Sau khi Hòa Thạc Trang Kính Công chúa hoăng thệ, Ngạch phò Sách Đặc Nạp Mộc Đa Trai cần phải giao trả lại một vài người hầu cận tùy tùng của Công chúa cho Nội vụ phủ.[2] Hoàng hậu Nữu Hỗ Lộc thị đã hạ lệnh ban một người hầu gái 25 tuổi của Trang Kính Công chúa cho Ngạch phò làm thiếp thất, trong hồ sơ lưu trữ của cung đình nhà Thanh gọi người này là "Dắng" (媵 tức là nàng hầu theo hầu công chúa).
Mộ địa
Trang Kính Công chúa và em gái là Cố Luân Trang Tĩnh Công chúa đều được an táng ở Vương Tá thôn Viên tẩm (王佐村园寝). Bảo đính của Tam Công chúa Trang Kính Công chúa nằm ở phía đông, còn phần mộ của Tứ Công chúa Trang Tĩnh Công chúa nằm ở phía tây.
Theo tổ chế nhà Thanh, Công chúa sau khi hạ giá và qua đời không được chôn cất trong Hoàng lăng, cũng không được vào an táng vào mộ phần của nhà chồng, mà phải xây dựng lăng mộ riêng. Vì Trang Kính Công chúa và Trang Tĩnh Công chúa cùng mất vào một năm và chỉ cách nhau hai tháng, nên viên tẩm của họ đã được xây dựng chung tại một nơi.
Hiện trạng
Khu mộ Công chúa phần ban đầu có tường bao quanh, nghi môn, hưởng điện và các kiến trúc trên mặt đất khác. Theo khảo cứu, vì Hòa Thạc Trang Kính Công chúa là thứ xuất của Hòa Dụ Hoàng quý phi, nên bảo đính của bà có quy chế thấp hơn so với bảo đính người em là Cố Luân Trang Tĩnh Công chúa sử dụng ngói lưu ly màu xanh lục, vốn là đích xuất ở phía tây.
Xung quanh và bên trong lăng mộ được trồng nhiều cây tùng cổ thụ, bách cổ thụ, hòe và ngân hạnh. Thời Thanh có người chuyên trách quản lý và cúng tế định kỳ. Sau khi nhà Thanh sụp đổ, nơi này dần trở nên hoang phế. Vào thập niên 1960, phần lớn các kiến trúc đã bị dỡ bỏ để xây dựng tàu điện ngầm.[3][4]
Kiến trúc mái treo còn tồn tại hiện nay thực chất là di tích còn sót lại của phòng trà phạn phía đông tây của viên tẩm, có thể do quá trình di dời và xây lại đã làm xáo trộn hình thái kiến trúc gốc (nguyên bản môn điện phải là mái cứng đơn - đơn thiềm ngạnh sơn đính). Địa cung đều có cấu trúc bằng gạch đá vô cùng kiên cố. Cả hai ngôi mộ đều là mộ hợp táng của hai vợ chồng, đồ tùy táng bao gồm binh khí, dao Mông Cổ, châu báu và tơ lụa.[3][4]
Gia quyến
Ngạch phò
- Sách Đặc Nạp Mộc Đa Bố Tế (索特納穆多木濟, ? - 10 tháng 7 năm 1825), họ Bác Nhĩ Tế Cát Đặc, là cháu nội của Khoa Nhĩ Thấm Quận vương Tề Mặc Trì Đa Nhĩ Tể (齐默持多尔济). Năm Càn Long thứ 48 (1783), tâp tước, được phong làm Quận vương. Tháng giêng măm Gia Khánh thứ 4 (1799), thụ được hành tẩu tại Ngự tiền. Sau khi cưới Công chúa thì được phong làm Ngự tiền Đại thần. Năm Gia Khánh thứ 25 (1820), thụ Cố mệnh. Năm Đạo Quang thứ 5 (1825), giờ Tị ngày 10 tháng 7 (âm lịch), Ngạch phò qua đời, được truy phong làm Thân vương.
Hậu duệ
- Con gái ruột: Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị (28 tháng 3 năm 1805 – ?), con ruột duy nhất giữa Trang Kính Công chúa và Hòa Thạc Ngạch phò. Bà sinh vào ngày 28 tháng 3 (âm lịch) năm Gia Khánh thứ 10 (1805), hành trạng sau này không được ghi chép lại.
- Con thừa tự: Tăng Cách Lâm Thấm (24 tháng 7 năm 1811 － 18 tháng 5 năm 1865), là Quý tộc Mông Cổ, họ Bác Nhĩ Tế Cát Đặc, thuộc Khoa Nhĩ Thấm Tả Dực Hậu kỳ. Vốn là con trai của Bố Hòa Đức Lực Cách Nhĩ là một người em họ trong tộc của Ngạch phò. Công chúa và Ngạch phò sinh thời không có con trai, Gia Khánh Đế tuyển chọn trong tộc Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thì chọn được ông làm người kế tự cho hai người.[5] Tăng Cách Lâm Thấm được thừa tập tước vị Quận vương.[6]
Tham khảo
- ^ Công Chúa Phần (Mộ Công Chúa): Trang Kính Hòa Thạc Công Chúa · Cổng thông tin điện tử Chính quyền Nhân dân Thành phố Bắc Kinh · [Ngày trích dẫn: 22-08-2023] (Bằng tiếng Trung) 公主坟：庄敬和硕公主·北京市人民政府 [引用日期2023-08-22]
- ^ Công Chúa Phần: Bí ẩn về công chúa thật và giả · ex.chinadaily.com.cn · 21-08-2019 (Bằng tiếng Trung) 公主坟:真假公主之谜·ex.chinadaily.com.cn·2019-08-21
- ^ a ă Đọc đêm | Ngoài Mộ Công chúa ở Đường vành đai 3 phía Tây, trong thành phố Bắc Kinh còn di tích những ngôi mộ Công chúa thời Thanh nào khác? · Bách Gia Hào · 27-07-2021 (Bằng tiếng Trung) 夜读|除了西三环的公主坟,北京城里还遗存有哪些清代公主坟?·百家号·2021-07-27
- ^ a ă Mộ Công chúa ở Bắc Kinh chôn cất hai con gái của Hoàng đế Gia Khánh đời Thanh, hai người qua đời cùng năm · Nhân Dân võng · 02-09-2014 (Bằng tiếng Trung) 北京公主坟埋清嘉庆帝两位女儿 两人同年去世·人民网·2014-09-02
- ^ Hoàng Quý phi Lưu Nhược Hoa quê quán Mật Vân · Cổng thông tin điện tử Chính quyền Nhân dân quận Mật Vân, thành phố Bắc Kinh · 25-04-2024 (Bằng tiếng Trung) 密云籍皇贵妃刘若华·北京市密云区人民政府·2024-04-25
- ^ Trang Kính Hòa Thạc Công Chúa · China.com (Châu Á Trung Hoa) · 06-07-2025 (Bằng tiếng Trung) > 庄敬和硕公主·中华网·2025-07-06