Khun Sa

Khun Sa tên thật là Zhang Chi Fu (chữ Hán: 張奇夫, Trương Kỳ Phu (hay còn gọi là Trương Cơ Phu); (1933-2007), biệt danh "Hoàng tử Chết", "Hoàng đế không ngai", là trùm ma túy, là vua buôn thuốc phiện trên một địa bàn rộng lớn ở vùng Tam Giác Vàng, nơi đây cung cấp đến 60% nhu cầu thuốc phiện của thị trường Hoa Kỳ. Ông cũng là người đấu tranh đòi quyền tự quyết, lập khu tự trị cho dân tộc Shan thông qua việc thành lập nước Cộng hòa bang Shan và là kẻ bị chính quyền Hoa Kỳ truy nã toàn cầu.

Thiếu thời

Khun Sa sinh ngày 17 tháng 2 năm 1934, với cha là người Hán sinh sống lâu năm tại bang Shan (gia đình phía cha của ông đã sinh sống ở đây từ thế kỷ 18), mẹ là người dân tộc Shan (một sắc tộc thiểu số của Myanma). Lúc thiếu thời, Khun Sa chỉ có mấy năm đầu sống với thân phận chú tiểu, do đó ông vẫn mù chữ đến khi mất. Tuy vậy, ông là người chịu khó học hỏi nên đã nhanh chóng nắm bắt được kỹ thuật trồng cây anh túc, một loại cây được trồng dùng để lấy nhựa thuốc phiện.

Từ năm 16 tuổi, Khun Sa đã tự vũ trang để tung hoành trong giới buôn thuốc phiện và sau một thời gian đầu phụ thuộc, ông dần thoát khỏi sự ảnh hưởng từ quân Quốc dân đảng dưới quyền Lý Di. Ông bắt đầu tranh giành ảnh hưởng với La Tinh Hán (Lo Hsing Han), một trùm buôn ma túy khác. Bắt đầu từ đây, ông chuẩn bị tạo dựng sự nghiệp theo cách riêng của mình.

Sự nghiệp

Từ thập niên 1960, Khun Sa đã nổi tiếng về sản xuất, cung cấp, buôn bán thuốc phiện, heroin tại vùng Tam giác Vàng (nằm giữa biên giới Thái Lan, Myanma và Lào) với doanh số hàng chục tỉ USD mỗi năm. Năm 1967, ông đã trở thành vua thuốc phiện ở vùng Tam Giác Vàng. Cũng trong năm 1967, Khun Sa suýt chết trong cuộc chiến giành quyền buôn bán ma túy với tàn quân Trung Quốc Quốc dân đảng ở Lào.

Khun San quen biết với La Tinh Hán, ông này là con của một đại gia hàng đầu ở Myanmar, một chúa đất (Thổ ty) khét tiếng ở bang Shan hai bên đã hợp tác làm ăn nhưng cuối cùng mâu thuẫn và xảy ra xung đột để tranh giành lãnh địa. Những cuộc giao tranh đã xảy ra.

Khun Sa năm 1974 tại Bang Shan, Myanmar.

Trong lúc này, La Tinh Hán nhận thấy mình yếu thế hơn Khun Sa và không muốn để bị Khun Sa thôn tính nên đã hợp tác với Chính phủ, cùng tấn công Khun Sa. La Tinh Hán cho biết, trong năm 1971, lực lượng của ông ta đã tấn công lực lượng của Khun Sa ở Paigan, tiêu diệt trên 100 người, Chính phủ Myanmar (Miến Điện) cũng can thiệp vào cuộc giao tranh này, họ cho xe cơ giới chở từng nhóm nhỏ quân xuống miền Trung Myanmar rồi tập họp lại, sau đó tập kích vào nơi đóng quân của Khun Sa, gây thiệt hại đáng kể.

Đáp trả, năm 1971, khi quân của La Tinh Hán áp tải đoàn xe hơn 100 chiếc chở hàng đi Thái Lan thì bị lực lượng của Trương Tô Quyền (sĩ quan thuộc lực lượng vũ trang của Khun Sa) chặn đánh, gây thiệt hại. Từ Thái Lan trở về, quân của La Tinh Hán kéo theo hơn 1.000 mã bang hành quân trên 10 cây số về để hỗ trợ.

Mặc dù có sự tranh giành về lãnh thổ quyết liệt, nhưng hai bên cũng đã có những sự thỏa hiệp để phân chia địa bàn. Việc này nhanh chóng được thiết lập vì trước đó hai người đã có một tình bằng hữu. Những năm từ 1970 đến 1990 là thời kỳ thịnh vượng nhất của Khun Sa.

Từ Thái Lan đến Miến Điện và sự thành lập "Quân đội Bang Shan"

Năm 1969, các lãnh đạo của phiến quân Bang Shan có những cuộc trao đổi bí mật với ông nhằm thuyết phục ông ủng hộ họ. Tuy nhiên, nội dung cuộc gặp đã bị phía quân đội Myanmar nắm được. Do bày tỏ thái độ ủng hộ họ trong các cuộc gặp bí mật này nên Khun Sa bị cảnh sát mật phục bắt giữ ngay khi ông vừa đáp xuống sân bay Heho, Taunggyi. Ông được phóng thích năm 1974, sau một cuộc giải cứu bất thành của quân đội Myanmar nhằm giải cứu hai bác sĩ Liên Xô làm việc tại Taunggyi bị quân của ông bắt cóc năm 1973, nhằm đổi lấy chính hai vị bác sĩ này. Ông được Kriangsak Chomanan, sau này là thủ tướng thứ 15 của Thái Lan, dàn xếp nhằm thực hiện thỏa thuận này

Sau khi được phóng thích ,Khun Sa đến thung lũng Ho Mong điều hành mạng lưới cung cấp heroin đi khắp thế giới. Người ta ước tính khoảng 60% lượng heroin thâm nhập vào Hoa Kỳ là từ mạng lưới của Khun Sa. Tuy nhiên Khun Sa biện hộ rằng việc sản xuất và buôn bán ma túy chỉ nhằm gây quỹ cho cuộc đấu tranh giành độc lập của dân tộc Shan.

Sau khi tàn quân Quốc Dân đảng đánh bại quân cộng sản vào năm 1982, Mỹ gây áp lực buộc Thái Lan phải dẫn độ Khun Sa. Thái Lan dần tăng tiền thưởng cho việc bắt giữ ông từ 50,000 baht năm 1981 lên gấp 10 lần vào cho việc bắt ông trước tháng 10 năm 1982. Điều này dẫn đến việc một người trong băng nhóm thuộc lực lượng mang tiếng là tàn bạo và khét tiếng là Thahan Phran có sự hậu thuẫn của Lực lượng Chống ma túy Mỹ đột kích vào một cơ sở nơi Khun Sa đang ở, tuy nhiên, cuộc đột kích thất bại và lục lượng này bị tiêu diệt hoàn toàn. Các cuộc tấn công sau này của Thái Lan khiến lực lượng của ông tại đây bị thiệt hại nặng, và ông quyết định chuyển cơ sở về Myanmar, dù nơi đây đã là vùng sản xuất thuộc phiện chính cho ông.

Chỉ 1 năm sau thất bại tại Thái Lan, tại vùng Tam Giác Vàng thuộc Myanmar, ông lập căn cứ chống chính phủ, Khun Sa tổ chức Quân đội Thống nhất dân tộc Shan (sau này đổi tên thành Quân đội Mong Tai) có số quân khoảng trêm 10.000 người, trang bị cả tên lửa phòng không để chống lại Chính phủ Trung ương Myanmar và các băng đảng buôn bán ma túy khác.

Năm 1989, Khun Sa bị một tòa án ở New York kết án vắng mặt vì tội bán bạch phiến heroin vào Mỹ và phát lệnh truy nã toàn cầu với số tiền thưởng lên đến 2 triệu USD.

Đầu hàng chính phủ Miến Điện

Khun Sa năm 1994.

Từ năm 1980, Chính phủ Myanmar đã thực hiện chính sách khoan hồng, dùng La Tinh Hán để thuyết phục Khun Sa từ bỏ tham vọng vũ trang cát cứ ở bang Shan, trở về với xã hội dân chủ, nhưng ông không đồng ý. La Tinh Hán kiên trì thuyết phục Khun Sa. La Tinh Hán cho biết, ông đã từng cử người thông báo với Khun Sa rằng chỉ có hòa bình thật sự khi Khun Sa chịu quy hàng chính phủ. Thời gian và địa điểm do Khun Sa tự quyết định, La Tinh Hán cũng từng đích thân đến thăm và thảo luận vấn đề hòa bình với Khun Sa.

Từ những năm 1990 trở đi, quân đội của ông dần suy yếu. Các tuyến vận chuyển thuốc phiện từ các trùm buôn ma túy khác qua Vân Nam, Lào hay Thái Lan bắt đầu mạnh lên, làm suy giảm đáng kể nguồn tiền từ thuốc phiện. Thêm vào đó, các lực lượng ly khai khác tại Myanmar, ví dụ như Quân đội Thống nhất bang Wa, được hình thành, đe dọa hoạt động của ông. Sau khi thân tín của ông lả Chủ tịch Quân đội Nhà nước Mong Tai, Moh Heng, mất vì ung thư năm 1992, quyền kiểm soát của ông tại đây giảm dần. Ông kêu gọi nghị viện và tuyên bố bang Shan độc lập, với ông làm Tổng thống. Tuy nhiên, nhiều đối thủ Mong Tai của ông chống đối và cho rằng ông làm vậy chỉ để hợp thức hóa việc tổ chức buôn bán thuốc phiện, nên họ lập nên một tổ chức quân sự chống ông mang tên Quân đội Quốc gia Bang Shan. Năm 1995, Lực lượng Chống ma túy Mỹ phá được mạng lưới buôn bán ma túy của Khun Sa ở nước ngoài, khiến tình hình tài chính của ông thêm suy yếu.

Cuối cùng, vào tháng 1 năm 1996, Khun Sa ra đầu thú và chính thức quy hàng sau khi được Chính phủ Myanma hứa sẽ ân xá. Giấc mộng "đòi độc lập cho bang Shan đã chấm dứt", quân đội Mong Tai tan rã từ đấy. Phần lớn lực lượng gia nhập quân đội Myanmar, số khác từ chối quy hàng và lập một tổ chức quân sự nhánh của quân đội Mong Tai mang tên "Quân đội Mong Tai-nhánh phía Nam"

Nguyên nhân thất bại của Khun Sa chủ yếu là:

• Ông đã sai lầm khi thành lập nước Cộng hòa bang Shan cùng với lực lượng vũ trang Mong Tai. Chính phủ Myanmar không bao giờ chấp nhận một quốc gia trong một quốc gia cho nên họ đã tập trung lực lượng, liên kết với các trùm ma túy khác cô lập và tiêu diệt Khun Sa.
• Khun Sa là một đại gia buôn thuốc phiện, được người Mỹ giúp sức để chống lại Chính phủ Myanmar, hứa hẹn cho nhiều quyền lợi, điều đó đã làm ông ta đã mắc lừa, đó chính là nguyên nhân chủ yếu để chính phủ giải quyết Khun Sa.
• Tình thế bị cô lập của Khun Sa và sự cạnh tranh quyết liệt của các trùm buôn ma túy khác đối với ông. Ngoài ra, sự kiên trì thuyết phục của La Hán Tinh làm ông dao động và đầu hàng.

Sau khi Khun Sa ra hàng, Chính phủ Hoa Kỳ từng yêu cầu Chính phủ Myanmar giao Khun Sa cho Hoa Kỳ xét xử nhưng bị từ chối dẫn độ.

Bệnh tật và cái chết

Sau khi ra đầu hàng, Khun Sa sống tại một biệt thự sang trọng ở thủ đô Yangon, tổ chức một công ty vận tải và một công ty khai mỏ đá rubi cùng nhiều nghề kinh doanh khác. Các con của ông, dù là với vợ cả hay vợ hai, đều được du học và trở thành doanh nhân thành đạt sau khi về Myanmar hoạt động, dưới sự cho phép của chính quyền Myanmar khi đó.

Tuy nhiên càng về sau này, Khun Sa càng ốm yếu, bệnh tật. Theo La Tinh Hán, Khun Sa đã mắc chứng nghẽn mạch máu, liệt nửa người. Ông đã đi Côn Minh mời một nữ bác sĩ họ Lý về khám chữa bệnh cho Khun Sa. Vị bác sĩ này là chuyên gia về tim mạch đã khuyên ông ta nên điều độ trong sinh hoạt. Nhưng Khun Sa không nghe lời nên việc điều trị không có kết quả.

Ngày 26 tháng 10 năm 2007 Khun Sa qua đời tại nhà riêng ở Yangon mà không rõ lý do, dù các chứng liệt nửa người, bệnh đái đường và cao huyết áp của ông đến lúc này đã rất nặng.

Tham khảo

• Nguyệt san Báo Pháp luật thành phố Hồ Chí Minh, số 142/tháng 3/năm 2009
• Lintner, Bertil. "Death of a Drug Lord". Asia Times Online. 1 tháng 7 năm 2007.