Thắng Nhất
Thắng Nhất, còn gọi là Thắng Nhứt, là một một địa danh tại phường Rạch Dừa, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. Hiện tại, nơi này vẫn còn ngôi chợ Thắng Nhất nằm trên đường 30 tháng 4 và Đình thần Thắng Nhứt là cơ sở thờ tự truyền thống của làng Thắng Nhất xưa.
Lịch sử
Thời phong kiến, khu vực Thắng Nhất ngày nay từng là lãnh thổ nước Phù Nam và Chân Lạp.
Sau khi thống nhất Đại Việt, lập ra vương triều Nguyễn, hoàng đế Gia Long đã cho lập 3 đạo thủy binh ở bán đảo Vũng Tàu để tiễu trừ nạn cướp biển ở vịnh Gành Rái. Ba đạo quân này được gọi là "thuyền" (sau đọc trại là "thoàn" hay thắng). Sau khi nạn cướp biển được dẹp yên, vua Minh Mạng đã cho giải ngũ lớp lính này và cho họ định cư tại vùng đất mới.
Thắng Nhất xưa là "thuyền" đứng đầu của xứ Vũng Tàu, được hình thành từ đầu thế kỷ XIX, do ông đội Phạm Văn Dinh đứng đầu. Đình Thắng Nhất được lập nên thời Minh Mạng (năm 1822). Tại ngôi tiền hiền có ban thờ các bậc tiền bối có công lập làng, trong đó có ông đội Phạm Văn Dinh.
Vào cuối thế kỷ 19, sách giáo khoa của người Pháp mô tả làng Thắng Nhất như là một thôn ấp đìu hiu, thưa vắng:
"Họ chỉ trồng ít lúa trên các rẻo đất hẹp quanh bưng bàu, bên cạnh nghề đánh bắt cá là chính nhưng không phát triển như làng cá Phước Hải (Đất Đỏ) vì thiếu kinh nghiệm và phương tiện ra khơi. Người dân trồng tỉa một ít khoai đậu trên những mảnh ruộng gầy. Ngoài ra, họ còn bắt những con sò, con hàu ăn trên những tảng đá ven biển… Tại làng Thắng Nhất bấy giờ có 8ha ruộng muối, được khai thác từ năm 1899"[1]
Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu trong bản nghiên cứu địa bạ triều Nguyễn có nói như sau: "Thắng Nhất thuyền ở xứ Rạch Dừa, Đông giáp Phước Tỉnh có động cát làm giới. Tây giáp sông lớn, giáp địa phận thuyền Thắng Nhì, có Giếng Me làm giới. Đất có gò đồi, trong đó mồ mả 1 khoảnh. Rừng hoang 1 khoảnh".[1]
Dưới thời Pháp thuộc, Thắng Nhất là một trong 7 xã thôn thuộc tổng Vũng Tàu, thị xã Cap Saint Jacques.
Nét đặc trưng của Thắng Nhất là cảng cá, vì nằm kế bên Rạch Dừa đổ ra vịnh Gành Rái.
Ngày 22 tháng 10 năm 1956, chính quyền Việt Nam Cộng hòa giải thể thị xã Vũng Tàu, chuyển thành quận Vũng Tàu thuộc tỉnh Phước Tuy mới thành lập. Ngày 30 tháng 1 năm 1957, Nghị định số 6-BNV/HC/NĐ của Bộ Nội vụ ấn định các đơn vị hành chánh tỉnh Phước Tuy. Theo đó, Thắng Nhất là một xã thuộc quận Vũng Tàu.
Ngày 30 tháng 3 năm 1965, Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa ban hành Sắc lệnh số 55/SL-NV chia địa phận thị xã Vũng Tàu thành nhiều khu phố. Đến ngày 22 tháng 8 năm 1972, Tổng trưởng Nội vụ chính quyền Việt Nam Cộng Hòa lại ban hành Nghị định số 553-BNV/HCĐP/NĐ, đổi các danh xưng "khu phố" của thị xã thành phường. Theo đó, khu phố Thắng Nhất trở thành phường Thắng Nhất.
Sau năm 1975, Vũng Tàu trở thành thị xã trực thuộc tỉnh Đồng Nai. Ngày 30 tháng 5 năm 1979, đặc khu Vũng Tàu – Côn Đảo được thành lập,[2] Thắng Nhất trở thành một phường thuộc đặc khu.
Trong các năm 1980-1981, Binh đoàn 318 đã cải tạo rừng sú vẹt và đầm lầy hoang hóa bên vịnh Gành Rái thành căn cứ dịch vụ dầu khí.
Ngày 14 tháng 5 năm 1986, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 58-HĐBT.[3] Theo đó:
- Sáp nhập 33 tổ dân phố với 4.543 người của phường Thắng Nhất, 5 tổ dân phố với 1.432 người của phường Thắng Tam vào phường Thắng Nhì
- Chia phường Thắng Nhì thành 4 phường lấy tên là Phường 5, Phường 6, Phường 7 và Phường 9
- Đổi tên phần còn lại của phường Thắng Nhất thành Phường 10.
Ngày 12 tháng 8 năm 1991, đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo giải thể,[4] Phường 9 trực thuộc thành phố Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu.
Ngày 9 tháng 12 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định 152/2003/NĐ-CP.[5] Theo đó, thành lập phường Thắng Nhất trên cơ sở 440,04 ha diện tích tự nhiên và 20.745 người của Phường 9.
Như vậy, phường Thắng Nhất hiện nay là một phần nhỏ của phường Thắng Nhất trước kia.
Chú thích
- ^ a ă "Thuyền Thắng Nhất - "Đất có gò đồi"". Báo Bà Rịa - Vũng Tàu. ngày 23 tháng 6 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 11 năm 2025.
- ^ "Nghị quyết về việc thành lập đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo trực thuộc trung ương".
- ^ "Quyết định 58-HĐBT năm 1986 về việc điều chỉnh địa giới hành chính của các phường thuộc đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo".
- ^ "Nghị quyết về việc điều chỉnh địa giới hành chính một số tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương do Quốc hội ban hành".
- ^ "Nghị định 152/2003/NĐ-CP về việc thành lập xã, phường thuộc thành phố Vũng Tàu và huyện Tân Thành, chia huyện Long Đất thành huyện Long Điền và huyện Đất Đỏ, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu".