Wikibeta, Bách khoa tri thức mở

Helen (thần thoại)

Đối với các định nghĩa khác, xem Helen.

Bản mẫu:Infobox deity

Helen và Menelaus: Menelaus định chém vào ngực Helen nhưng bị bất ngờ bởi vẻ đẹp của Helen nên đã rơi kiếm. Eros (đang bay) và Aphrodite (bên trái) đang chứng kiến cảnh tượng. Chi tiết trên một chiếc bình đỏ Attic, c. 450–440 TCN, Bảo tàng Louvre, Paris

Trong thần thoại Hy Lạp, Helen (tiếng Hy Lạp: Ἑλένη – Helénē), còn được biết đến là Helen thành Troia, hay Helen xứ Sparta là con gái của thần Zeus và Leda, chị em của Pollux - con thần Zeus - Castor và Clytemnestra - con vua Tyndareus. Trong thần thoại Hy Lạp, cô được xem là người phụ nữ xinh đẹp nhất thế giới với mái tóc vàng óng như ánh mặt trời, đôi má ửng đỏ, đôi môi nồng nàn màu mận chín, làn da trắng sứ tỏa ánh sáng lung linh mờ ảo và một giọng nói đầy mê hoặc. Danh tiếng của cô lớn đến nỗi không một người đàn ông trần tục hay vị thần nào mà không biết đến và muốn có được cô. Cô là vương hậu Laconia, một địa phận trong Hy Lạp, với tư cách là vợ của Menelaus. Cô đã từng bị Theseus - một người anh hùng nổi tiếng Hy Lạp bắt cóc. Eros đã bắn một mũi tên vào ngực cô, khiến cô yêu Paris và theo anh về thành Troy. Việc cô bị Paris bắt cóc đã dẫn đến chiến tranh thành Troy kéo dài hơn mười năm. Sau cuộc chiến, cô được Melenaus đưa về Sparta.

Trong thần thoại

Chào đời

Trong hầu hết các nguồn tài liệu, bao gồm cả hai bộ sử thi Iliad và Odyssey, Helen được mô tả là con gái của Zeus và Leda — vợ của Vua Tyndareus vùng Sparta.[1] Vở kịch Helen của Euripides (viết vào cuối thế kỷ 5 TCN) là nguồn ghi chép sớm nhất về giai thoại phổ biến nhất liên quan đến nguồn gốc của Helen: dù Tyndareus được coi là người cha trên danh nghĩa, Helen thực chất lại là con gái ruột của Zeus. Theo đó, vua của các vị thần đã hóa thân thành một con thiên nga bị đại bàng rượt đuổi để tìm cách trú ẩn bên Leda. Con thiên nga chiếm được cảm tình của Leda và cả hai đã giao phối. Sau đó, Leda sinh ra một quả trứng, và Helen nở ra từ chính quả trứng này.[2]

Tác giả cuốn Vatican Mythographer I lại tuyên bố rằng cuộc tình này đã tạo ra hai quả trứng: một quả chứa Castor và Pollux, quả còn lại chứa Helen và Clytemnestra. Mặc dù vậy, chính tác giả này ở đoạn trước lại khẳng định Helen, Castor và Pollux đều nở ra từ cùng một quả trứng. Fabius Planciades Fulgentius cũng ghi nhận rằng ba người Helen, Castor và Pollux sinh ra từ chung một quả trứng.[3] Trong khi đó, Pseudo-Apollodorus lại chép rằng Leda đã ăn nằm với cả Zeus lẫn Tyndareus trong cùng đêm mà bà thụ thai Helen.[4]

Trong trường ca Cypria, Helen lại là con gái của Zeus với nữ thần Nemesis.[5] Dù thời điểm ra đời của Cypria chưa được xác định chắc chắn, tác phẩm này thường được cho là đã lưu giữ các truyền thuyết có từ thế kỷ 7 TCN. Theo Cypria, Nemesis không muốn ăn nằm với Zeus nên đã hóa thân thành nhiều loài động vật khác nhau nhằm trốn chạy, cuối cùng trở thành một con ngỗng. Zeus cũng biến thành ngỗng để cưỡng bức Nemesis; kết quả là nữ thần sinh ra một quả trứng, và Helen được sinh ra từ đó. Nhiều khả năng trong tác phẩm này, quả trứng bằng cách nào đó đã được chuyển tới cho Leda. Các nguồn tài liệu muộn hơn kể lại rằng quả trứng do một người chăn cừu tìm thấy trong khu rừng nhỏ ở Attica rồi mang tới cho Leda, hoặc do thần Hermes thả vào lòng bà.[6]

 
Leda và con thiên nga – bức tranh của Cesare da Sesto (khoảng 1506–1510, Wilton). Họa sĩ bị cuốn hút bởi ý tưởng về sự ra đời khác thường của Helen: trong tranh, bà và Clytemnestra đang chui ra từ một quả trứng, còn Castor và Pollux bước ra từ quả trứng còn lại

Asclepiades vùng Tragilos và Pseudo-Eratosthenes cũng ghi chép một câu chuyện tương tự, chỉ khác là Zeus và Nemesis biến thành thiên nga thay vì ngỗng.

Pausanias ghi nhận rằng vào giữa thế kỷ 2 CN, mảnh vỏ của một quả trứng — được buộc bằng các dải ruy-băng — vẫn được treo trên trần một ngôi đền ở thành cổ Sparta. Người dân thời đó tin rằng đây chính là "quả trứng huyền thoại mà truyền thuyết kể lại do Leda sinh ra". Bản thân Pausanias đã cất công đến Sparta để viếng thăm thánh địa thờ Hilaeira và Phoebe nhằm tận mắt chiêm ngưỡng thánh tích này.[7]

Bị bắt cóc bởi Theseus

Hai người Athens là Theseus và Pirithous cho rằng vì bản thân mang dòng máu thần thánh, họ phải cưới được những người vợ cũng xuất thân từ thần linh. Cả hai vì thế đã lập lời thề sẽ giúp nhau bắt cóc hai người con gái của Zeus: Theseus chọn Helen, còn Pirithous thề sẽ lấy Persephone — vương hậu của Hades. Theseus bắt Helen đi rồi gửi gắm Helen cho mẹ mình là Aethra (hoặc người bằng hữu Aphidnus trong một số dị bản) trông nom tại Aphidnae (hoặc Athens trong một số dị bản). Sau đó, Theseus cùng Pirithous dấn thân xuống cõi âm — lãnh địa của Hades — để bắt cóc Persephone. Hades giả vờ hiếu khách bày yến tiệc tiếp đón, nhưng ngay khi cả hai vừa ngồi xuống, những con rắn liền bò đến quấn chặt lấy chân giam giữ họ tại chỗ. Vụ bắt cóc Helen đã dẫn đến cuộc tiến công Athens của Castor và Pollux; hai anh em đã bắt sống Aethra để trả thù và đưa em gái mình an toàn trở về Sparta.

Trong hầu hết các ghi chép về sự kiện này, Helen khi đó còn rất nhỏ: Hellanicus xứ Lesbos cho rằng bà mới 7 tuổi, còn Diodorus ghi nhận bà khoảng 10 tuổi.[8] Ở chiều ngược lại, nhà thơ Stesichorus lại khẳng định Iphigenia chính là con gái của Theseus và Helen — chi tiết này ngầm ám chỉ rằng Helen lúc bấy giờ đã đến độ tuổi sinh nở.[9] Dù phần lớn các nguồn tài liệu đều coi Iphigenia là con của Agamemnon và Clytemnestra, Duris xứ Samos cùng một số tác giả khác như Antoninus Liberalis vẫn chọn ghi nhận theo dị bản của Stesichorus.

Tập thơ Heroides của Ovid mang lại góc nhìn về cách các tác giả cổ đại, đặc biệt là giới văn sĩ La Mã, hình dung về Helen thời thiếu nữ: bà xuất hiện như một nàng công chúa trẻ tuổi tham gia đấu vật trong tình trạng khỏa thân tại sới vật (palaestra) — chi tiết gợi nhắc đến chương trình giáo dục thể chất dành cho thiếu nữ ở Sparta thời cổ điển (chứ không phải thời Mycenae). Trong khi đó, Sextus Propertius lại phác họa Helen như một thiếu nữ rèn luyện binh khí và đi săn cùng các anh trai:[10]

"[...] Hay như Helen trên bãi cát sông Eurotas, giữa Castor và Pollux — một người xưng bá quyền anh, một người giỏi tài luyện ngựa: người ta kể rằng bà để ngực trần mang binh khí, chẳng chút e ngại hay thẹn thùng bên những người anh ruột thịt mang dòng máu thần linh."

Các bậc anh tài cầu hôn

Khi đến tuổi kết hôn, Helen được rất nhiều nhà vua và hoàng tử từ khắp nơi tìm đến cầu hôn. Họ mang theo nhiều lễ vật giá trị hoặc cử sứ giả đi thay. Trong cuộc kén rể, hai anh em Castor và Pollux giữ vai trò chính trong việc tiếp đón những người cầu hôn, nhưng quyền quyết định cuối cùng vẫn thuộc về Tyndareus. Menelaus — người chồng tương lai của bà — không trực tiếp tham dự mà cử anh trai là Agamemnon đi đại diện. Menelaus được chọn nhờ sở hữu tài sản lớn nhất.[11]

Lời thề Tyndareus

Tyndareus do dự không dám chọn ai làm rể hay đuổi bất kỳ ai về, vì sợ sẽ làm mất lòng họ và châm ngòi cho mâu thuẫn. Odysseus cũng nằm trong số những người đến cầu hôn, nhưng ông không mang theo lễ vật vì tự biết mình ít có cơ hội chiến thắng. Do đó, ông đề nghị giải quyết rắc rối này, đổi lại Tyndareus phải hỗ trợ ông trong việc cầu hôn Penelope — con gái của Icarius. Tyndareus nhanh chóng đồng ý. Odysseus liền đề xuất: trước khi công bố người chiến thắng, tất cả những người cầu hôn phải cùng tuyên thệ một lời thề trang trọng rằng sẽ bảo vệ người chồng được chọn trước bất kỳ ai muốn gây hấn. Sau khi mọi người thề sẽ không trả thù, Menelaus được chọn làm chồng của Helen vì là "người giàu có nhất" và mang đến nhiều lễ vật nhất.[12] Để khẳng định tầm quan trọng của giao ước này, Tyndareus đã thực hiện nghi thức hiến tế một con ngựa.[13]

Sau khi Tyndareus và Leda thoái vị, Helen cùng Menelaus trở thành những người trị vì Sparta. Họ cai trị tại đây ít nhất 10 năm và có một người con gái tên là Hermione, cùng ba con trai (theo một số dị bản thần thoại) là Aethiolas, Maraphius và Pleisthenes.

Cuộc hôn nhân giữa Helen và Menelaus đã đánh dấu cột mốc khởi đầu cho hồi kết của "Thời đại Anh hùng". Khi khép lại danh sách những kẻ cầu hôn Helen, nhà thơ Hesiod đã hé lộ ý định của Zeus trong việc tiêu diệt chủng tộc loài người, đặc biệt là thế hệ các anh hùng. Và Cuộc chiến thành Troy — khơi mào từ cuộc đào tẩu của Helen cùng hoàng tử Paris — chính là phương tiện mà Zeus sử dụng để thực hiện dã tâm ấy.[14]

Paris bắt cóc (hoặc quyến rũ) Helen

 
Bức họa của Maarten van Heemskerck vẽ cảnh Paris cùng người thành Troy tháo chạy khỏi Sparta, mang theo Helen như một phần chiến lợi phẩm (Bảo tàng Nghệ thuật Walters).

Paris, hoàng tử thành Troy, đã đến Sparta để chiếm lấy Helen dưới danh nghĩa một chuyến đại diện ngoại giao. Trước chuyến đi này, Paris từng được Zeus giao trọng trách phân xử xem ai là vị nữ thần tuyệt sắc nhất trong ba người: Hera, Athena hay Aphrodite. Để giành lấy sự ủng hộ của Paris, Aphrodite đã hứa sẽ trao cho ông người phụ nữ xinh đẹp nhất thế giới. Xiêu lòng trước lời hứa này, Paris chọn Aphrodite là nữ thần đẹp nhất, từ đó chuốc lấy sự phẫn nộ của cả Athena lẫn Hera.

Dù đôi khi Helen được mô tả là bị Paris cưỡng ép bắt đi, hầu hết các nguồn tài liệu Hy Lạp cổ đại — tiếp nối góc nhìn của Homer — đều cho rằng Helen đã đem lòng yêu vị hoàng tử thành Troy và tự nguyện theo ông về Troy. Trong các tác phẩm của Homer, chính Helen thừa nhận bà đã tự nguyện đi theo Paris, hoặc do Aphrodite dẫn lối đến Troy.[15][16] Trường ca Cypria chỉ đơn giản đề cập rằng sau khi trao cho Helen vô số quà cáp, "Aphrodite đã tác hợp vương hậu Sparta cùng hoàng tử thành Troy".[17] Apollodorus cho biết Paris đã thuyết phục Helen bỏ trốn cùng ông, còn nữ sĩ Sappho khẳng định Helen đã tự nguyện bỏ lại Menelaus cùng con gái Hermione để đến với Paris.[18]

Dio Chrysostom đưa ra một ghi chép hoàn toàn khác và đặt dấu hỏi về độ tin cậy trong các tác phẩm của Homer. Theo ông, sau khi Agamemnon kết hôn với Clytemnestra (chị gái của Helen), Tyndareus đã muốn gả Helen cho Menelaus vì mục đích chính trị. Dù vậy, Helen vẫn được rất nhiều người từ khắp nơi đến cầu hôn. Trong số đó, Paris tỏ ra vượt trội hơn tất cả và giành được thiện cảm của Tyndareus cùng các con trai ông. Nhờ đó, Paris đã cưới được Helen một cách công bằng và đưa bà về Troy với sự đồng thuận hoàn toàn từ gia đình bà.[19]

Về hành trình tới Troy, trường ca Cypria kể rằng Paris và Helen đã đến nơi chỉ sau ba ngày đường. Trong khi đó, tác phẩm Iliad của Homer lại cho biết hai người đã mặn nồng với nhau trong một chặng dừng chân ngắn trên hòn đảo nhỏ Kranai. Ngược lại, Cypria lại ghi nhận rằng điều này đã diễn ra vào đêm ngay trước khi họ rời khỏi Sparta. Trong cuốn sách Helen of Troy: Myth, Beauty, Devastation (Helen thành Troy: Thần thoại, Vẻ đẹp và Sự sụp đổ), tác giả Ruby Blondell nhận định: "Dù việc Helen ra đi thường được gọi là một 'vụ bắt cóc', không có tài liệu cổ nào khẳng định Paris đã dùng vũ lực cưỡng ép nàng trái với ý muốn. Sự đồng thuận của nàng là yếu tố cốt lõi trong câu chuyện này."[20]

Tại Ai Cập

Ít nhất ba tác giả Hy Lạp cổ đại đã phủ nhận việc Helen từng đến Troy; thay vào đó, họ cho rằng nàng đã ở lại Ai Cập trong suốt thời gian diễn ra Cuộc chiến thành Troy. Ba tác giả đó bao gồm Euripides, Stesichorus và Herodotus.[21][22]

Trong vở kịch Helen của Euripides, theo yêu cầu của Zeus, nữ thần Hera đã dùng mây tạo ra một ảo ảnh thế thân (eidolon) có hình dáng giống hệt Helen.[23] Thần Hermes sau đó đưa Helen thật đến Ai Cập; nàng chưa từng đặt chân đến Troy mà thay vào đó nàng đã sống tại Ai Cập trong suốt cuộc chiến. Chi tiết ảo ảnh thế thân này cũng xuất hiện trong ghi chép của Stesichorus, nhưng không có trong dị bản mang tính lý giải thực tế của Herodotus. Bản thân Herodotus tăng thêm độ tin cậy cho dị bản Ai Cập bằng cách đưa ra bằng chứng cá nhân: ông từng đến Ai Cập và phỏng vấn các tư tế tại đền thờ "Aphrodite Ngoại quốc" ở Memphis. Theo các tư tế, Helen đến Ai Cập ngay sau khi rời Sparta vì tàu của Paris gặp bão lớn và bị thổi chệch hướng. Vua Proteus của Ai Cập cực kỳ phẫn nộ khi biết Paris đã phản bội lòng hiếu khách của Menelaus — vừa quyến rũ Helen (vợ Menelaus), vừa cướp phá của cải ở Sparta. Vì vậy, ông đã cấm Paris đưa Helen về Troy.[24]

Paris phải trở về Troy tay trắng, nhưng phía Hy Lạp không tin rằng Helen đang ở Ai Cập. Vì vậy, Helen đã ở lại Memphis suốt 10 năm trong lúc hai bên giao tranh. Sau khi chiến tranh kết thúc, Menelaus giương buồm đến Memphis và được Vua Proteus trao trả lại Helen.[25] Tuy nhiên, khi chuẩn bị rời Ai Cập, những cơn gió đã giữ chặt hạm đội của họ. Để thoát khỏi tình cảnh này, Menelaus đã hiến tế hai trẻ em Ai Cập rồi mới quay trở về Sparta.[26]

Tại Troy

Khi phát hiện vợ mình biến mất, Menelaus đã triệu tập tất cả những người từng tham gia lời thề cầu hôn năm xưa, chính thức mở đầu cho Cuộc chiến thành Troy.

Hạm đội Hy Lạp tập hợp tại Aulis nhưng không thể ra khơi vì lặng gió. Nữ thần Artemis nổi giận trước một hành vi báng bổ, và chỉ có việc hiến tế Iphigenia — con gái của Agamemnon — mới có thể làm nguôi cơn thịnh nộ của bà. Trong vở kịch Iphigenia at Aulis của Euripides, Clytemnestra (mẹ của Iphigenia và cũng là chị gái của Helen) đã van xin chồng suy nghĩ lại, bà đã gọi Helen là một "người phụ nữ độc ác". Bà cảnh báo Agamemnon rằng việc hy sinh Iphigenia vì Helen chẳng khác nào "dùng thứ ta trân quý nhất để đánh đổi lấy kẻ ta ghê tởm nhất".[27][28] Tuy nhiên, Agamemnon vẫn quyết định tiến hành lễ hiến tế. Gió đổi chiều, và hạm đội giương buồm tiến về Troy.

Trước khi giao tranh chính thức nổ ra, phía Hy Lạp cử một đoàn sứ giả do Odysseus và Menelaus dẫn đầu sang thương lượng với người Troy. Họ cố gắng thuyết phục Vua Priam trao trả Helen nhưng không thành công. Chủ đề quen thuộc này — Yêu cầu đòi lại Helen (Helenes Apaitesis) — từng là nội dung chính trong một vở kịch của Sophocles, hiện đã bị thất truyền.

Homer phác họa một bức tranh xót xa và cô đơn về Helen trong thời gian ở Troy. Nàng luôn sống trong sự tự dằn vặt và hối hận vì những hậu quả do mình gây ra; đến cuối cuộc chiến, người dân thành Troy đã quay sang oán ghét nàng. Khi Hector tử trận, Helen là người thứ ba cất lời khóc tại đám tang của ông. Nàng nghẹn ngào nói rằng, trong tất cả người dân thành Troy, chỉ có Hector và Vua Priam là luôn đối xử tử tế với nàng.[29][30]

Sự sụp đổ của thành Troy

 
Menelaus bắt giữ Helen tại Troy; . (Bích họa tại tàn tích Casa del Menandro, Pompeii)

Trong thời khắc thành Troy thất thủ, vai trò của Helen được ghi nhận rất mâu thuẫn. Trong sử thi Aeneid của Virgil, hoàng tử Deiphobus kể lại hành động phản trắc của Helen: khi Con ngựa thành Troy được đưa vào thành, nàng giả vờ tổ chức nghi lễ hiến tế thần Bacchus, dẫn đầu một nhóm phụ nữ Troy múa hát, rồi dùng ngọn đuốc trên tay để ra hiệu cho hạm đội Hy Lạp từ ngọn tháp trung tâm. Tuy nhiên, trong sử thi Odyssey, Homer lại kể một câu chuyện hoàn toàn khác: Helen đã đi quanh Con ngựa gỗ ba vòng và giả giọng những người vợ Hy Lạp nơi quê nhà. Hành động này đã tra tấn tinh thần những chiến binh đang ẩn nấp bên trong (bao gồm cả Odysseus và Menelaus) bằng nỗi nhớ người thân, suýt chút nữa đẩy họ đến bờ vực diệt vong và để lộ thân phận.[31]

Sau khi cả Hector lẫn Paris tử trận, Helen trở thành nhân tình của em trai họ là Deiphobus. Theo ghi chép của Virgil, khi quân Hy Lạp bắt đầu tàn phá thành Troy, nàng đã giấu thanh kiếm của người chồng mới, bỏ mặc ông trước sự tàn sát của Menelaus và Odysseus. Nàng hy vọng đòn phản trắc này có thể chuộc lại những lỗi lầm trong quá khứ. Người anh hùng Aeneas sau này đã gặp lại hồn ma tàn tạ của Deiphobus dưới cõi âm ; những vết thương chi chít trên người ông chính là minh chứng cho một cái chết nhục nhã do hành động phản bội cuối cùng của Helen gây ra.[32]

 
Helen tháo chạy khỏi Menelaus. Các vị thần Aphrodite và Eros can thiệp, khiến ông đánh rơi thanh kiếm. (Chi tiết trên bình gốm vùng Attica, khoảng năm 450–440 TCN).

Trong phiên bản của nhà thơ Quintus Smyrnaeus, Menelaus tìm thấy Helen đang trốn rúc trong sự sợ hãi tột cùng. Ông vung kiếm định kết liễu nàng, nhưng nữ thần Aphrodite đã hất văng thanh kiếm khỏi tay ông. Nữ thần thổi bùng lại ngọn lửa dục vọng trong lòng Menelaus, khiến ông mềm lòng và tha mạng cho Helen.[33] Theo một số tài liệu khác, chính Helen đã cố tình buông chiếc áo choàng khỏi vai; vẻ đẹp của bộ ngực trần đã khiến Menelaus sững sờ và đánh rơi vũ khí.[34] Trong tác phẩm Electra, nhà viết kịch Euripides đã để nhân vật cất lời than oán: "Hỡi ôi những nỗi bi kịch của ta! Lẽ nào chính vẻ mỹ miều của ả đã làm cùn nhụt mũi kiếm của bọn họ?" [35] Nhà thơ Stesichorus thậm chí còn viết rằng: cả người Hy Lạp lẫn người Troy từng tụ tập định ném đá Helen đến chết. Thế nhưng, khi vừa nhìn thấy gương mặt tuyệt mỹ của nàng, tất cả họ cũng đều buông thõng vũ khí trên tay.

Hậu vận

Helen trở về Sparta và tiếp tục chung sống với Menelaus. Tại đây, Telemachus đã có dịp hội ngộ vợ chồng bà (chi tiết này được ghi chép trong Khúc ca thứ 4 của sử thi Odyssey). Hai người dường như đã hoàn toàn hòa giải: Menelaus không mảy may để bụng chuyện vợ từng bỏ trốn theo nhân tình, còn Helen cũng vô tư kể lại những giai thoại về quãng đời ở Troy mà không chút e dè.[36] Dẫu vậy, một số học giả chỉ ra rằng phân cảnh này vẫn ẩn chứa những xung đột ngầm. Ngay khi Helen vừa kể xong câu chuyện chứng minh lòng trung thành của mình với phe Hy Lạp, Menelaus đã lập tức "phủ đầu" bằng một giai thoại của riêng ông — vạch trần việc bà từng cố ý dụ những chiến binh ẩn nấp trong Con ngựa thành Troy lộ diện.[37]

Theo một dị bản khác được Euripides sử dụng trong vở kịch Orestes, Helen đã được thần Apollo cứu thoát khỏi tay Orestes và đưa thẳng lên đỉnh Olympus gần như ngay lập tức sau khi Menelaus trở về.[38] Tại đây, nàng được phong làm nữ thần biển cả, cùng hai anh trai là Castor và Pollux gánh vác sứ mệnh bảo hộ cho những người đi biển.[39] Trong khi đó, nhà địa lý Pausanias lại ghi chép một kết cục khá kỳ lạ: Helen đã kết duyên cùng người anh hùng Achilles ở thế giới bên kia.[40]

Pausanias cũng ghi nhận thêm một dị bản tàn khốc hơn về số phận cuối cùng của Helen. Theo đó, sau khi Menelaus qua đời, Helen bị các con trai của ông trục xuất khỏi cung điện. Nàng bèn tìm đến đảo Rhodes — nơi đang được cai trị bởi một người bạn cũ là Polyxo (vợ của Tlepolemus). Tlepolemus từng bỏ mạng trong Cuộc chiến thành Troy khiến Polyxo phải chịu cảnh góa bụa nuôi con nhỏ; vì thế, sâu thẳm trong lòng, bà mang một nỗi oán hận tột cùng đối với Helen (dù Helen hoàn toàn không hay biết). Polyxo ngoài mặt vờ như vẫn nồng hậu đón tiếp bạn, nhưng chờ lúc cựu vương hậu Sparta đang thư giãn trong bồn tắm, bà đã sai các tì nữ cải trang thành những nữ thần báo thù (Furies) xông vào bắt giữ và treo cổ Helen lên một cái cây. Từ đó về sau, người dân Rhodes suy tôn bà là "Helen của Cây thiêng" (Helene Dendritis).[41]

Ngoài ra, vẫn còn những truyền thuyết khác kể về các hình phạt dành cho Helen. Chẳng hạn như việc nàng bị Iphigeneia đem làm vật hiến tế cho các vị thần ở vùng Tauris, hoặc bị nữ thần Thetis — vì quá phẫn nộ trước cái chết của con trai Achilles (mà nguyên nhân sâu xa là do Helen) — giết chết ngay trên đường nàng trở về quê hương.[42]

Xuất xứ tên gọi

Nguồn gốc cái tên Helen vẫn là một vấn đề gây tranh cãi giữa các sử gia. Georg Curtius đã liên hệ Helen (Ἑλένη) với Mặt trăng (Selene; Σελήνη). Còn Émile Boisacq nhận định cái tên Helen có nguồn gốc từ ἑλένη nghĩa là cái đuốc.[43] Một số nhận định rằng từ λ trong Ἑλένη có liên hệ tới nguồn gốc của chữ Venus. Linda Lee Clader cho rằng tất cả những kiến giải trên đều không thỏa mãn.[44]

Điện ảnh

Xem thêm

Tham khảo

  1. ^ Homer, Iliad, III, 199, 418, 426; Odyssey, IV, 184, 219; XXIII, 218.
    • Gantz, Early Greek Myth, 318–9
  2. ^ Euripides, Helen 16–21 Lưu trữ ngày 10 tháng 4 năm 2016 tại Wayback Machine, 257–59 Lưu trữ ngày 10 tháng 4 năm 2016 tại Wayback Machine
  3. ^ First Vatican Mythographer, VM I 204.
    • Gantz, Early Greek Myth, 320–321; Hughes, Helen of Troy, 350; Moser, A Cosmos of Desire, 443–444
  4. ^ Pseudo-Apollodorus, Bibliotheca, III, 10.7 Lưu trữ ngày 10 tháng 4 năm 2016 tại Wayback Machine
  5. ^ Cypria, fr. 9 PEG.
  6. ^ Pseudo-Apollodorus, Bibliotheca, III, 10.7 Lưu trữ ngày 10 tháng 4 năm 2016 tại Wayback Machine
    • Hard & Rose, The Roudledge Handbook, 438–439
  7. ^ Pausanias, 3.16.1
    • Hughes, Helen of Troy, 26–27
  8. ^ Hellanicus, 4F134; Diodorus Siculus, 4.63.1–3
  9. ^ Stesichorus, fr. 191 PMG.
  10. ^ Ovid, Heroides, 16.149–152; Propertius, 3.14
    • Cairns, Sextus Propertius, 421–422; Hughes, Helen of Troy, 60; Pomeroy, Spartan Women, 28: "In the Roman period, because Sparta was a destination for tourists, the characteristics that made Sparta distinctive were emphasized. The athleticism of women was exaggerated."
  11. ^ Hesiod (2007). Hesiod The Shield. Catalogue Of Women. Other Fragments [loeb].
  12. ^ Catalogue of Women, frag. 68
  13. ^ Hesiod, Catalogs of Women and Eoiae, fr. 204; Hyginus, Fables, 78; Pausanias, 3.20.9; Apollodorus, 3.10.9
    • Cingano, A Catalog within a Catalog, 128; Hughes, Helen of Troy, 76
  14. ^ Cypria, fr. 1; Hesiod, Catalogs of Women and Eoiae, fr. 204.96–101
    • Edmunds, Helen's Divine Origins, 7–8
  15. ^ Homer. Iliad, Bk 3.
  16. ^ Homer. Odyssey, Bk 4.
  17. ^ Cypria, fr. 1; Herodotus, 2.113–119, 215.
  18. ^ Apollodorus. Library, e.3.3.
  19. ^ Dio Chrysostom, Discourses, 1.37–53
    • Hughes, Helen of Troy, 128–129
  20. ^ Cypria, fr. 1; Homer, Iliad, III, 443–445
    • Cyrino, "Helen of Troy", 133–134
  21. ^ Allan, Introduction, 18–28
  22. ^ HELEN Lưu trữ ngày 10 tháng 1 năm 2022 tại Wayback Machine wsu.edu
  23. ^ Smoot, Guy (2012). "Did the Helen of the Homeric Odyssey ever go to Troy?". Washington, D.C.: Center for Hellenic Studies. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 11 năm 2018. Truy cập ngày 4 tháng 11 năm 2018 – qua The Center for Hellenic Studies.
  24. ^ Herodotus, 113–120; Kim, Homer, poet and historian, 30–35; Allan, Introduction, 22–24; Lindsay, Helen in the Fifth Century, 135–138
  25. ^ Herodotus, 113–120; Kim, Homer, poet and historian, 30–35; Allan, Introduction, 22–24; Lindsay, Helen in the Fifth Century, 135–138
  26. ^ Herodotus, Histories 2.119.
  27. ^ Euripides. Iphigenia in Aulis. 1166–1170.
  28. ^ Hughes. Helen of Troy. tr. 195–196.
  29. ^ Hughes. Helen of Troy. tr. 219.
  30. ^ Redfield. The Tragedy of Hector. tr. 122.
  31. ^ Homer, Odyssey, IV, 277–289; Vergil, Aeneid, VI, 515–519.
    • Hughes, Helen of Troy, 220; Suzuki, Metamorphoses of Helen, 99–100.
  32. ^ Vergil, Aeneid, VI, 494–512.
    • Suzuki, Metamorphoses of Helen, 101–102.
  33. ^ Quintus Smyrnaeus, Posthomerica, XIII.
  34. ^ Aristophanes, Lysistrata, 155; Little Iliad, fr. 13 EGF.
    • Maguire, Helen of Troy, 52
  35. ^ Euripides, Orestes 1286
  36. ^ Homer, Odyssey, IV.
  37. ^ Clader, Linda Lee (1976). Helen: The Evolution from Divine to Heroic in Greek Epic Tradition. Brill. tr. 34. ISBN 978-90-04-04721-1.
  38. ^ Euripides and the Gods, Mary R. Lefkowitz
  39. ^ Eurypides, Orestes, lines 1635-1637.
  40. ^ Blondell, Helen of Troy 46
  41. ^ "Pausanias, Description of Greece". Perseus.tufts.edu. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2014.
  42. ^ Pierre Grimal, The Dictionary of Classical Mythology, s.v. "Helene p. 241"
  43. ^ Liddell, Henry George; Scott, Robert (1940). A Greek-English Lexicon. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 24 tháng 2 năm 2017.
  44. ^ Clader, Helen, 63–64; Skutsch, Helen, 191

Liên kết ngoài

 

Bài viết liên quan đến thần thoại Hy Lạp này vẫn còn sơ khai. Bạn hãy giúp Wikipedia mở rộng nội dung để bài được hoàn chỉnh hơn.

Bản mẫu:Các nhân vật trong Odyssey

Lấy từ “https://wikibeta.org/index.php?title=Helen_(thần_thoại)&oldid=463589”