Hưng Nguyên (xã)
Bản mẫu:Thông tin đơn vị hành chính Việt Nam/cat
|
Hưng Nguyên
|
||
|---|---|---|
| Xã | ||
| Tập tin:Logo Hưng Nguyên, Nghệ An.svG Biểu trưng | ||
Khu Công Nghiệp VSIP 1 Xã Hưng Nguyên | ||
| Hành chính | ||
| Quốc gia |  Việt Nam | |
| Vùng | Bắc Trung Bộ | |
| Tỉnh | Nghệ An | |
| Loại đô thị | Loại III | |
| Lịch sử hình thành | ||
| Thành lập | ||
| Địa lý | ||
| Tọa độ: 18°40′21″B 105°37′42″Đ / 18,6725°B 105,62833°Đ | ||
|
| ||
| Khác | ||
| Mã hành chính | 18001[3] | |
Hưng Nguyên là một xã thuộc tỉnh Nghệ An, Việt Nam.
Địa lý
Xã Hưng Nguyên có vị trí địa lý:
- Phía Đông giáp phường Trường Vinh, phường Thành Vinh và phường Vinh Hưng
- Phía Nam giáp xã Hưng Nguyên Nam, xã Lam Thành và xã Kim Liên
- Phía Tây giáp xã Kim Liên
- Phía Bắc giáp xã Yên Trung và xã Nghi Lộc
Xã Hưng Nguyên có diện tích tự nhiên 46,14 km2.[4]
Hành chính và tên gọi
Xã Hưng Nguyên được thành lập theo Nghị quyết số 1678/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội Việt Nam, ban hành ngày 16 tháng 6 năm 2025. Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của thị trấn Hưng Nguyên và các xã Hưng Đạo, Hưng Tây, Thịnh Mỹ (huyện Hưng Nguyên) thành một xã mới có tên gọi là xã Hưng Nguyên.[5]
Lịch sử
Phần lớn địa bàn thị trấn Hưng Nguyên trước đây là xã Hưng Thái thuộc huyện Hưng Nguyên.
Ngày 13 tháng 11 năm 1986, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 139-HĐBT.[1] Theo đó, thành lập thị trấn Thái Lão, thị trấn huyện lỵ huyện Hưng Nguyên trên cơ sở điều chỉnh một phần diện tích và dân số của hai xã Hưng Thái và Hưng Đạo.
Sau khi thành lập, thị trấn Thái Lão có diện tích 209 ha, dân số là 4.089 người.
Tuy nhiên, vào ngày 17 tháng 12 năm 1993, Chính phủ ban hành nghị định 99-CP giải thể thị trấn Thái Lão, địa bàn nhập vào các xã Hưng Thái và Hưng Đạo như cũ.[6]
Ngày 15 tháng 9 năm 1998, Chính phủ ban hành Nghị định số 73/1998/NĐ-CP.[2] Theo đó, thành lập thị trấn Hưng Nguyên trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích, dân số của xã Hưng Thái và một phần diện tích, dân số của xã Hưng Đạo.
Sau khi thành lập, thị trấn Hưng Nguyên có 702,7759 ha diện tích tự nhiên, dân số là 6.735 người.
Di tích
Khu di tích quốc gia đặc biệt Xô Viết Nghệ Tĩnh
Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính đã ký Quyết định số 1959/QĐ-TTg, công nhận Di tích lịch sử những địa điểm ghi dấu Phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh (1930 - 1931) tại Nghệ An là một trong 4 Di tích quốc gia đặc biệt (đợt 18, năm 2025).
Di tích lịch sử những địa điểm ghi dấu Phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh (1930 – 1931) là một trong 4 di tích được công nhận. Quần thể này bao gồm 9 điểm di tích thành phần đã được xếp hạng cấp quốc gia, gắn liền với các mốc son lịch sử hào hùng của phong trào.Việc xếp hạng Di tích Xô Viết Nghệ Tĩnh là Di tích quốc gia đặc biệt khẳng định giá trị to lớn về lịch sử, văn hóa, tinh thần mà còn tạo cơ sở pháp lý quan trọng để bảo tồn, phát huy giá trị di tích, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ hôm nay và mai sau. [7]
Tại nơi này, 94 năm về trước, khi đoàn biểu tình hơn 8.000 nông dân Hưng Nguyên và Nam Đàn kéo ra phủ lỵ Hưng Nguyên, thực dân Pháp đã ném bom xuống đoàn biểu tình làm 217 người chết và 125 người bị thương. Từ đó, ngày 12/9 đã trở thành ngày Xô viết Nghệ - Tĩnh, một ngày kỷ niệm lớn của toàn Đảng, toàn dân tộc ta. Từ khu mộ và nhà tưởng niệm liệt sĩ Xô viết Nghệ Tĩnh được xếp hạng Di tích lịch sử cấp Quốc gia vào năm 1988, đến nay, di tích được mở rộng quy hoạch thành Quảng trường Xô viết Nghệ - Tĩnh, có diện tích 12,9 ha với đầy đủ các hạng mục như nhà tưởng niệm, tượng đài, công viên và các công trình văn hóa thể thao nhằm tri ân sự hy sinh to lớn của những người con ưu tú của quê hương trong cuộc biểu tình ngày 12/9. Những năm qua, xã thường xuyên đón tiếp các đoàn khách tham quan, các đoàn công tác về dâng hương, dâng hoa tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ tại Quảng trường Xô viết Nghệ Tĩnh. Bên cạnh đó, đoàn viên, thanh niên, học sinh các trường học trên địa bàn huyện cũng thường xuyên tổ chức dọn vệ sinh; tham gia các hoạt động tìm hiểu về lịch sử đấu tranh của các bậc cha anh đi trước đã làm nên niềm tự hào cho các thế hệ mai sau.[8]
Đền Thờ và Lăng Mộ Họ Hồ
Tổ tiên Hoàng đế Nguyễn Nhạc , Nguyễn Huệ, Nguyễn Quang Toản vốn mang họ Hồ, quê gốc tại làng Thái Lão (còn gọi là làng Câu Lãu), huyện Hưng Nguyên cũ, tỉnh Nghệ An,Sau khi sáp nhập các đơn vị hành chính cấp xã theo các đợt điều chỉnh gần đây, làng Thái Lão nay thuộc địa bàn xã Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An, là di tích lịch sử trong sử sách Việt Nam.
Đền Ngọc Điền
Đền Ngọc Điền thờ Cao Các, người Cao Xá, Thọ Xuân, Châu Ái; là tướng nhà Đinh được Đinh Bộ Lĩnh phong là Giám Nghị Đại Phu và giao cho 5 vạn quân và trấn giữ vùng An Ninh và châu Hoan.
Theo Ngọc phả đại vương tôn vị trung thần triều đình của đền Ngọc Điền: Tại làng Châu Ái, Cao Xá, huyện Thọ Xuân, phủ Anh Đô, có ông đồ Cao Trạch, người hiền lành, phúc hậu, lấy bà Lê Thị Điểm, sinh được bé trai kháu khỉnh đặt tên là Cao Các. Lớn lên Cao Các thông minh hơn người thường. Khi đất nước rơi vào cảnh loạn lạc, ông rời làng đi tìm minh chúa. Khi gặp được Đinh Bộ Lĩnh, thấy ông tư chất thông minh hơn người. Hỏi về học vấn đều đáp trôi chảy nên đã phong ông làm Giám Nghị Đại Phu, giao cho 5 vạn binh lính phò giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn. Với tài trí và mưu lược của mình, Cao Các đã cùng các tướng sỹ lần lượt dẹp loạn, thu phục 12 sứ quân.
Sau khi dẹp loạn, Đinh Bộ Lĩnh về Hoa Lư xây dựng kinh đô, xưng Đại Thắng Minh Hoàng Đế. Ông ban cho Cao Các thực ấp ở huyện An Ninh. Thấy đây là vùng non nước hữu tình ông bèn cho quân sỹ lập quân cư. Năm 971, chúa Chiêm Thành đem quân uy hiếp nước Đại Cồ Việt. Vua Đinh triệu Cao Các về triều giao cho 5 vạn binh lính, ấn kiếm đi đánh giặc. Với tài thao lược của mình, Cao Các cầm quân xông pha trận mạc, khiến vua Chiêm đại bại, phải trốn về nước. Sau trận đại thắng quân Chiêm, vua Đinh muốn giữ ông lại triều đình nhưng Cao Các xin được ở lại An Ninh. Ông lâm bệnh và mất đột ngột tại quê nhà. Vua Đinh thương tiếc cho các nơi lập miếu thờ ông.
Đền Ông Hoàng Mười
Đền Ông Hoàng Mười là một di tích tín ngưỡng nổi tiếng ở xã Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An. Trước các đợt sắp xếp đơn vị hành chính, đền thuộc xã Hưng Thịnh, huyện Hưng Nguyên; năm 2024, xã Hưng Thịnh được nhập với xã Hưng Mỹ để thành lập xã Thịnh Mỹ, và đến năm 2025 xã Thịnh Mỹ tiếp tục được sáp nhập vào xã Hưng Nguyên. Đền còn được gọi là đền Xuân Am hoặc Mỏ Hạc Linh Từ, nằm trong không gian cảnh quan ven sông Lam và sông Cồn Mộc.
Đền thờ chính Ông Hoàng Mười, một nhân vật quan trọng trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ của người Việt; ngoài ra còn phối thờ một số vị thần và nhân vật lịch sử địa phương như Song Đồng Ngọc Nữ, tướng quân Nguyễn Duy Nhân, tướng quân Nguyễn Duy Lạc.
Theo nguồn của huyện Hưng Nguyên, đền được xây dựng vào năm 1634, thời Hậu Lê, có diện tích hơn 1 ha, gồm các hạng mục như tam quan, tắc môn, hạ điện, trung điện, thượng điện và khu miếu mộ. Đền được tỉnh Nghệ An xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa năm 2002; lễ hội Đền Ông Hoàng Mười được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2019, thường thu hút đông đảo người dân và du khách vào dịp tháng 9, tháng 10 âm lịch, đặc biệt trong lễ giỗ từ ngày 8 đến 10 tháng 10 âm lịch.
Kinh tế
Đến nay, tổng giá trị thu nhập đạt trên 780 tỷ đồng, thu nhập bình quân đạt hơn 62 triệu đồng/người/năm. Cơ cấu kinh tế về nông lâm thủy sản đạt gần 67 tỷ đồng, công nghiệp xây dựng đạt trên 270 tỷ đồng, thương mại dịch vụ việc làm đạt 420 tỷ đồng. Các ngành nghề công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp phát triển khá, nhân dân chú trọng đầu tư vào các ngành sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, đầu tư xây dựng nhà ở kiên cố trong nhân dân ngày càng nhiều. Các ngành nghề kinh doanh, dịch vụ thương mại, vận tải, nhà nghỉ, nhà hàng và xuất khẩu lao động phát triển mạnh đáp ứng nhu cầu kinh doanh và sinh hoạt, nâng cao thu nhập và đời sống của nhân dân. Có thể nói trong những năm qua xã Hưng Nguyên đã có bước chuyển mình mạnh mẽ trở thành một trong những xã trên địa bàn tỉnh Nghệ An có nền kinh tế năng động, với nhiều dự án trọng điểm như: Dự án khu công nghiệp đô thị và dịch vụ Vsip, dự án đường 72m Vinh - Hưng Tây, dự án đường cao tốc Bắc – Nam đi qua, dự án khu đô thị thương mại dịch vụ sắp hình thành tại Khoa Đà... và có hàng chục công ty, xí nghiệp đóng trên địa bàn. Có nhiều cung đường huyết mạch giao thông đi qua trên địa bàn tạo điều kiện giao thương, sinh hoạt cho bà con nhân dân trên địa bàn, là thế mạnh trong quá trình đô thị hóa nông thôn. Xứng đáng là xã Hưng Nguyên nằm trong quy hoạch chung thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An tính đến năm 2030, tầm nhìn 2050 theo quyết định số 52/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 14 tháng 1 năm 2015.
Tín ngưỡng
Trước đây nhân dân Hưng Nguyên chủ yếu theo tín ngưỡng thờ ông bà, tổ tiên và những người có công với dân với nước (Tín ngưỡng dân gian). Từ đầu đến giữa thế kỷ XIX, Đạo Công Giáo du nhập vào Hưng Nguyên và một số nhân dân đã theo Đạo. Tính đến năm 2019, xã Hưng Nguyên có dân số khoảng 53.144 người, khoảng 17% đồng bào theo Đạo Công Giáo.
Đến nay trên địa bàn xã Hưng Nguyên hiện có 6 Giáo xứ là:
- Giáo xứ Kẻ Gai (1853) bao gồm 2 Giáo họ Kẻ Gai, Khoa Đà.
Phạm vi: xóm Bắc Kẻ Gai; Nam Kẻ Gai; Khoa Đà
- Giáo xứ Hưng Thịnh (2018) bao gồm 1 Giáo họ Hưng Thịnh.
Phạm vi: xóm Hưng Thịnh
- Giáo xứ Phúc Thịnh (2019) bao gồm 3 Giáo họ Yên Pháp, Nhân Hòa, Đoài Yên. Địa chỉ: xã Hưng Thịnh cũ
- Giáo xứ Xuân Am (2020) bao gồm 1 Giáo họ Xuân Am.
Phạm vi: xóm Xuân Tân, Xuân Am
- Giáo xứ Phúc Long (2025) bao gồm 1 Giáo họ Phúc Long.
Phạm vi: xóm Phúc Long, Phúc Hòa
- Giáo xứ Thượng Khê (2026) bao gồm 3 Giáo họ Thượng Khê, Phúc Điền, Thượng Sơn.
Phạm vi: xóm Thượng Khê, Phúc Điền, Đại Huệ, Hạ Khê
1.Nhà thờ Giáo xứ Kẻ Gai
2.Nhà thờ Giáo xứ Hưng Thịnh
3.Nhà thờ Giáo xứ Thượng Khê
4.Nhà thờ Giáo xứ Phúc Long
5.Nhà thờ Giáo họ Khoa Đà
6.Nhà thờ Giáo họ Phúc Điền
Danh nhân
- Phêrô Maria Nguyễn Năng, tên đầy đủ là Phêrô Maria Nguyễn Văn Năng (1910 – 1978) là một giám mục của Giáo hội Công giáo tại Việt Nam.
Chú thích
- ^ a ă "Quyết định 139-HĐBT năm 1986 về việc chia xã và thành lập thị trấn của huyện Tương Dương và huyện Hưng Nguyên thuộc tỉnh Nghệ Tĩnh".
- ^ a ă "Nghị định 73/1998/NĐ-CP thành lập thị trấn Hưng Nguyên thuộc huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An".
- ^ "Tổng cục Thống kê". Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 1 năm 2021. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2022.
- ^ "Đề án sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã tỉnh Nghệ An" (PDF).
- ^ "Nghị quyết số 1678/NQ-UBTVQH15 sắp xếp các ĐVHC cấp xã của tỉnh Nghệ An năm 2025". Xây dựng chính sách, pháp luật. ngày 20 tháng 6 năm 2025.
- ^ Ninh Viết Giao, Thái Huy Bích (2009). Địa chí văn hóa Hưng Nguyên. Nhà xuất bản Khoa học xã hội. tr. 16.
- ^ https://congly.vn/di-tich-xo-viet-nghe-tinh-duoc-cong-nhan-di-tich-quoc-gia-dac-biet-491660.html
- ^ https://baonghean.vn/phat-huy-gia-tri-cac-di-tich-xo-viet-nghe-tinh-10280182.html
Xem thêm
