Kinh doanh lưu trú

Kinh doanh lưu trú (Hospitality industry) hay Kinh doanh khách sạn là một khái niệm ngành kinh tế bao trùm chỉ về ngành dịch vụ liên quan đến lĩnh vực hoạt động lưu trú tại các khách sạn, nhà nghỉ, cơ sở lưu trú khác. Phân khúc này bao gồm các ngành nghề kinh doanh dịch vụ lưu trú, dịch vụ ăn uống, lập kế hoạch sự kiện, công viên giải trí, đại lý du lịch, du lịch, khách sạn, nhà hàng, hộp đêm và quán bar. Theo từ điển kinh doanh tiếng Anh Cambridge thì "ngành công nghiệp khách sạn" (Hospitality industry) bao gồm các dịch vụ khách sạn và dịch vụ ăn uống. Trong thuật ngữ tiếng Hà Lan, tiếng Đức, tiếng Ý, tiếng Rumani, tiếng Bồ Đào Nha và tiếng Pháp thì cụm từ "Horeca" dùng để chỉ ngành dịch vụ thực phẩm và khách sạn, thuật ngữ này là viết tắt theo âm tiết của các từ tiếng Anh gồm Hotel/Restaurant/Café. Thuật ngữ này chủ yếu được sử dụng ở các quốc gia Benelux và Thụy Sĩ. Cụm từ "Horeca" thường không phải là từ tương đương một-một với thuật ngữ "ngành dịch vụ khách sạn" được sử dụng trong tiếng Anh. Tại Việt Nam, ngành kinh doanh dịch vụ lưu trú, gồm các cơ sở lưu trú theo quy định của Luật du lịch và các hình thức dịch vụ cho thuê lưu trú khác (nghỉ theo giờ và nghỉ qua đêm) hoạt động trên đất liền hoặc trên các phương tiện tàu thủy lưu trú du lịch.

Phòng ngủ khách sạn Sammy ở Đà Lạt

Vai trò

Một nữ bồi bàn khách sạn ở Bắc Triều Tiên

Kinh doanh dịch vụ khách sạn là hoạt động kinh doanh trên cơ sở cung cấp các dịch vụ lưu trú, ăn uống và các dịch vụ bổ sung cho khách hàng để đáp ứng các nhu cầu ăn, nghỉ ngơi và giải trí của khách lưu trú tại các địa điểm du lịch nhằm mục đích thu lợi nhuận. Kinh doanh khách sạn bao gồm kinh doanh lưu trú và kinh doanh ăn uống, trong đó, kinh doanh lưu trú là hoạt động kinh doanh ngoài lĩnh vực sản xuất vật chất, cung cấp các dịch vụ cho thuê buồng phòng và các dịch vụ bổ sung khác. Tại Hoa Kỳ, khách sạn là nơi lưu trú phổ biến nhất. Năm 2022, ngành khách sạn và nhà nghỉ tại Hoa Kỳ là thị trường trị giá 224,9 tỷ đô la, tính theo giá trị doanh thu. Ngành khách sạn tại Việt Nam là một ngành kinh tế quan trọng, đóng góp đáng kể vào GDP của đất nước. Theo số liệu thống kê của Tổng cục Du lịch, năm 2022, cả nước Việt Nam có tổng cộng 32.313 cơ sở lưu trú du lịch với 611.352 phòng, bao gồm 1.576 khách sạn ba sao trở lên với 334.487 phòng. Mặc dù vậy, ngành khách sạn Việt Nam vẫn được đánh giá là có tiềm năng phát triển lớn trong tương lai. Theo dự báo của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO), Việt Nam sẽ là một trong những điểm đến du lịch hàng đầu thế giới trong những năm tới. Điều này sẽ tạo ra cơ hội phát triển cho ngành kinh doanh dịch vụ khách sạn Việt Nam. Theo số liệu thống kê của Tổng cục Du lịch, ngành khách sạn Việt Nam có tốc độ tăng trưởng bình quân 15%/năm trong giai đoạn 2010-2022.

Phân loại

Tại Mỹ

Năm 2020, Bộ Lao động Hoa Kỳ đã ban hành Phân loại ngành công nghiệp tiêu chuẩn (SIC), theo đó đã định nghĩa ngành kinh doanh dịch khách sạn một cách rộng hơn, bao gồm các mã ngành sau đây:

Mã ngành SIC	Tên nhóm Ngành nghề kinh doanh	Chi tiết loại hình cơ sở
701	Khách sạn và Nhà nghỉ (Hotels and Motels)	Khách sạn là hình thức lưu trú phổ biến nhất tại Mỹ (Năm 2022, quy mô doanh thu ngành đạt 224,9 tỷ USD). Hệ thống cơ sở lưu trú bao gồm: Khách sạn (hotels) - trừ loại lưu trú dài hạn/dân cư) Nhà nghỉ (motels) Nhà khách có bãi đỗ xe (auto courts) Nhà nghỉ B&B (bed and breakfast inns) Cabin và nhà tranh du lịch (cabins and cottages) Khách sạn sòng bạc (casino hotels) Nhà nghỉ du lịch (hostels) Nhà trọ cung cấp đồ ăn và chỗ ở (inns) - điểm lưu trú, quán trọ ven lộ) Khách sạn giải trí (recreational hotels) Khách sạn nghỉ dưỡng (resort hotels) Khách sạn thời vụ (seasonal hotels) Nhà nghỉ trượt tiện (ski lodges) Khu nghỉ mát (resorts) và khu nghỉ dưỡng trọn gói Cabin du lịch và bãi đỗ/lưu trú du lịch (tourist courts)
704	Khách sạn và nhà ở tập thể của tổ chức (Organization Hotels and Lodging Houses)	Các cơ sở lưu trú, nhà nghỉ, nhà trọ tập thể thuộc các tổ chức hoạt động trên cơ sở tư cách thành viên (chế độ hội viên), không kinh doanh công cộng rộng rãi.
58	Địa điểm Ăn uống (Eating and Drinking Places)	Nhóm lớn bao gồm các cơ sở cung cấp dịch vụ ăn uống và đồ uống. Định nghĩa này đối chiếu tương đương với "ngành dịch vụ thực phẩm" của Hoa Kỳ và "ngành dịch vụ ăn uống" của Vương quốc Anh.
5812	Địa điểm Ăn uống (Eating Places)	Nhà hàng chuyên dụng: Nhà hàng bán đồ mang đi (carry-out) Nhà hàng phục vụ trên xe (drive-in) Nhà hàng thức ăn nhanh (fast food) Chuỗi nhà hàng, nhà hàng gà rán, cửa hàng cá chiên Nhà hàng tiệc đứng (buffets) Nhà hàng nội khu/căng tin (commissary restaurants/canteens) Nhà hàng rạp chiếu phim (dinner theaters) Tiệm pizza (pizza parlors/pizzerias) Quán ăn và tiệm bánh: Quán cà phê (cafés), quán cà phê nhỏ (coffee shops) Quầy hoặc cửa hàng bánh sandwich (gồm cả sandwich dạng tàu ngầm / submarine) Cửa hàng đồ ăn nhẹ (snack shops), quán trà (tearooms) Quán ăn bình dân (beaneries), quán ăn dọc đường (diners) Các loại hình quầy hàng và dịch vụ phục vụ: Máy tự động bán thức ăn (automats), quầy hộp cơm trưa (phục vụ hộp cơm đem đi) Cafeteria, dịch vụ cung cấp tiệc (caterer) Quầy nhượng quyền (concession stands), quán ăn lề đường (Dhaba) Thức ăn chế biến sẵn (như tại sân bay và sân thi đấu thể thao/sân vận động) Dịch vụ cung cấp suất ăn theo hợp đồng, suất ăn công nghiệp Quầy bar sữa (dairy bars), quầy sữa trứng đông lạnh, quầy kem Quầy thực phẩm (food bars), lò nướng/quầy nướng (grills), quầy hamburger, quầy xúc xích Dịch vụ thực phẩm cho tổ chức (suất ăn trên máy bay, đường sắt và tàu thủy) Quầy ăn trưa, quầy ăn trưa (lunch counters), quán ăn trưa (luncheonettes), phòng ăn trưa (lunchrooms), quầy hàu hải sản (oyster bars), quầy giải khát, quầy nước ngọt (soda fountains), quầy bán nước giải khát Các hình thức bổ sung từ nguồn ngoài SIC: Quán cà phê mạng (cyber cafés) Cửa hàng mì sợi/quán mì (ramen shops/noodle bars) Quán sushi lẩu băng chuyền (sushi bars)
5813	Địa điểm uống rượu (Drinking Places)	Hoạt động kinh doanh phục vụ đồ uống có cồn để tiêuhtu tại chỗ bao gồm: Quán bar (bars), câu lạc bộ rượu kinh doanh theo chai (bottle clubs) Vườn bia/quán rượu (beer gardens/parlors/taverns) Phòng trà/phòng chờ giải trí kinh doanh rượu (cabarets) Phòng chờ cocktail (cocktail lounges) Vũ trường (discotheques), hộp đêm (nightclubs) Quán rượu bình dân (saloons), phòng thử rượu (taprooms) Quán rượu (taverns/pubs) và quán rượu vang (wine bars)
472	Sắp xếp vận chuyển hành khách (Arrangement of Passenger Transportation)	Nhóm ngành đại lý và dịch vụ hỗ trợ tổ chức lữ hành, vận chuyển hành khách công cộng hoặc cá nhân.
4724	Đại lý du lịch (Travel Agencies)	Các công ty, đại lý du lịch thực hiện hoạt động bán vé, tư vấn thông tin và môi giới dịch vụ du lịch ngắn ngày cho hành khách.
4725	Nhà điều hành tour (Tour Operators)	Các công ty lữ hành, nhà điều hành tour trực tiếp lên chương trình, xây dựng, tổ chức và điều hành các chuyến du lịch trọn gói.
4729	Dịch vụ sắp xếp vận chuyển hành khách khác	Hoạt động sắp xếp vận chuyển hành khách không được phân loại ở nơi khác, bao gồm: Các phòng bán vé độc lập (phòng bán vé không do các công ty trực tiếp vận tải điều hành) Dịch vụ hỗ trợ, sắp xếp việc đi chung xe (quá giang/carpools).

Việt Nam

Mã ngành nghề kinh doanh dịch vụ lưu trú tại Việt Nam được xếp vào Ngành cấp 2: 55 - Dịch vụ lưu trú, quy định chi tiết theo danh mục Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam:

Bảng mã ngành nghề kinh doanh dịch vụ lưu trú tại Việt Nam

Mã ngành	Tên ngành nghề kinh doanh	Mô tả và phạm vi áp dụng	Ghi chú / Loại trừ
55	Dịch vụ lưu trú	Ngành cấp 2 bao gồm việc cung cấp cơ sở lưu trú ngắn hạn cho khách du lịch và khách vãng lai khác.	Không bao gồm cho thuê nhà dài hạn.
551	Khách sạn và cơ sở lưu trú tương tự	Ngành cấp 3 kinh doanh cung cấp chỗ ở ngắn hạn, thường theo ngày hoặc tuần.
5510	Khách sạn và biệt thự du lịch	Mã ngành cấp 4 cho các cơ sở có dịch vụ dọn phòng, lễ tân và tiện nghi đi kèm.
55100	Khách sạn và dịch vụ lưu trú tương tự	Hệ thống khách sạn, resort nghỉ dưỡng, condotel, khách sạn nổi, khách sạn bên đường.	Loại trừ cung cấp nhà ở dài hạn (6810).
552	Dịch vụ lưu trú ngắn ngày khác	Ngành cấp 3 cung cấp chỗ ở ít dịch vụ bổ sung hoặc khách tự phục vụ.
5520	Dịch vụ lưu trú ngắn ngày khác	Mã cấp 4 cho căn hộ, nhà nghỉ, homestay, nhà trọ bình dân.
55201	Biệt thự hoặc căn hộ kinh doanh dịch vụ lưu trú ngắn ngày	Biệt thự du lịch, căn hộ du lịch, homestay, nhà nguyên căn cho khách thuê du lịch ngắn ngày.
55202	Nhà khách, nhà nghỉ kinh doanh dịch vụ lưu trú ngắn ngày	Các cơ sở nhà nghỉ, nhà khách cung cấp dịch vụ lưu trú tối thiểu.
55203	Nhà trọ, phòng trọ và các cơ sở lưu trú ngắn ngày tương tự	Phòng trọ, nhà trọ bình dân phục vụ khách vãng lai, người lao động ngắn ngày.
553	Hoạt động dịch vụ trung gian cho dịch vụ lưu trú	Hoạt động của các đại lý, ứng dụng kết nối khách hàng với cơ sở lưu trú.
5530	Hoạt động dịch vụ trung gian cho dịch vụ lưu trú	Mã cấp 4 bao gồm đại lý đặt phòng, sàn giao dịch trực tuyến, dịch vụ "chia sẻ kỳ nghỉ".
55300	Hoạt động dịch vụ trung gian cho dịch vụ lưu trú	Chi tiết hóa cho các mô hình công nghệ/đại lý trung gian về lưu trú du lịch.	Không trực tiếp vận hành cơ sở vật chất.
559	Cơ sở lưu trú khác	Ngành cấp 3 bao gồm các hình thức lưu trú mang tính chất đặc thù hoặc tập thể.
5590	Cơ sở lưu trú khác	Mã cấp 4 cho ký túc xá, lều trại, xe lưu động hoặc bãi cắm trại du lịch.
55901	Ký túc xá học sinh, sinh viên	Chỗ ở tập thể thuộc nhà trường, cơ sở giáo dục hoặc doanh nghiệp quản lý.
55902	Chỗ nghỉ trọ trên xe lưu động, lều quán, trại dùng để nghỉ tạm (chỗ nghỉ tạm)	Bãi cắm trại du lịch, các phương tiện cải tạo làm chỗ ngủ nghỉ ngắn hạn.
55909	Cơ sở lưu trú khác chưa được phân vào đâu	Các loại hình lưu trú tạm thời hoặc dài hạn đặc thù khác (như lán trại công nhân).

Xem thêm

• Khách sạn
• Quản lý khách sạn
• Tiếp tân
• Bồi bàn
• Bồi phòng
• Dịch vụ
• Du lịch
• Công nghiệp thư giãn
• Kinh tế thể thao