Lê Đình Khả

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Đình Khả Thông tin cá nhân
Sinh	1939 (86–87 tuổi) Hương Khê, Hà Tĩnh
Quốc tịch	Việt Nam
Trường lớp	Đại học Nông Lâm
Quê quán	Đức Thọ, Hà Tĩnh
Nơi cư trú	Hà Nội
Học vị	Tiến sĩ
Học hàm	Giáo sư
Khen thưởng	Huân chương Lao động hạng Nhì  Huân chương Lao động hạng Ba
Sự nghiệp khoa học
Chuyên ngành	Lâm nghiệp Di truyền học thực vật
Tiến sĩ	Đại học Tổng hợp Leningrad, (Nga)
Giải thưởng	Danh sách
Giải thưởng Giải thưởng Nhà nước 2000 Khoa học Công nghệ

Lê Đình Khả (sinh năm 1939) là giáo sư, tiến sĩ nông lâm Việt Nam. Ông là nhà khoa học hàng đầu trong lĩnh vực lâm nghiệp, được coi là “cha đẻ” của cây keo lai. Ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ (lĩnh vực Khoa học Nông nghiệp) năm 2000.

Tiểu sử

Lê Đình Khả sinh năm 1939 tại Hương Khê, Hà Tĩnh, nguyên quán tại Đức Thọ, Hà Tĩnh. Năm 1956–1957 ông học và tốt nghiệp cấp 3 trường Bổ túc công nông. Sau đó, ông thi đỗ Đại học Nông Lâm (nay là Học viện Nông nghiệp Việt Nam) theo học khoa Lâm nghiệp môn Sinh thái thực vật. Sau khi tốt nghiệp, ông được giữ lại làm giảng viên môn Lâm học, giảng dạy phân môn Di truyền và Chọn giống cây rừng là môn học mới, ông đã dịch giáo trình của Trung Quốc để làm bài giảng.

Năm 1970, ông được Bộ Nông nghiệp cử đi làm nghiên cứu sinh tại Đại học Tổng hợp Leningrad (nay là Saint Petersburg), chuyên ngành Di truyền học thực vật, năm 1974 đã bảo vệ thành công luận án phó tiến sĩ (nay là tiến sĩ) với đề tài “Thu nhận và nghiên cứu các dạng tứ bội thể của cây Dâu tây”.

Ông là người thành lập và làm Giám đốc Trung tâm Giống cây rừng thuộc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam.

Sự nghiệp

Lê Đình Khả là nhà khoa học hàng đầu trong lĩnh vực lâm nghiệp. Ông được coi là “cha đẻ” của cây keo lai.

Một công trình khoa học có ảnh hưởng lớn tới sự nghiệp của Lê Đình Khả sau này chính là công trình nghiên cứu tuyển chọn và phát triển giống Keo lai. Khi đó, nhiều nước đã thử nghiệm lai keo từ những năm 1970 mà không thành công, ông đã đi theo một con đường khác: bắt đầu từ gốc di truyền. Ông xác định từng cặp bố mẹ, theo dõi sự tương hợp sinh sản giữa keo tai tượng (Acacia mangium) và keo lá tràm (Acacia auriculiformis), rồi chọn ra những cây con có ưu thế lai vượt trội. Từ hàng nghìn tổ hợp lai, nhóm của ông đã chọn ra nhiều dòng keo lai có năng suất cao gấp đôi keo thuần, thân thẳng, gỗ tốt, chịu đất chua và khô hạn. Các giống này được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công nhận là giống Quốc gia và giống Tiến bộ kỹ thuật, được các nước Đông Nam Á nhập trồng. Những năm 1990, ông lại tiếp tục tiên phong đưa nuôi cấy mô và nhân giống vô tính vào cây lâm nghiệp Việt Nam.

Lê Đình Khả cũng là người chủ nhiệm nhiều đề tài nghiên cứu về lâm nghiệp. Trong những năm 1985–1995 là các đề tài: Chọn giống Mỡ sinh trưởng nhanh và hình dạng thân cây tốt cho vùng Trung tâm; Bảo tồn nguồn gen cây rừng… Những năm 1996 về sau là các đề tài: Nghiên cứu chọn tạo giống cho một số loài cây trồng rừng chủ yếu ở Việt Nam; Chọn tạo giống và nhân giống keo lai và bạch đàn lai tự nhiên mới… Ông là tác giả và đồng tác giả của 35 giống quốc gia và giống tiến bộ kỹ thuật. Ông còn tham gia và làm chủ trì ở phía Việt Nam trong các đề tài hợp tác với các tổ chức nước ngoài như ACIAR (Úc) SAREC (Thụy Điển), DANDA (Đan Mạch), JICA (Nhật Bản)…

Trong suốt hơn nửa thế kỷ, ông đã viết hơn 15 đầu sách, 180 bài báo khoa học về chọn giống, nhân giống, lâm sinh, bảo tồn nguồn gen, bảo quản hạt giống, ứng dụng công nghệ sinh học trong chọn giống cây rừng v.v…, xây dựng giáo trình đầu tiên về “Di truyền và chọn giống cây rừng” cho Việt Nam. Ông còn tham gia đào tạo rất nhiều kỹ sư, nhà nghiên cứu trẻ, nhiều người sau này trở thành chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực chọn giống, bảo tồn nguồn gen.

Với những đóng góp của mình cho ngành Lâm nghiệp, Lê Đình Khả đã được Nhà nước Việt Nam tặng: Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ (lĩnh vực Khoa học Nông nghiệp) năm 2000 với công trình Nghiên cứu tuyển chọn và phát triển giống keo lai; Huân chương Lao động hạng Nhì; Huân chương Lao động hạng Ba.

Ngoài ra, ông còn được nhiều tổ chức khoa học có uy tín trao tặng nhiều danh hiệu, phần thưởng khác như: Giải thưởng VIFOTEC; Giải thưởng Bông lúa vàng lần thứ nhất; Bằng Lao động sáng tạo của Tổng Công đoàn; được tôn vinh là "Trí thức khoa học tiêu biểu các hội ngành toàn quốc" năm 2017; được vinh danh là "Nhà khoa học của Nhà nông" năm 2019. Ông cũng nhận được Giải thưởng Crawford Fund của Australia về An ninh lương thực thế giới.

Vinh danh

• Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ năm 2000
• "Trí thức khoa học tiêu biểu các hội ngành toàn quốc" 2017

Khen thưởng

• Huân chương Lao động hạng Nhì (2002)
• Huân chương Lao động hạng Ba

Giải thưởng khoa học

• Giải thưởng VIFOTEC
• Giải thưởng "Bông lúa vàng" lần thứ nhất (2012)
• "Nhà khoa học của Nhà nông" (2019)
• Giải thưởng Crawford Fund của Australia (2011)
• Bằng Lao động sáng tạo

Xem thêm

• Giải thưởng Nhà nước đợt I