Năm 1995
 |
[năm nào] 1995 (MCMXCV) là một năm thường bắt đầu vào Chủ Nhật theo lịch Gregory. Trong kỷ nguyên Công nguyên, đây là năm thứ 1995 của Công nguyên (AD) hay Kỷ nguyên Chung (CE); năm thứ 995 của thiên niên kỷ 2; năm thứ 95 của thế kỷ 20; và là năm thứ sáu của thập niên 1990.
Năm 1995 chứng kiến những bước chuyển dịch lịch sử quan trọng trên toàn cầu: sự ra đời của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), bước ngoặt hội nhập quốc tế sâu rộng của Việt Nam (bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Hoa Kỳ và gia nhập ASEAN), cùng sự bùng nổ mạnh mẽ của Internet công cộng và kỷ nguyên công nghệ số.
Sự kiện diễn ra theo tháng
Tháng 1
- 1 tháng 1:
- Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) chính thức được thành lập, thay thế cho Hiệp định Chung về Thuế quan và Thương mại (GATT).[1]
- Áo, Phần Lan và Thụy Điển chính thức gia nhập Liên minh Châu Âu (EU).
- 17 tháng 1: Trận động đất lớn Great Hanshin có độ lớn 6,9 Mw xảy ra tại vùng Kobe, Nhật Bản, khiến hơn 6.400 người thiệt mạng và gây thiệt hại vật chất nặng nề.[2]
- 28 tháng 1: Việt Nam và Hoa Kỳ chính thức mở văn phòng liên lạc tại thủ đô của hai nước, đặt nền móng đầu tiên cho việc bình thường hóa quan hệ ngoại giao.
Tháng 2
- 26 tháng 2: Barings Bank, ngân hàng thương mại lâu đời nhất nước Anh (thành lập năm 1762), sụp đổ sau khi nhà giao dịch Nick Leeson làm mất 1,4 tỷ USD trong các giao dịch phái sinh rủi ro.
Tháng 3
- 20 tháng 3: Nhóm cuồng giáo Aum Shinrikyo thực hiện cuộc tấn công bằng khí sarin trên tàu điện ngầm Tokyo, làm 13 người thiệt mạng và hơn 5.000 người bị thương, gây rúng động toàn thế giới.[3]
- 26 tháng 3: Hiệp ước Schengen chính thức có hiệu lực tại 7 quốc gia Châu Âu, xóa bỏ kiểm soát biên giới nội khối giữa Bỉ, Pháp, Đức, Ý, Luxembourg, Hà Lan và Tây Ban Nha.
Tháng 4
- 19 tháng 4: Vụ đánh bom thành phố Oklahoma diễn ra tại Tòa nhà Liên bang Alfred P. Murrah ở thành phố Oklahoma, Hoa Kỳ, do Timothy McVeigh thực hiện khiến 168 người thiệt mạng. Đây là vụ khủng bố nội địa đẫm máu nhất trong lịch sử Mỹ.
- 30 tháng 4: Chính phủ Hoa Kỳ chấm dứt tài trợ cho dự án NSFNET, chính thức mở đường cho việc thương mại hóa toàn bộ hạ tầng mạng Internet.
Tháng 5
- 17 tháng 5: Jacques Chirac tuyên thệ nhấm chức Tổng thống Pháp, nối tiếp nhiệm kỳ của François Mitterrand.
- 24 tháng 5: Câu lạc bộ Ajax của Hà Lan đánh bại AC Milan với tỷ số 1-0 để vô địch UEFA Champions League 1994–95.
Tháng 6
- 16 tháng 6: Bộ phim hoạt hình Pocahontas của hãng Walt Disney Pictures chính thức ra mắt, đạt doanh thu lớn trên toàn cầu.
- 29 tháng 6: Sập trung tâm thương mại Sampoong tại Seoul, Hàn Quốc, khiến 502 người thiệt mạng và 937 người bị thương. Đây là thảm họa phi quân sự tồi tệ nhất lịch sử Hàn Quốc.
Tháng 7
- 11 tháng 7:
- Tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton và Thủ tướng Việt Nam Võ Văn Kiệt chính thức tuyên bố bình thường hóa quan hệ ngoại giao giữa hai quốc gia.[4]
- Thảm sát Srebrenica: Các lực lượng Quân đội Cộng hòa Srpska do Ratko Mladić chỉ huy tiến vào Srebrenica và sát hại hơn 8.000 người Hồi giáo Bosnia.
- 28 tháng 7: Việt Nam chính thức kết nạp trở thành thành viên thứ 7 của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 28 ở Bandar Seri Begawan, Brunei.[5]
Tháng 8
- 24 tháng 8: Tập đoàn Microsoft phát hành hệ điều hành Windows 95, tạo nên một bước tiến mang tính cách mạng trong giao diện người dùng đồ họa và ngành công nghệ máy tính cá nhân.
- 30 tháng 8: NATO bắt đầu chiến dịch ném bom Chiến dịch Deliberate Force nhắm vào lực lượng Serb ở Bosnia, tạo bước ngoặt chấm dứt Chiến tranh Bosnia.
Tháng 9
- 3 tháng 9: Trực tuyến bán hàng eBay được thành lập bởi Pierre Omidyar dưới tên gọi ban đầu là AuctionWeb.
- 4 tháng 9 – 15 tháng 9: Hội nghị Toàn cầu về Phụ nữ lần thứ 4 của Liên Hợp Quốc diễn ra tại Bắc Kinh, Trung Quốc, thông qua Tuyên bố Bắc Kinh về quyền phụ nữ.
Tháng 10
- 24 tháng 10: Nhật thực toàn phần diễn ra và có thể quan sát rõ tại khu vực Nam Á và Đông Nam Á, bao gồm khu vực Bình Thuận (Việt Nam) – tạo đà cho sự phát triển du lịch tại Mũi Né.
- 30 tháng 10: Cuộc trưng trưng trưng cầu dân ý về độc lập của bang Québec (Canada) kết thúc với kết quả sít sao: 50,58% cử tri chọn ở lại Canada.
Tháng 11
- 4 tháng 11: Thủ tướng Israel Yitzhak Rabin bị ám sát bởi Yigal Amir (một kẻ cực đoan do thái) tại Tel Aviv sau một cuộc tuần hành vì hòa bình.[6]
- 22 tháng 11: Bộ phim Toy Story do Pixar sản xuất và Walt Disney Pictures phát hành công chiếu. Đây là bộ phim hoạt hình hoàn toàn bằng máy tính (3D) đầu tiên trong lịch sử điện ảnh.
Tháng 12
- 14 tháng 12: Hiệp định Dayton được ký kết chính thức tại Paris, kết thúc cuộc chiến tranh kéo dài ba năm rưỡi tại Bosnia và Herzegovina.
- 15 tháng 12: Tòa án Công lý Châu Âu đưa ra Phán quyết Bosman (Bosman ruling), thay đổi vĩnh viễn hệ thống chuyển nhượng cầu thủ và tự do lao động trong bóng đá Châu Âu.
Sinh
Tháng 1 - Tháng 3
- 1 tháng 1: Poppy, ca sĩ, nhạc sĩ người Mỹ.
- 3 tháng 1: Jisoo, ca sĩ, thành viên nhóm nhạc Blackpink người Hàn Quốc.
- 30 tháng 1: Nguyễn Thị Ánh Viên, vận động viên bơi lội huyền thoại của thể thao Việt Nam.
- 8 tháng 2: Joshua Kimmich, cầu thủ bóng đá người Đức.
- 18 tháng 2: J-Hope, ca sĩ, vũ công, thành viên nhóm nhạc BTS người Hàn Quốc.
- 10 tháng 3: Zach LaVine, cầu thủ bóng rổ chuyên nghiệp người Mỹ (NBA).
Tháng 4 - Tháng 6
- 15 tháng 4: Kim Nam-joo, ca sĩ, thành viên nhóm Apink người Hàn Quốc.
- 23 tháng 4: Gigi Hadid, siêu mẫu thời trang người Mỹ.
- 15 tháng 5: Kyler Murray, cầu thủ bóng bầu dục Mỹ.
- 27 tháng 5: Yoanes Fani, cầu thủ bóng đá Indonesia.
- 8 tháng 6: Ferland Mendy, cầu thủ bóng đá người Pháp.
- 16 tháng 6: Joe Lo Truglio, diễn viên điện ảnh người Mỹ.
Tháng 7 - Tháng 9
- 12 tháng 7: Luke Shaw, cầu thủ bóng đá người Anh.
- 22 tháng 7: Marília Mendonça, ca sĩ, nhạc sĩ người Brasil (m. 2021).
- 22 tháng 8: Dua Lipa, ca sĩ, nhạc sĩ nổi tiếng người Anh gốc Albania.
- 1 tháng 9: Mun Ka-young, nữ diễn viên người Hàn Quốc.
- 17 tháng 9: Patrick Mahomes, cầu thủ bóng bầu dục xuất sắc người Mỹ.
Tháng 10 - Tháng 12
- 13 tháng 10: Jimin, ca sĩ, vũ công, thành viên nhóm nhạc BTS người Hàn Quốc.
- 21 tháng 10: Doja Cat, nữ ca sĩ rap, ca sĩ người Mỹ.
- 3 tháng 11: Kendall Jenner, người mẫu, ngôi sao truyền hình người Mỹ.
- 12 tháng 11: Thomas Lemar, cầu thủ bóng đá người Pháp.
- 30 tháng 12: V (Kim Tae-hyung), ca sĩ, thành viên nhóm nhạc BTS người Hàn Quốc.
Mất
Tháng 1 - Tháng 6
- 1 tháng 1: Eugene Wigner, nhà vật lý lý thuyết người Hungary-Mỹ, đoạt giải Nobel Vật lý (s. 1902).
- 18 tháng 1: Adolf Butenandt, nhà hóa học người Đức, đoạt giải Nobel Hóa học (s. 1903).
- 14 tháng 3: William Alfred Fowler, nhà vật lý thiên văn người Mỹ, đoạt giải Nobel Vật lý (s. 1903).
- 31 tháng 3: Selena, nữ ca sĩ người Mỹ mệnh danh "Nữ hoàng nhạc Tejano" (bị ám sát) (s. 1971).
- 14 tháng 5: Christian B. Anfinsen, nhà hóa sinh người Mỹ, đoạt giải Nobel Hóa học (s. 1916).
- 24 tháng 5: Harold Wilson, cựu Thủ tướng Anh (s. 1916).
Tháng 7 - Tháng 12
- 25 tháng 6: Ernest Walton, nhà vật lý người Ireland, đoạt giải Nobel Vật lý (s. 1903).
- 18 tháng 7: Takeo Miki, cựu Thủ tướng Nhật Bản (s. 1907).
- 11 tháng 8: Alonzo Church, nhà toán học, logic học nổi tiếng người Mỹ (s. 1903).
- 21 tháng 8: Subrahmanyan Chandrasekhar, nhà vật lý thiên văn gốc Ấn Độ, đoạt giải Nobel Vật lý (s. 1910).
- 4 tháng 11: Yitzhak Rabin, Thủ tướng Israel, người đoạt Giải Nobel Hòa bình (bị ám sát) (s. 1922).
- 18 tháng 12: Konrad Zuse, kỹ sư người Đức, người xây dựng chiếc máy tính lập trình được đầu tiên trên thế giới Z3 (s. 1910).
Giải Nobel
- Vật lý: Martin L. Perl, Frederick Reines (cho việc phát hiện ra hạt tau và hạt neutrino).
- Hóa học: Paul J. Crutzen, Mario J. Molina, F. Sherwood Rowland (cho nghiên cứu về hóa học khí quyển, đặc biệt là sự hình thành và phân hủy tầng ôzôn).
- Y học: Edward B. Lewis, Christiane Nüsslein-Volhard, Eric F. Wieschaus (cho các phát hiện về sự kiểm soát di truyền trong phát triển phôi sớm).
- Văn học: Seamus Heaney (nhà thơ người Ireland).
- Hòa bình: Joseph Rotblat và Hội nghị Pugwash về Khoa học và Cổ sự thế giới (cho nỗ lực giảm thiểu vai trò của vũ khí hạt nhân).
- Kinh tế: Robert Lucas, Jr. (cho việc phát triển và ứng dụng giả thuyết kỳ vọng hợp lý).
Xem thêm
Nguồn tham khảo
- ^ "The WTO". World Trade Organization. Truy cập ngày 30 tháng 7 năm 2026.
- ^ "1995 Kobe earthquake". Encyclopædia Britannica. Truy cập ngày 30 tháng 7 năm 2026.
- ^ "Tokyo subway attack of 1995". BBC News. Truy cập ngày 30 tháng 7 năm 2026.
- ^ "President Clinton Announces Normalization of Diplomatic Relations with Vietnam". U.S. Department of State. Truy cập ngày 30 tháng 7 năm 2026.
- ^ "Vietnam in ASEAN: 25 years of integration and development". Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Truy cập ngày 30 tháng 7 năm 2026.
- ^ "1995: Yitzhak Rabin assassinated". BBC News. Truy cập ngày 30 tháng 7 năm 2026.