Wikibeta, Bách khoa tri thức mở

Người Pa Kô

Bản mẫu:Short description Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “infobox”. Người Pa Kô hay người Pa Cô là một nhóm của dân tộc Tà Ôi - dân tộc thiểu số có vùng cư trú truyền thống là Miền Trung Việt Nam và Nam Lào. Theo nghĩa trong tiếng Tà Ôi thì "Pa" là phía, "Kô" là núi, tức là người bên núi.[1]

Tại Việt Nam người Pa Kô chủ yếu sống ở các khu vực Hướng Hóa, Đakrông tỉnh Quảng Trị, và A Lưới, thành phố Huế.[2] Người Pa Kô chưa được coi là một dân tộc riêng mà đang được xếp vào dân tộc Tà Ôi trong Danh mục các dân tộc Việt Nam.

Tại Lào họ sống ở các muang (huyện) Sa Mouay tỉnh Saravan, và muang Nong tỉnh Savannakhet. Hai huyện này liền kề với huyện Hướng Hóa và Đakrông bên Việt Nam. Họ được coi là một dân tộc mà không xếp chung với người người Tà Ôi là dân tộc phổ biến ở vùng huyện Ta Oy.[3]

Người Pa Kô nói tiếng Pa Kô, một ngôn ngữ trong ngữ chi Cơ Tu thuộc ngữ tộc Môn-Khmer của ngữ hệ Nam Á. Tiếng Pa Kô được Ethnologue riêng là một ngôn ngữ.[4]

Truyền thuyết

Tập tin:Parko Prenn 64.jpg
Tượng người Pa Kô ở Đà Lạt, năm 2013

Người Pa Kô vì thật thà nên bị thua trong cuộc thi xây thành, nên phải bỏ vùng đồng bằng đang sống để đến cư trú ở nơi đồi núi. Từ đời này sang đời khác, bên dải Trường Sơn. Vẫn lưu giữ bản sắc rất riêng với những câu chuyện ly kỳ và sinh hoạt độc đáo. Trong ký ức từ người trẻ đến những già làng Pa Kô đã sống qua hơn 100 mùa lúa đều có những câu chuyện về gốc tích của dân tộc mình.

Đề án điều tra về công nhận dân tộc Pa Kô

Xuất phát từ nguyện vọng của người dân tộc Pa Kô muốn được công nhận là một dân tộc riêng, tỉnh Thừa Thiên – Huế thực hiện đề án Bổ sung dân tộc Pa Kô vào danh mục các dân tộc Việt Nam. Đến thời điểm này, Ban dân tộc vừa hoàn thành khảo sát 8/12 xã có người dân tộc Pa Kô và 4/5 xã có người dân tộc Tà Ôi thuộc huyện A Lưới nhằm xác định nguồn gốc, sự ra đời và phát triển của dân tộc Pa Kô. Đồng thời, cuộc khảo sát này cũng làm rõ sự khác biệt giữa dân tộc Pa Kô với dân tộc Tà Ôi để đề xuất Nhà nước công nhận người Pa Kô là một dân tộc trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

PGS.TS Trần Bình, Trưởng bộ môn Quản lý Văn hóa Dân tộc thiểu số thuộc Đại học Văn hóa Hà Nội cùng với các nhà khoa học ở Đại học Huế, các nhà quản lý văn hóa ở Huế và Quảng Trị đã nghiên cứu về nguồn gốc và những đặc trưng của tộc người Pa Kô ở Việt Nam. Câu chuyện về nguồn gốc của người Pa Kô đã được ông xác nhận. Sự khác biệt lớn nhất giữa người Pa Kô và các nhóm địa phương khác trong cùng dân tộc Tà Ôi:[1]

"Mặc dù chúng ta xếp Pa Kô, Pa Hy thuộc dân tộc Tà Ôi nhưng văn hóa của họ có khác một chút. Ví dụ: về mặt ngôn ngữ, ngôn ngữ Tà Ôi với ngôn ngữ Pa Kô, Pa Hy khác nhau về mặt từ vị, âm điệu, thanh điệu. Về một số vấn đề khác: người Tà Ôi dệt rất giỏi, người Pa Kô không biết dệt. Tang ma của họ cũng khác. Văn nghệ cũng khác một chút. Về ngôn ngữ thì khác một chút, văn hóa khác một chút, không sao, vì đều sống ở vùng đấy cả. Nhưng mà, quan trọng là nguồn gốc. Người Tà Ôi có nguồn gốc từ cao nguyên Tà Ôi ở bên Lào".

Ngày nay, người Lào vẫn gọi người Pa Kô là Noọc. Ngôn ngữ của người Pa Kô và người Pa Đoal ở Myanmar có nhiều từ ngữ giống nhau. Những người già còn nhớ nhiều phong tục tập quán của cha ông, giống người Pa Đoal, không tìm thấy ở bất cứ tộc người nào sinh sống quanh đó, như: đeo một cái vòng đồng cuốn tròn ở cổ, tóc búi cao trên đầu xuyên bằng một cái trâm.[1]

Nhà cửa

Trước đây thường sống trong những nhà dài, trong đó gồm nhiều bếp, nhiều hộ gia đình, quây quanh một sân lớn được dùng cho các sinh hoạt chung của làng. Họ có lễ hội Ada, lễ hội ăn mừng lúa mới để tri ân mùa màng, để tạ ơn đất trời, nắng mưa, dông gió, sông suối, núi rừng, cây cối và cả ma quỷ.

Văn hóa

Hoạt động bảo tồn văn hóa của người Pa Kô đang được nghệ nhân Kray Sức, cán bộ chuyên trách văn hóa xã Tà Rụt huyện Đakrông, Quảng Trị thực hiện, bao gồm sưu tầm, ghi chép, biên soạn 25 kịch bản múa cồng chiêng, nghi thức lễ hội, phong tục, tập quán, các làn điệu dân ca dân tộc Pa Kô.[5]

Ông cũng viết đề án "Chỉ dẫn cho người Pa Kô đọc và viết ngôn ngữ của dân tộc mình". Trong đề án đó, ông sử dụng hệ chữ viết Latinh hóa để ghi tiếng nói ở vùng dân tộc Pa Kô.[5]

Những người Pa Kô có danh tiếng

Những người Pa Kô Việt Nam có danh tiếng
Tên Sinh thời Hoạt động
Hồ Kan Lịch 1943-... Nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam người dân tộc đầu tiên, được ca ngợi trong bài hát "Cô gái Pa Kô" của nhạc sỹ Huy Thục. Tên nguyên của bà là Kăn Lịch, sinh tại bản A Lê Nôc, nay thuộc thị trấn A Lưới, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên – Huế.[6][7]
Hồ Đức Vai 1941-2026 là một sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam, hàm Trung tá; từng đảm nhiệm chức vụ Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự huyện A Lưới, tỉnh Bình Trị Thiên và Đại biểu Quốc hội Việt Nam hai khóa VI, VII. Ông được Nhà nước Việt Nam phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ngày 5-5-1965, Hồ Đức Vai được Ủy ban Trung ương Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Khi được tuyên dương Anh hùng, đồng chí là Xã đội trưởng xã Hồng Bắc, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. tên ban đầu là Cu The, tên khác là A Vai, Hồ Vai, bản A Lê Nôc, nay thuộc thị trấn A Lưới, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên – Huế. Cháu ruột của Ông là Hồ Kan Lịch[8]
Hồ Dục 1942-... Trung đội phó thuộc Binh trạm trung, Phòng hậu cần, Mặt trận Tây Nguyên. Phụ trách vận tải vũ khí, lương thực phục vụ chiến trường[9]. Ông được Ủy  ban  Trung ương Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam  tặng thưởng  Huân  chương Quân  công  giải phóng hạng Ba và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng.
Hồ Thị Đơm 1940-2023 Trong  kháng chiến chống  Mỹ, đồng chí  làm  trợ lý  dân  quân quận  3,  tỉnh Thừa  Thiên  Huế, Quân khu  4,  đoàn viên  Đoàn  Thanh niên  Cộng sản Hồ Chí Minh[10] Hồ Thị Đơm được tặng thưởng 1 Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhất, 1 Huân chương Chiến công  giải  phóng hạng  Nhì,  1 Huân  chương Chiến công giải phóng hạng Ba, 1 lần là Chiến sĩ quyết  thắng  và Dũng  sĩ  diệt  Mỹ cấp ưu  tú,  5  lần là  Chiến sĩ  thi  đua  cấp  tỉnh và  Quân  khu (1961-1965)  và  nhiều bằng  khen,  giấy khen.  Ngày  20-12-1994, Hồ Thị Đơm đã được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa  Việt Nam phong tặng  danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Kăn Tréc 1938-1966 Chị là Xã đội phó xã Hồng Quảng, huyện A Lưới, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. chị là cùng với đội du kích tiếp cận sát sân bay A Lưới, dùng súng bộ binh bắn máy bay địch lên xuống đường băng và bắn rơi được 3 chiếc, ngăn cản hoạt động rải chất độc phá hoại mùa màng bằng máy bay của địch. chị hy sinh khi đang trên đường về Quân khu Trị Thiên dự hội nghị mừng công tháng 11- 1966. 1 Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhất, 5 lần được tặng danh hiệu Dũng sĩ quyết thắng, Chiến sĩ thi đua. Ngày 30-8-1995, Kăn Tréc được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.[11]
A Vầu 1930-1960 Năm 1957-1960, Đảng phát động xây dựng A Lưới thành căn cứ địa cách mạng vững chắc trong toàn tỉnh Thừa Thiên Huế. A Vầu đã tích cực tuyên truyền vận động nhân dân làm bẫy đá, hầm chông để đánh địch, bảo vệ xóm làng. Cùng với đội du kích xã, có lần anh đã mưu trí diệt được 16 tên địch khi chúng đi dọc theo suối A Nôr. Một lần khác, cũng bằng cách đánh thô sơ, A Vầu đã diệt được 50 tên địch, khiến số còn lại phải rút chạy. Tháng 10-1960, địch mở đợt càn quét lớn ở miền núi, không cho nhân dân thu hoạch lúa. Từ hai xã Thượng Vinh, Thượng Hùng, chúng tổ chức đánh phá các vùng xung quanh, tưới xăng đốt rẫy lúa mùa đang và sắp thu hoạch, đốt phá các làng bản xung quanh căn cứ A Lưới, A So và khủng bố dã man đồng bào. Lần này A Vầu làm nhiệm vụ đưa dân làng đi gặt, anh đi trước để dò tình hình địch. Không ngờ bị địch phục kích, anh chỉ kịp hô lớn cho đồng bào chạy thoát. Địch bắt được anh, sau khi dùng nhiều biện pháp tra tấn dã man mà không khai thác được thông tin gì, chúng quyết định thủ tiêu người chiến sĩ kiên cường. Ngày 10-10-1960, A Vầu đã hy sinh.

Ngày 20-12-1994, A Vầu được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.[11]

Mai Hoa Sen 1943-... Hiện sống tại xã Tà Rụt, huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị.[12] Ông được công nhận là nghệ nhân ưu tú năm 2015. Ông là người chế tác các loại nhạc cụ dân tộc Pa Kô.[13][14]
Kray Sức 1962-... Hiện sống tại xã Tà Rụt, huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị. Ông là nghệ nhân ưu tú năm 2015, thành viên hội văn học nghệ thuật tỉnh Quảng Trị. Ông có nhiều đóng góp cho việc bảo tồn và phát huy văn hoá dân tộc Pa Kô.[15][16]

Tham khảo

Trang Bản mẫu:Tham khảo/styles.css không có nội dung.

  1. ^ a ă â Hành trình của tộc người “bên kia núi”. Vov4, 28/4/2014. Truy cập 10/10/2015.
  2. ^ Bước đầu tìm hiểu nét độc đáo về văn hóa của người Bru-Vân Kiều và Pa Kô ở Quảng TrịLỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Unsubst”.. quangtritv, 17/12/2015. Truy cập 10/10/2016.
  3. ^ Bản wiki tiếng Anh Pacoh people không đưa vùng muang Ta Oy ở Nam Lào vào vùng cư trú của người Pa Kô.
  4. ^ Pacoh at Ethnologue. 18th ed., 2015. Truy cập 15/10/2015.
  5. ^ a ă Ước nguyện của Kray Sức Bản mẫu:Webarchive. baoquangtri, 31/01/2015. Truy cập 15/10/2015.
  6. ^ Nữ anh hùng Kan Lịch của dân tộc Pa Kô. Phunutoday, 06/05/2012. Truy cập 15/10/2015.
  7. ^ Nữ anh hùng của người Pa Kô. Báo Pháp luật Tp. Hồ Chí Minh, 10/4/2011. Truy cập 15/10/2015.
  8. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  9. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  10. ^ Ban  Tư tưởng -  Văn  hóa Trung  ương,  Hội đồng Thi  đua  - Khen  thưởng  Trung ương: Chân  dung  anh hùng thời đại Hồ Chí Minh, Sđd, t.II, tr.313.
  11. ^ a ă Sách: Anh Hùng Người Dân tộc thiểu số tập 3
  12. ^ Nghệ nhân Mai Hoa Sen. VOV4, 2015. Truy cập 22/11/2017
  13. ^ Nghệ nhân già giữ điệu hồn dân tộc Pa Kô. Dân Việt Online, 17/11/2014. Truy cập 22/11/2017
  14. ^ Người nghệ sỹ của đại ngàn. Công Lý Online, 07/11/2015. Truy cập 22/11/2017.
  15. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.
  16. ^ Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Citation/CS1”.

Xem thêm

Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Navbox”.Lỗi kịch bản: Không tìm thấy mô đun “Navbox”.

Lấy từ “https://wikibeta.org/index.php?title=Người_Pa_Kô&oldid=3658386”