Nhân Văn (báo)

Nhân Văn là một tờ báo bán nguyệt san, xuất bản tại Hà Nội dưới thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tờ báo được sáng lập bởi Nguyễn Hữu Đang. Chủ nhiệm báo là Phan Khôi, tổng thư ký Trần Duy. Cùng với tập san Giai Phẩm, đây là một trong hai ấn phẩm chính trong Phong trào Nhân Văn – Giai Phẩm diễn ra cuối thập niên 1950.

Nhân Văn

Tập tin:Trang 1 Báo Nhân Văn.jpg Số đầu tiên của báo Nhân Văn, phát hành ngày 20 tháng 9 năm 1956.
Loại hình	Báo giấy
Tình trạng	Dừng hoạt động
Chủ sở hữu	Nguyễn Hữu Đang Phan Khôi
Thành lập	20 tháng 9 năm 1956 (1956-09-20)
Ngôn ngữ	Tiếng Việt
Đình bản	15 tháng 12 năm 1956 (1956-12-15)
Quốc gia	Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Tờ báo đã phát hành tổng cộng 5 kỳ, số đầu tiên xuất bản ngày 20 tháng 9 năm 1956. Trong thời gian hoạt động, tờ báo bị cáo buộc đăng tải nhiều bài viết chỉ trích đường lối của Đảng Lao động Việt Nam, nhất là về khía cạnh tư tưởng và sáng tác văn nghệ, đòi hỏi mở rộng các quyền dân chủ trong lĩnh vực chính trị, xã hội.

Ngày 20 tháng 12 năm 1956, Nhân Văn bị buộc phải đình bản và đóng cửa. Nhân sự của báo Nhân Văn phải đi học cải huấn chính trị và chịu các hình thức kỷ luật trong công tác, một số bị khai trừ khỏi Đảng, các hội đoàn văn nghệ. Nguyễn Hữu Đang đã bị đem ra xét xử trong vụ án Nhân Văn – Giai Phẩm với mức án 15 năm tù giam.

Lịch sử ra đời

Xem thêm: Phi Stalin hóa; Phong trào Nhân Văn – Giai Phẩm; và Chiến tranh Việt Nam (miền Bắc, 1954–1959)

Sau cái chết của Joseph Stalin năm 1953, một làn sóng "chống tệ sùng bái cá nhân" cùng chủ trương "chung sống hòa bình" đã xuất hiện và nhân rộng trong các nước khối Cộng sản quốc tế. Ngày 24 tháng 2 năm 1956, Tổng bí thư Nikita Khrushchev đọc báo cáo Về sùng bái cá nhân và những hậu quả của nó tại Đại hội XX Đảng Cộng sản Liên Xô. Ngày 26 tháng 5 năm 1956, Mao Trạch Đông đã phát động một phong trào tự do quan điểm mang tên Trăm hoa đua nở, trăm nhà đua tiếng. Mục đích của phong trào này nhằm kêu gọi các ý kiến xây dựng của giới trí thức, người dân tới Đảng cộng sản cầm quyền để giải quyết các vấn đề hiện hữu, cũng như gắn kết hơn mối quan hệ giữa trí thức và Đảng.

Trước làn sóng xét lại đang lan rộng trong các nước khối Cộng sản, trong năm 1956, Đảng Lao động Việt Nam đã ra Nghị quyết 9 và Nghị quyết 10 tại Hội nghị Trung ương lần thứ 9 và thứ 10 (mở rộng, khoá II), yêu cầu phổ biến tinh thần "chống sùng bái cá nhân, thực hiện lãnh đạo tập thể, phê bình và tự phê bình" đến các cấp các ngành. Ngày 1 tháng 8 năm 1956, thực hiện nghị quyết của Trung ương, Hội Văn Nghệ Việt Nam tổ chức một lớp học tập dân chủ 18 ngày. Lớp học – do nhà báo Nguyễn Hữu Đang ở tờ Văn nghệ phụ trách – thu hút hơn 200 cán bộ tham dự trong giới văn nghệ và khoa học xã hội. Nguyễn Hữu Đang đã đứng lên phát biểu bài tham luận tổng kết lớp học, chỉ trích đường lối lãnh đạo văn nghệ của Đảng một cách gắt gao và kêu gọi một cuộc "cải cách ruộng đất trong văn nghệ". Bản tham luận này đã nhận được sự ủng hộ từ những thành viên có mặt trong hội nghị và đem lại "sức vang dội rất lớn". Tố Hữu cùng một bộ phận lãnh đạo văn nghệ, trước sự lên án của nhiều văn nghệ sĩ đã phải tự kiểm điểm, thừa nhận những sai lầm nghiêm trọng và hứa hẹn sẽ sửa chữa.

Tổ chức

Tôi phải nói khẳng định rằng: tất cả anh em Giai Phẩm Mùa Xuân chỉ muốn ra tờ Nhân Văn nhằm đấu tranh với những hiện tượng quan liêu và mất dân chủ trong sinh hoạt xã hội. Trần Dần và tôi, cả Nguyễn Hữu Đang nữa quá rõ lực lượng của Đảng để làm một chuyện rồ dại là "chống lại" sức mạnh hùng hậu đó bằng một tờ báo.

Lê Đạt,

Trong không khí dân chủ qua những hoạt động mà Đảng đề ra, ngay trong lớp học dân chủ tháng 8 năm 1956, Nguyễn Hữu Đang đã chủ trương lập ra báo bán nguyệt san Nhân Văn – tiếng nói đại diện cho phong trào tự do dân chủ nói chung tại miền Bắc Việt Nam. Tôn chỉ hoạt động của tờ báo là "đứng dưới sự lãnh đạo của Đảng Lao động Việt Nam, theo chủ nghĩa Marx–Lenin với tinh thần thực tiễn, để xúc tiến công cuộc củng cố miền Bắc, thống nhất nước nhà, để dọn đường đi đến thực hiện xã hội chủ nghĩa, theo như ý muốn của Đảng cũng là ý muốn của nhân dân cả nước".

Biết phong trào đấu tranh của nhóm Giai Phẩm mùa Xuân từ trước, Đang quyết định rủ Hoàng Cầm cùng tham gia vào việc lập nên tờ báo. Hoàng Cầm sau đó đặt vấn đề với 5 thành viên khác trong nhóm gồm Trần Dần, Lê Đạt, Tử Phác, Văn Cao và Đặng Đình Hưng. Ban đầu, những ý kiến còn e ngại vì động cơ chính trị của Nguyễn Hữu Đang; Trần Dần và Lê Đạt muốn rút lui vì những bắt bớ trước đó của chính quyền. Sau cùng, Hoàng Cầm đã nhận biên tập phần văn nghệ của trang báo; tới số thứ 2 Lê Đạt nhập cuộc làm một trong những thành viên chính của ban biên tập; còn Văn Cao trách nhiệm pháp lý tờ báo. Trần Dần vẫn lập lờ giữa việc bỏ ngang hay không tham gia vào tòa báo, chủ yếu là vì nghi kỵ Nguyễn Hữu Đang và chỉ muốn "đòi tự do sáng tác", nhưng đến giai đoạn sau vẫn tham gia vào công tác của Nhân Văn.

Tên của tờ báo Nhân Văn do Nguyễn Hữu Đang hay Hoàng Cầm đặt ra. Về phía Hoàng Cầm, ông tự nhận là người nghĩ ra tên Nhân Văn, nhưng trong bài kiểm thảo trên tạp chí Văn nghệ năm 1958, nhà thơ đã viết: "Một lần nữa, có Nguyễn Bính, Đang, Tước bàn về tên tờ báo và mời Nguyễn Bính làm thư ký toà soạn, thì tôi nghĩ là "tên báo gì gì cũng được" miễn là có báo ra được". Tên tờ báo được cho là lấy cảm hứng từ một câu nói của nhà văn người Trung Quốc Hồ Phongː "Hiện thực xã hội theo quan niệm của tôi phải quay về với con người... về sự giải phóng con người... về tinh thần nhân văn". Phan Khôi và họa sĩ Trần Duy lần lượt được Hoàng Cầm mời làm chủ nhiệm trên danh nghĩa và thư ký của tờ báo; tất cả bài vở đều do Nguyễn Hữu Đang cùng Lê Đạt và Trần Duy soạn. Hoàng Cầm đứng ra vận động các đồng nghiệp góp bài cho báo, đồng thời kiêm nhiệm cả việc biên tập.

Báo Nhân Văn được cấp giấy phép hoạt động của Sở Văn hóa Hà Nội. Trên thực tế, tờ báo không có trụ sở, nhưng có tòa soạn đặt tại căn nhà do Trần Thiếu Bảo thuê ở số 25 phố Phan Bội Châu, cũng là trụ sở nhà xuất bản Minh Đức. Diện tích căn nhà rất lớn, có nhiều buồng để làm việc. Cơ quan in ấn của tờ báo là Nhà xuất bản Xuân Thu của Đỗ Huân, đặt ở 43 Tràng Tiền. Về nguồn tiền chính để tờ báo hoạt động, theo thư ký Trần Duy, đều là các cá nhân tự động vay góp tiền làm báo. Diên Hồng, một nghệ sĩ từng quen với Hoàng Cầm trong nhóm, đã chủ động nhận việc quản trị lưu hành báo không công vì niềm yêu thích với tờ báo.

Trước khi số 1 báo Nhân Văn ra mắt, chính quyền sớm đã nhận ra ý định của các văn nghệ sĩ, lập ra một tờ báo cổ động tự do dân chủ. Các chính khách Võ Nguyên Giáp, Lê Đức Thọ và Lê Liêm lần lượt được cử ra để thuyết phục Nguyễn Hữu Đang, Lê Đạt và Hoàng Cầm bỏ Nhân Văn. Dù vậy, Nguyễn Hữu Đang đã từ chối và thuyết phục các thành viên khác trong nhóm. Cả ba đi đến quyết định vẫn giữ nguyên kế hoạch ra mắt số thứ nhất của báo.

Nội dung

Tờ báo đã phát hành tổng cộng được 5 số. Số đầu tiên của báo Nhân Văn xuất bản ngày 20 tháng 9 năm 1956. Trong lần đầu ra mắt, Nhân Văn được ghi nhận trở thành một "ngày hội của quần chúng". Số báo in ra 1.500 bản, thu hút rất nhiều người đến mua, đặc biệt là trí thức với sinh viên trẻ. Theo lời nhà thơ Lê Đạt, số báo khi đó đắt khách đến mức "người bán báo phải đi đi về về đến 10 lần để lấy báo, tại vì hết ngay và người ta chen ra đường người ta mua, thậm chí người ta đưa tiền ra mà không ai lấy tiền trả lại". Nhà in đã phải tái bản thêm để kịp phục vụ cho bạn đọc. Chỉ sau vài ngày, số đầu tiên của báo bán ra hơn 6.000-7.000 bản.

Bài "Phỏng vấn Nguyễn Mạnh Tường về vấn đề mở rộng tự do và dân chủ"; bài "Con người Trần Dần" của Hoàng Cầm (đăng trên trang chính, kèm tranh Nguyễn Sáng vẽ Trần Dần với vết sẹo ở cổ); "Chống bè phái trong văn nghệ" của Trần Công là những tiếng nói được cất lên trong số báo ra mắt, chủ yếu đề cập tới vấn đề kêu gọi tự do và dân chủ. Nổi bật nhất, nhà thơ Lê Đạt đã viết một bài thơ tự do với tựa đề "Nhân câu chuyện mấy người tự tử". Ông đã mượn chuyện một đôi tình nhân tự vẫn trên báo để lên án sự kiểm soát quá mức của Đảng áp đặt lên người dân. Các câu thơ "Nhưng đem bục công an / máy móc / đặt giữa tim người" của Lê Đạt gây ra không ít những xôn xao từ độc giả. Trong số này, Nguyễn Hữu Đang cũng đăng một bài dưới bút danh XYZ của Hồ Chí Minh, trích lại những bài viết của Hồ Chí Minh về phê bình và tự phê bình, với mục đích hướng sự tinh thần chống sùng bái cá nhân lên cấp lãnh đạo cao nhất của Đảng.

Trong ngày 30 tháng 9 năm 1956, Giai Phẩm mùa Thu tập II cùng báo Nhân Văn số tiếp theo đã cùng được xuất bản. Những bài "Phấn đấu cho Trăm hóa đưa nở" của Trần Duy; báo phỏng vấn thực hành dân chủ trong giới trí thức, nghiên cứu với Đào Duy Anh đã được đăng lên Nhân Văn. Tại bài trả lời báo Nhân Dân với tiêu đề "Chúng tôi cực lực phản luận luận điệu vu cáo chính trị", trước sự tấn công chính trị từ phía báo Đảng, Nhân Văn đã khẳng định lập trường trung thành với chính quyền VNDCCH trong cuộc đấu tranh thống nhất dân tộc, với mục đích chính là phê phán những thiếu sót gây hại cho nhân dân và cách mạng, đồng thời khẳng định thái độ thù địch đối với phe Mỹ–Diệm ở miền Nam.

Khi tờ Nhân Văn ra đến số thứ 3, Đảng đã bắt đầu cảnh giác với tờ báo khi có xu hướng ngả về hướng đấu tranh chính trị. Phạm Văn Đồng đã gọi họa sĩ Trần Duy lên thuyết phục dừng xuất bản tờ báo, nhưng người đứng đầu tờ báo Nguyễn Hữu Đang giữ nguyên ý định, không dừng xuất bản. Không thành công, chính quyền gây khó dễ bằng việc giới hạn số lượng giấy in cung cấp cho tòa báo, buộc báo phải mua giấy ngoài với giá gấp đôi giá mậu dịch. Điều này khiến các số báo qua mỗi kỳ giá ngày càng tăng, gây khó tiếp cận tới độc giả. Tố Hữu đã giao cho Tô Hoài nhiệm vụ thuyết phục Nguyễn Bính, khi đó là chủ bút Trăm hoa bản mới, góp một tiếng nói của báo tư nhân để "chống những luận điệu ngang ngược của báo Nhân Văn". Tuy nhiên các số báo lại bị nhận xét "chưa đủ hơi sức hỗ trợ cần thiết" nên sáng kiến đầu tư cho Trăm hoa nhanh chóng kết thúc.

Đình bản

Từ ngày 20 đến 23 tháng 10 năm 1956, Đại diện Ban chấp hành Trung ương đảng Lao Động Việt Nam đã tổ chức tọa đàm với ngành văn học nghệ thuật. Ba cái tên của báo Nhân Văn, gồm Hữu Đang, Lê Đạt và Hoàng Cầm, được cử đi dự buổi nói chuyện với lãnh đạo Trường Chinh. Ngay sau cuộc họp, Trường Chinh đã gọi một số văn nghệ sĩ lên quán triệt quan điểm với hội nhóm Nhân Văn. Lúc này, sau khi các cuộc thương thảo bất thành, tờ báo dần chuyển lập trường sang đấu tranh chính trị từ số thứ 4, đăng ngày 5 tháng 11 năm 1956. Các sáng tác châm biếm lãnh đạo như "Con ngựa già của chúa Trịnh" của Phùng Cung, "Những ngày báo hiệu mùa xuân" của Văn Cao,... đã được đăng tải và thu hút chú ý lớn.

Tại số thứ 4 của Nhân Văn, Nguyễn Hữu Đang đặc biệt cho đăng bài "Cần phải chính quy hơn nữa" lên trang nhất tờ báo, đòi hỏi một nền pháp trị xã hội chủ nghĩa và nhìn nhận trực diện vào những sai lầm của chính quyền trong Cải cách ruộng đấtː "Vì trong cuộc kháng chiến kéo dài và gian khổ, chúng ta đã quen giải quyết mọi công viêc to nhỏ trong không khí gia đình, với tinh thần tuỳ tiện. Chúng ta đã quen dùng cái linh động để gỡ cho công việc trôi chảy được mỗi khi vấp phải điều quy định chính xác. Chúng ta đã quen dùng cái lập trường để thay cho luật lệ cụ thể […] Trong Cải cách ruộng đất, những việc bắt người, giam người, tra hỏi (dùng nhục hình dã man), xử tù, xử bắn, tịch thu tài sản, hết sức bừa bãi, bậy bạ, cũng như việc bao vây đến làm chết đói những thiếu nhi vô tội trong các gia đình địa chủ (hoặc chính là nông dân mà bị quy sai thành phần), không phải chỉ hoàn toàn do sự lãnh đạo kém cỏi mà còn do thiếu chế độ pháp trị hẳn hoi". Bài báo này đã gây tranh cãi quyết liệt ở nội bộ ban biên tập, một số người nghi ngại rằng việc đăng bài này có thể dẫn đến việc chính quyền cho đóng cửa tòa báo.

Sau khi Nhân Văn số 4 phát hành, chính quyền tiến hành các chiêu thức gây chia rẽ phong trào. Ngay từ số thứ 3, tờ báo Nhân Văn đã vấp phải chỉ trích dữ dội từ báo chí chính thống, các cơ quan đoàn thể trong bộ máy nhà nước. Ngày 8 tháng 11 năm 1956, khi phát hành số thứ 4, tòa báo bị Sở Báo chí Trung ương cảnh cáo vì nộp lưu chiểu chậm 3 số liền. Ngoài việc gây chia rẽ nội bộ, Đảng bắt đầu chỉ đạo các cấp ủy phổ biến cán bộ, đảng viên thái độ với phong trào, yêu cầu họ phải "kiên định lập trường" và đi sâu vào tuyên truyền giáo dục để quần chúng "nhất trí với nhận định của Đảng". Trên các phương tiện truyền thông đại chúng của Trung ương và Hà Nội, hàng loạt bài phê phán phong trào đã được đăng tải. Theo ghi nhận của báo Nhân Dân và chính quyền, tính đến ngày 28 tháng 12 năm 1956 đã có 1.415 bài viết, hàng trăm kiến nghị của bộ đội, công nhân, nông dân, trí thức gửi về để "phản đối những sai trái của Nhân Văn – Giai Phẩm".

Các nghệ sĩ trong nội bộ báo Nhân Văn lúc này đã mâu thuẫn nhau giữa việc giải tán hay duy trì hoạt động của tờ báo. Nguyễn Đình Thi, Trường Chinh đã có những buổi gặp mặt riêng với Trần Duy, Văn Cao để thuyết phục việc đóng cửa tờ báo. Trần Duy cho rằng đã đến lúc ngừng ra báo bởi "tất cả đều quá mệt mỏi, mà chúng tôi đều không được chuẩn bị cho cuộc chiến đấu này". Theo lời Hoàng Cầm, ông cùng với Văn Cao và Trần Dần bày tỏ quan điểm muốn rút lui, đóng cửa tờ báo, trong khi Nguyễn Hữu Đang, Trần Đức Thảo và Lê Đạt vẫn nhất quyết tiếp tục ra báo theo hướng đấu tranh chính trị. Trần Dần cùng Văn Cao tiếp tục vận động anh em trong hội dừng lại, nhưng đến ý kiến của Trần Duy và thành viên mới là Trường Xuân, tự xưng là cán bộ Phủ Thủ tướng, nói rằng Hồ Chí Minh ủng hộ chiến dịch, thì kế hoạch thất bại.

Nhân các sự kiện biểu tình, đàn áp ở Ponzan và Hungary của quân đội Liên Xô, ngày 20 tháng 11 năm 1956, số 5 của Nhân Văn đã tung ra 2 bài xã luận. Bài thứ nhất là "Hiến Pháp Việt Nam và Hiến Pháp Trung Hoa bảo đảm tự do dân chủ như thế nào" của Nguyễn Hữu Đang, yêu cầu chính quyền "cần cấp thiết xem xét thực hiện Hiến pháp, đặc biệt là Điều 10, quy định về các quyền tự do dân chủ của nhân dân". Bài thứ hai có tựa đề "Bài học Ba Lan và Hung-ga-ry" của Người Quan Sát (Lê Đạt), bị cáo buộc mang ngụ ý "nếu chính quyền không sớm cải tổ chính trị thì "miền Bắc Việt Nam sẽ trở thành một Ba Lan, một Hung-ga-ry". Trần Dần bằng bút danh H.L cũng chính thức lên tiếng trên tờ báo với bài "Không có lý gì mà không tán thành trăm hoa đua nở". Nhà báo Như Mai, dưới bút danh Châm văn Biếm, cho đăng bài "Thi sĩ máy", đả kích hệ thống văn nghệ nặng tuyên truyền máy móc, công thức của chính quyền. Diên Hồng chủ trương in lại các số Nhân Văn, mỗi số 20.000 đến 25.000 bản, thu về lợi nhuận 364 triệu đồng.

Lo ngại trước sự lan truyền ngày một rộng của tờ báo trong xã hội, chính quyền tìm cách đóng cửa Nhân Văn khi báo này sắp ra tới số thứ 6. Bản thảo số 6 của báo đã đem xuống nhà in Xuân Thu nhưng chưa thể in vì Diên Hồng nhận nhiệm vụ đi mua giấy ở Hải Phòng nhưng chưa về. Việc phát hành báo bị chậm hơn 3 tuần. Sau đó, tòa soạn nhận lệnh đình bản từ Phủ Thủ tướng do Phan Mỹ, đổng lý văn phòng, ký. Ngày 20 tháng 12 năm 1956, chỉ một ngày sau khi sắc lệnh báo chí số 282 được công bố, tòa báo Nhân Văn đã chính thức bị Ủy ban nhân dân thành phố ra lệnh đóng cửa và cấm lưu hành, với lý do "xuyên tạc sự thật, gây hoang mang chia rẽ trong dư luận, gieo rắc sự nghi ngờ vào chế độ dân chủ nhân dân, dẫn tới những hậu quả nghiêm trọng, phá hoại trật tự và đời sống yên bình của nhân dân thành phố".

Nội dung trong ấn phẩm này ban đầu được Trần Duy soạn theo một hướng, nhưng sau buổi gặp của Nguyễn Hữu Đang với Phạm Văn Đồng, tờ Nhân Văn số 6 đã được ông Đang chuyển sang một hướng khác. Đặc biệt, trong một bài xã luận của số báo, Nguyễn Hữu Đang đã viết "nhân dân có quyền biểu tình", được cho là chơi chữ với tờ báo Nhân Dân khi báo chỉ trích tờ Nhân Văn, dù có thể thực ra không nói gì về việc xuống đường biểu tình. Tố Hữu được cho là người đã phát hiện ra chi tiết trên và sau đó yêu cầu dừng in báo. Trước đó, Hoàng Cầm đã can lại việc đăng báo vì cho rằng "có tính chất chính trị công khai", nhưng bị Hữu Đang quát. Lê Đạt đã vận động Thanh Châu, Nguyễn Đình Thi tham gia phỏng vấn và viết bài sắp đăng nhưng chưa kịp thì bị đóng cửa. Hoàng Cầm sau này tiết lộ Diên Hồng chính là tay trong của chính quyền cài vào tờ báo, và đã đem cả kho quỹ của báo đi để ngăn việc xuất bản số tiếp theo. Còn Trường Xuân là do chính quyền gài vào nhằm kích động anh em nhóm Nhân Văn viết bài "cho bằng hết [...] để nó cho vào sổ đen và cứ thế nó thịt từng người".

Xử lý

Ngày 18 tháng 12 năm 1956, Ban Thường vụ Hội văn nghệ Việt Nam ra thông cáo về vấn đề báo Nhân Văn lợi dụng việc mở rộng tự do dân chủ trên trang nhất của Văn nghệ, Nhân Dân. Tháng 1 năm 1957, tạp chí Văn nghệ Quân đội đăng tải tuyên bố chung của các văn nghệ sĩ trong quân đội phản đối hoạt động báo Nhân Văn. Tờ Nhân Văn đã đóng nhưng làn sóng phê bình văn nghệ vẫn tiếp tục. Báo Văn nghệ khi này vẫn cho đăng các bài viết phê bình lãnh đạo văn nghệ và cuộc tranh luận giữa Nguyễn Hữu Đang và Hoàng Trung Thông xung quanh khẩu hiệu "trăm hoa đua nở". Tuy nhiên, những ý kiến khác biệt đã không còn xuất hiện trên các tờ báo tư nhân mà đa số chỉ diễn ra trong nội bộ các tờ báo quốc doanh, nổi bật trong đó là tuần báo Văn – được xem là tiếp nối của báo Nhân Văn.

Tháng 7 năm 1957, sự kiện Trăm hoa đua nở, trăm nhà đua tiếng bị Mao Trạch Đông đảo lại thành chiến dịch loại bỏ phe hữu khuynh, dập tắt các quan điểm trái chiều với Đảng Cộng sản Trung Quốc. Học tập theo chiến dịch này, đầu năm 1958 Đảng Lao động Việt Nam đã tiến hành "triệt hạ nọc độc Nhân Văn". Ngày 6 tháng 1 năm 1958, Bộ Chính Trị ra "Nghị quyết 30 về việc chấn chỉnh công tác văn nghệ" do Nguyễn Duy Trinh ký, phát động một chiến dịch đấu tranh tư tưởng "quét sạch tư tưởng "Nhân Văn" là biểu hiện của tư tưởng thù địch về mặt chính trị, đồng thời cũng là biểu hiện nghiêm trọng của quan điểm văn nghệ tư sản". Một lớp chỉnh huấn chính trị diễn ra tại Hà Nội từ tháng 2 đến tháng 4 năm 1958, tiến hành kiểm thảo và đấu tranh với những nhân sự hoạt động cho Nhân Văn và các tổ chức, cá nhân có hành vi tiếp tay, ủng hộ tờ báo. Hàng trăm văn nghệ sĩ, trí thức đã bị thi hành kỷ luật, bị khai trừ khỏi Đảng, các tổ chức hội đoàn, bị cách chức, điều chuyển công tác do có dính líu tới phong trào nói chung và tờ báo nói riêng.

Ngày 19 tháng 1 năm 1960, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội đã tổ chức phiên tòa xét xử vụ án Nhân Văn – Giai Phẩm. Nguyễn Hữu Đang, bị cáo buộc cầm đầu hoạt động chính trị của phong trào và là người đứng sau hoạt động báo Nhân Văn, đã bị kết án 15 năm tù giam cộng 5 năm mất quyền công dân. Ông được thả tù sớm vào tháng 10 năm 1974, theo diện "Đại xá chính trị phạm trong Hiệp định Paris 1973".

Xem thêm

• Phong trào Nhân Văn – Giai Phẩm

Tham khảo

Nguồn

• Nguyễn Hưng Quốc (2014). Văn học Việt Nam dưới chế độ cộng sản 1945-1990. Westminster, CA: Người Việt. ISBN 978-1-62988-386-1.
• Trương Hữu Quỳnh; Đinh Xuân Lâm; Lê Mậu Hãn (2005). Đại cương Lịch sử Việt Nam toàn tập. Nhà xuất bản Giáo dục.
• Lại Nguyên Ân (2009). "Nguyễn Bính và tuần báo Trăm hoa (1955-1957)". Mênh mông chật chội. Nhà xuất bản Trí thức. tr. 179–204. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2025 – qua Văn Việt.
• Schütte, Heinz (tháng 3 năm 2010). Fünfzig Jahre danach: Hundert Blumen in Vietnam 1954 – 1960 [Năm mươi năm sau: Trăm hoa đua nở ở Việt Nam 1954-1960] (bằng tiếng Đức). Hamburger Südostasienstudien. ISBN 9783940132123. (Bản dịch tiếng Việt của Talawas)
• Holcombe, Alec (2020). Mass Mobilization in the Democratic Republic of Vietnam, 1945–1960 (bằng tiếng Anh). University of Hawai'i Press. ISBN 9780824884468. Truy cập ngày 31 tháng 7 năm 2026 – qua JSTOR.