Bước tới nội dung

Lâm Thao, Bắc Ninh

20°58′56″B 106°11′00″Đ / 20,982223507229°B 106,18320933309°Đ / 20.982223507228582; 106.18320933309046
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Đối với các định nghĩa khác, xem Lâm Thao (định hướng).
Lâm Thao
Xã
Tập tin:Đình thôn Cổ Lãm, xã Bình Định, huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh.jpg
Đình thôn Cổ Lãm
Hành chính
Quốc gia Việt Nam
VùngĐồng bằng sông Hồng
TỉnhBắc Ninh
Lịch sử hình thành
Thành lập1948[1]
Địa lý
Tọa độ: 20°58′56″B 106°11′00″Đ / 20,982223507229°B 106,18320933309°Đ / 20.982223507228582; 106.18320933309046
Bản mẫu:MaplinkBản đồ xã Lâm Thao
Lâm Thao trên bản đồ Việt Nam
Lâm Thao
Lâm Thao
Vị trí xã Lâm Thao trên bản đồ Việt Nam
Diện tích26,26 km²[2]
Dân số (31/12/2024)
Tổng cộng32.432 người[2]
Mật độ1.235 người/km²
Khác
Mã hành chính09535[3]
Websitelamthao.bacninh.gov.vn

Bản mẫu:Thông tin đơn vị hành chính Việt Nam/cat

Lâm Thao là một xã thuộc tỉnh Bắc Ninh, Việt Nam.

Địa lý

Xã Lâm Thao có vị trí địa lý:

Xã Lâm Thao có diện tích 26,26 km², dân số 32.432 người,[2] mật độ dân số đạt 1.235 người/km².

Lịch sử

Xã Lâm Thao được thành lập năm 1948 trên cơ sở các làng của tổng Lâm Thao, phủ Thuận An, trấn Kinh Bắc.

Đây vốn là vùng đất trũng có nhiều đầm lầy, ao hồ, rừng rậm. Do vậy mà xa xưa vùng đất này được gọi là "Lâm Thao" (rừng và nước). Cũng chính ở vùng sông nước ấy từ lâu đã thu hút dân cư các vùng về sinh cơ lập nghiệp bằng nhiều nghề như: trồng lúa, chăn nuôi, đánh bắt thủy sản, buôn bán, làm thợ... tạo nên các làng xóm trong vùng Lâm Thao trù phú với nền văn hiến lâu đời. Vào thời vua Gia Long, vùng đất Lâm Thao được chọn là lỵ sở của huyện Lang Tài và đã được sách Đại Nam nhất thống chí ghi: "Lỵ sở huyện Lang Tài ở xã Kim Thao (thuộc tổng Lâm Thao), luỹ tre, chu vi 92 trượng".

Đến thời Hậu Lê (thế kỷ XVII – XVIII), Lâm Thao đã nổi tiếng là một vùng trù phú và văn hiến với các làng cổ như: Liên Trì (tên nôm là Sen, tên hiện nay là Ngọc Quan[4]), Bảo Tháp (tên nôm là Tháp, tên hiện nay là Kim Thao), Bảo Thao (tên hiện nay là Lâm Thao), Bảo Khám (tên nôm làng Khám, tên hiện nay là Ngọc Khám), Thái Trì (tên nôm làng Đìa). Ở huyện Lang Tài, các xã đều có phường hát, duy có phường hát ở xã Xuân Lan của tổng Lâm Thao, các vở hát chèo được Lan Trì tiên sinh Vũ Trinh biên soạn nên có những lời lẽ và điệu hát đẹp, nhã, có tính chất khuyên răn không có những lời lẽ quê mùa, đáng được truyền tụng (Công chúa Lạc Xương, Lưu Bình-Dương Lễ, Chu Mãi Thần, Hán-Sở…)”.[5]

Sách Đồng Khánh dư địa chí cho biết tổng Lâm Thao là tiêu biểu về học hành ở huyện Lương Tài.[6] Đây là vùng đất giàu truyền thống văn hiến, quê hương của các danh nhân Vũ Miên, Vũ Trinh, Vũ Chu cùng nghệ sĩ thị giác-thủ khoa Vũ Tú[7].

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1658/NQ-UBTVQH15 của UBTVQH về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Bắc Ninh năm 2025.[2] Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các xã Bình Định, Quảng Phú và Lâm Thao thành xã mới có tên gọi là xã Lâm Thao.

Danh nhân

Truyền thống họ Vũ ở Xuân Lan

nghĩa Lưu trữ ngày 21 tháng 7 năm 2022 tại Wayback Machine là: Nghìn năm sự đậu đạt vẫn còn mãi; Một dải sông ở Xuân Lan sóng dạt dào

Từ thế hệ của ông nội danh nhân Vũ Miên là Vũ Bá Xuân[14] (được ban Đặc tiến kim tử vinh lộc đại phu, Ngự sử đài Thiêm đô ngự sử, tước Triệu Phái bá) cho đến nay thế hệ nào cũng có những người thành danh. Thời khoa cử Nho học, con cháu họ Vũ từ đời ông Vũ Xuân đều có người đỗ đạt làm quan, số người đậu khoa bảng của tổng Lâm Thao chủ yếu thuộc về hậu duệ ông Vũ Xuân ở Xuân Lan (nay là thôn Ngọc Quan); trong đó có nhiều người giữ những cương vị quan trọng trong Triều đình phong kiến. Sách Bắc Ninh dư địa chí cho biết dòng họ ông Triệu Phái bá Vũ Xuân là Vọng tộc xứ Kinh Bắc thời khoa cử Nho học. Ngọc Quan là địa phương cấp thôn của nước ta có nét đặc sắc trong khoa cử xứng đáng với tên Làng khôi nguyên xứ Bắc.[15][16][17] Tạp chí Chánh pháp [18] cho biết xã Lâm Thao có danh nhân Vũ Trinh và nghệ sĩ thị giác Vũ Tú[19][20][21][22][23] là tinh hoa trí tuệ đồng hành cùng Phật giáo. Những người của quê hương Ngọc Quan luôn tạo các giá trị cao đẹp cho xã hội trong các thời kỳ lịch sử[24].

Nhiều tác phẩm có giá trị như bài thơ Làng Khôi nguyên xứ Bắc của tác giả Nguyễn Hoàng Lương, Bài vè Làng Ngọc Quan của tác giả Ngọc Hà, bài thơ Sáng mãi tâm hồn nghệ sĩ tài danh của tác giả Hoàng Hoa, ca khúc Ngọc Quan làng tôi với phần lời của Vũ Tuấn Anh và phổ nhạc bởi nhạc sĩ Khắc Hiển... đã vinh dự được lựa chọn vào hệ thống tư liệu, góp phần lưu giữ và lan tỏa những giá trị truyền thống tốt đẹp của quê hương.[25]

Di tích

Lễ hội

  • Lễ hội làng Ngọc Quan: tôn vinh 2 vị hậu thần là danh nhân Vũ Miên (đỗ đầu xứ,[28] Hương giải, Hội nguyên) và Tri phủ Vũ Tể (đỗ đầu xứ, Hương giải, Tam trường thi Hội) là những người có công xây dựng đối với quê hương.
  • Lễ hội Đình làng Kim Thao: tôn vinh ba vị Thành hoàng Vĩnh Dụ, Phù Linh, Thiên Minh là con trai bảng nhãn - nhà sử học Lê Văn Hưu, đã có công đánh giặc giữ cho vận nước yên bình. Đình có quy mô bề thế nằm ngay đúng vị trí ngày nay. Hiện tại di tích còn bảo tồn khá nguyên vẹn các công trình kiến trúc với kết cấu gỗ, những mảng trạm khắc trang trí của kiến trúc Lê - Nguyễn, trên hệ thống các bức cốn, dây triện, đòn bẩy...Đình làng Kim Thao được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia không chỉ tôn vinh giá trị lịch sử, kiến trúc nghệ thuật của ngôi đình mà còn thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của người Việt.

Chú thích

  1. ^ Xã Lâm Thao được thành lập năm 1948 trên cơ sở các làng của tổng Lâm Thao, phủ Thuận An, trấn Kinh Bắc.
  2. ^ a ă â b "Nghị quyết số 1658/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Bắc Ninh năm 2025". Cổng thông tin điện tử Quốc hội Việt Nam. ngày 16 tháng 6 năm 2025.
  3. ^ "Tổng cục Thống kê". Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 1 năm 2021. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2022.
  4. ^ Xuân Lan vào thời Nguyễn đổi thành Xuân Quan, rồi đổi thành Ngọc Quan vì tránh tên húy Nguyễn Phúc Lan
  5. ^ Ca trù: nhìn từ nhiều phía-Nhà xuất bản Văn hóa - thông tin, 2003. Nguyễn Đức Mậu, Trang 496
  6. ^ Đồng Khánh dư địa chí, Nhà xuất bản Ecole Pratique des Hautes Etudes, Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Ecole française d'Extrême-Orient, 2003. Ngô Đức Thọ, Nguyễn Văn Nguyên, Philippe Papin, trang 504
  7. ^ Kiến trúc sư Ngô Viết Thụ và Nghệ sĩ thị giác -Thủ khoa hiện đại Vũ Tú: Hai tinh hoa của kiến trúc và mỹ thuật | Tạp chí Giải trí & Văn hoá (ngày 21/05/2026)
  8. ^ Thời Gia Long, vì quan lại triều Lê Trịnh cũ được bổ dụng, cùng với quan Đàng Trong vốn đã nhiều nên chỉ tổ chức thi cấp cao nhất là khoa thi Hương và không có thi Hội, thi Đình; và chỉ có 3 khoa thi Hương vào các năm 1807, 1813 và 1819. Vũ Trinh trước khi bị oan năm 1816 đều làm Giám thí của cả hai khoa thi 1807, 1813
  9. ^ Huấn địch thập điều - Lê Hữu Mục | Phủ Quốc vụ khanh đặc trách Văn hóa Sài Gòn xuất bản năm 1971
  10. ^ Quốc sử quán triều Nguyễn: Đại nam thực lục, tập 4, Viện sử học 2002
  11. ^ Chương IX: Các danh nhân tiêu biểu | Ngọc Quan - Mạch nguồn khoa bảng xứ Bắc: tư liệu tổng hợp về lịch sử, văn hoá và con người thôn Ngọc Quan (tên nôm là làng Sen), xã Lâm Thao, tỉnh Bắc Ninh
  12. ^ Báo tuổi trẻ 2023
  13. ^ Văn bản Giáo hội PGVN
  14. ^ Dòng họ Vũ ở làng Khôi Nguyên xứ Kinh Bắc
  15. ^ Tư liệu Văn hóa-Nghệ thuật | Văn nghệ Sông Cửu Long
  16. ^ Cổng thông tin Giáo hội Phật giáo Việt Nam
  17. ^ Báo và Phát thanh, Truyền hình Bắc Ninh: Ngọc Quan - Tự hào “Làng khôi nguyên xứ Bắc”
  18. ^ Nguyệt san Chánh Pháp số 165 | tháng 8.2025
  19. ^ Vũ Tú (sinh ngày 20 tháng 2 năm 1987, tên đầy đủ: Vũ Văn Tú) là nghệ sĩ thị giác đương đại Việt Nam. Ông sinh ra tại thôn Ngọc Quan, tỉnh Bắc Ninh – vùng đất có truyền thống khoa bảng của xứ Kinh Bắc. Là người thông minh, Vũ Tú dành 4 năm để học Đại học ngành Khoa học Vật lý và tốt nghiệp thủ khoa ưu hạng, sau đó chuyển hướng sang con đường sáng tạo nghệ thuật. Các tác phẩm chủ yếu thuộc lĩnh vực điêu khắc đá và nghệ thuật thị giác, thường khai thác đề tài văn hóa, triết học và tôn giáo. Phong cách sáng tác của nhà điêu khắc Vũ Tú được nhận xét là sự kết hợp giữa tư duy khoa học và cảm hứng nghệ thuật, góp phần làm phong phú kiến trúc mỹ thuật đương đại Việt Nam.
  20. ^ Tìm hiểu về thân thế, sự nghiệp của nghệ sĩ thị giác, thủ khoa Vũ Tú | Chân dung & Phỏng vấn - Hội nhà văn Tp. HCM
  21. ^ Có một Khôi nguyên trong giới nghệ thuật phương Nam | Hội văn học nghệ thuật tỉnh Thái Bình
  22. ^ Visual Artist, Modern Valedictorian Vũ Tú: Life and Career
  23. ^ Một đoá sen toả ngát hương thơm xứ Kinh Bắc | Quê hương - Đất nước (bài tạp chí vinh danh nghệ sĩ thị giác, thủ khoa Vũ Tú)
  24. ^ Những việc thiện tâm ở miền quê Ngọc Quan khoa danh xứ Kinh Bắc | THƯ VIỆN HOA SEN
  25. ^ bài thơ Làng Khôi nguyên xứ Bắc (Nguyễn Hoàng Lương)
  26. ^ Hiển an Sùng Quang tự thiền tháp ký 顯安崇光寺禪塔記, làng Sen, huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh. Bài ký xây dựng tháp chùa Sùng Quang, nơi chôn cất xá lị của Như Lý thiền sư. Sa môn Như Lý, họ Lê người xã Thanh Bồ huyện Hoài An, lúc nhỏ theo đuổi nghiệp Nho, lớn lên học đạo ở Như Tòa Thiền sư ở chùa Vĩnh Long, từng tới ở chùa Dương Đường huyện Cẩm Giàng rồi về trụ trì tại chùa Sùng Quang. Tại đây, nhà sư đã chủ trì việc xây dựng mở mang chùa, cho in kinh, dựng tượng, đúc chuông, sửa cầu. Sau tìm vào chùa Long Động ở núi Yên Tử đón Hòa thượng Chân Nguyên thiền sư, dặn dò, việc xây dựng tháp Liên Hoa cửu phẩm. Từ đó chùa trở thành một thắng cảnh lớn ở miền Đông Bắc. Sau khi nhà sư viên tịch, học trò là sư Tích Nhượng kế thừa y bát. Năm Tân Tỵ cho dựng tháp này để thờ phụng ngài tại chùa. Có danh sách những người đóng góp xây dựng tháp.
  27. ^ "Tổ Như Trừng Lân Giác trong bối cảnh thế kỷ XVII, XVIII với sự xuất hiện của các bậc "tùng lâm thạch trụ" ở Bắc Ninh". tapchinghiencuuphathoc.vn. ngày 14 tháng 3 năm 2023. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2023.
  28. ^ Xứ là đơn vị hành chính, thời Lê Thánh Tông chia đất nước thành 13 Xứ. Muốn dự thi Hương, thí sinh phải đậu qua phần thi khảo hạch (sơ tuyển) học lực: Đây là kỳ thi ám tả cổ văn (chép một đoạn trong Tứ thư. Ngũ kinh, không được mở sách; không có người đọc cho chép), ai đỗ thì mới được vào thi Hương. Sau này, thấy chỉ kiểm tra bằng ám tả không đủ người ta cho kiểm tra nhiều nội dung hơn, cuối cùng kiểm tra toàn bộ văn thể 4 kỳ như thi Hương. Đây là kỳ sát hạch, chưa phải kỳ thi chính. Đỗ kỳ này chưa có học vị gì. Người đỗ đầu cả Xứ (từ cuối thế kỷ 18 trở đi gọi là Trấn) được tặng danh hiệu đầu xứ (về sau đỗ đầu tỉnh cũng gọi là đầu xứ), gọi tắt là ông Xứ.

Tư liệu tham khảo

  • Đại Việt lịch triều đăng khoa lục
  • Lê triều-Vũ Liên Khê Công-Bắc sứ tự thuật kí
  • HĐDH VŨ-VÕ PHƯƠNG NAM-TPHCM: BẢN TIN SỐ 12 (2015) - Phần nói về thôn Ngọc Quan
  • Đại Việt sử ký tục biên
  • Khâm định Việt sử Thông giám cương mục
  • Hoàng Lê nhất thống chí
  • Đại Nam liệt truyện
  • Đại Nam thực lục
  • Quốc sử di biên
  • Kiến văn lục, Vũ Nguyên Hanh, Trung Tâm Học Liệu 1969
  • Hoàng Việt long hưng chí, 2022, Nhà xuất bản Hội nhà văn Việt Nam
  • Bắc Ninh dư địa chí, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin 1997
  • Từ điển tác gia văn hóa Việt Nam, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin 1999
  • Lược truyện các tác gia Việt Nam, Nhà xuất bản Văn học 2000
  • Làng xã tỉnh Bắc Ninh, Tập 1, Nhà xuất bản Thanh niên 2011
  • Sứ thần Việt Nam, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin 1996
  • Địa danh làng xã Việt Nam qua tài liệu địa bạ triều Nguyễn, tập 1, Nhà xuất bản Thông tin và truyền thông, 2017
  • Danh sách di tích, di sản văn hóa ở Bắc Ninh
  • Người hậu duệ tinh thần của thạch nghệ tổ nghề Huỳnh Bá Quát | Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam
  • Thôn Ngọc Quan (Bắc Ninh): Truyền thống trăm năm hiếu học | Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật-Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, bản in số 640, tháng 4-2026
  • Clip: Lễ hội đình làng Sen (thôn Ngọc Quan) 2026
  • Phóng sự: Con đường đạo nghiệp của thượng toạ Thái Minh
  • Đài Tiếng nói Việt Nam: Đình làng Ngọc Quan – công trình kiến trúc nghệ thuật thời Lê
  • Xã Lâm Thao chuyển mạnh sang thương mại - dịch vụ | Báo và Phát thanh, Truyền hình Bắc Ninh
  • Bài hát về thôn Ngọc Quan, xã Lâm Thao, tỉnh Bắc Ninh: Làng Khôi nguyên xứ Bắc (Tác giả: Hương Lan) nói về miền quê văn hiến khoa danh cùng với những người con ưu tú làm rạng danh xứ Kinh Bắc đến mai sau.


Stub icon

Bài viết tỉnh Bắc Ninh, Việt Nam này vẫn còn sơ khai. Bạn hãy giúp Wikipedia mở rộng nội dung để bài được hoàn chỉnh hơn.

Lấy từ “https://wikibeta.org/index.php?title=Lâm_Thao,_Bắc_Ninh&oldid=841825”