Wikibeta, Bách khoa tri thức mở

The Last of Us

The Last of Us là một trò chơi điện tử hành động phiêu lưu ra mắt năm 2013, được phát triển bởi Naughty Dog và phát hành bởi Sony Computer Entertainment. Người chơi điều khiển Joel, một kẻ buôn lậu được giao nhiệm vụ hộ tống cô bé Ellie băng qua nước Mỹ trong bối cảnh hậu tận thế. Trò chơi được thiết kế dưới góc nhìn thứ ba, trong đó người chơi sử dụng súng, vũ khí tự chế và kỹ năng lén lút để đối phó với những con người thù địch và các sinh vật ăn thịt người bị nhiễm một loại nấm đột biến. Chế độ nhiều người chơi trực tuyến cho phép tối đa tám người tham gia các trận đấu đối kháng hoặc phối hợp.

The Last of Us
Hình minh họa nhân vật Ellie, một cô gái tuổi thiếu niên với mái tóc nâu. Cô mang ba lô, có khẩu súng trường gắn bên hông và đang đứng phía sau Joel, một người đàn ông trung niên có tóc và râu nâu, cầm khẩu súng lục trong tay trái. Họ đứng giữa một con phố ngập nước, phủ đầy cỏ dại, cùng quay mặt về phía người xem. Dòng chữ "THE LAST OF US" nằm ở bên trái.
Nhà phát triểnNaughty Dog
Nhà phát hànhSony Computer Entertainment
Đạo diễn
Thiết kếJacob Minkoff
Lập trình
  • Travis McIntosh
  • Jason Gregory
Họa sĩ
  • Erick Pangilinan
  • Nate Wells
Biên kịchNeil Druckmann
Âm nhạcGustavo Santaolalla
Nền tảng
Phát hànhPlayStation 3
  • Toàn thế giới: 14 tháng 6 năm 2013
PlayStation 4
  • Bắc Mỹ: 29 tháng 7 năm 2014
  • PAL: 30 tháng 7 năm 2014
  • Anh Quốc: 1 tháng 8 năm 2014
Thể loạiHành động phiêu lưu, Kinh dị sinh tồn
Chế độ chơiChơi đơn, Chơi mạng

Quá trình phát triển trò chơi bắt đầu vào năm 2009, sau khi Naughty Dog phát hành trò chơi trước đó là Uncharted 2: Among Thieves. Đây là lần đầu tiên studio chia thành hai nhóm phát triển riêng biệt, một nhóm phát triển The Last of Us, trong khi nhóm còn lại đảm nhiệm Uncharted 3: Drake's Deception. Troy Baker và Ashley Johnson lần lượt thủ vai Joel và Ellie thông qua lồng tiếng và công nghệ ghi hình chuyển động, đồng thời hỗ trợ giám đốc sáng tạo Neil Druckmann trong việc xây dựng nhân vật và cốt truyện; mối quan hệ giữa Joel và Ellie trở thành trọng tâm trong quá trình phát triển, với các yếu tố khác được xây dựng xoay quanh mối quan hệ đó. Phần nhạc nền được soạn và biểu diễn bởi Gustavo Santaolalla.

The Last of Us được phát hành trên hệ máy PlayStation 3 vào tháng 6 năm 2013 và nhận được nhiều lời khen ngợi về cốt truyện, lối chơi, đồ họa, thiết kế âm thanh, nhạc nền, nhân vật, cách thể hiện bạo lực và vai trò của nhân vật nữ. Trò chơi trở thành một trong những tựa game bán chạy nhất, với hơn 1,3 triệu bản được tiêu thụ trong tuần đầu tiên và đạt 17 triệu bản tính đến tháng 4 năm 2018. Trò chơi nhận nhiều giải thưởng cuối năm, bao gồm Trò chơi của năm từ nhiều tạp chí và lễ trao giải trong ngành. Nó được xem là một trong những tựa game quan trọng nhất của thế hệ máy chơi game thứ bảy và là một trong những trò chơi điện tử xuất sắc nhất từng được phát triển.

Naughty Dog phát hành một số nội dung tải thêm; The Last of Us: Left Behind giới thiệu chiến dịch chơi đơn xoay quanh Ellie và người bạn thân Riley. Phiên bản nâng cấp The Last of Us Remastered được phát hành trên PlayStation 4 vào tháng 7 năm 2014, trong khi bản làm lại The Last of Us Part I ra mắt trên PlayStation 5 vào tháng 9 năm 2022 và trên Windows vào tháng 3 năm 2023. Phần tiếp theo, The Last of Us Part II, phát hành vào năm 2020. Các sản phẩm khác thuộc thương hiệu The Last of Us bao gồm truyện tranh — The Last of Us: American Dreams (2013), chương trình trực tiếp (2014), loạt phim truyền hình do HBO sản xuất — Những người còn sót lại (2023) và trò chơi bàn — The Last of Us: Escape the Dark do Themeborne phát hành (2024).

Lối chơi

The Last of Us là một trò chơi hành động phiêu lưu được chơi theo góc nhìn thứ ba.[1] Người chơi di chuyển qua các môi trường hậu tận thế như thị trấn, tòa nhà, rừng rậm và cống ngầm để tiếp tục cốt truyện. Người chơi có thể sử dụng súng, vũ khí tự chế, chiến đấu tay đôi và hành động lén lút để chống lại con người thù địch và các sinh vật ăn thịt người bị nhiễm chủng nấm Cordyceps đột biến. Trong phần lớn thời gian chơi, người chơi điều khiển Joel, một người đàn ông được giao nhiệm vụ hộ tống cô bé Ellie băng qua nước Mỹ.[2] Người chơi cũng điều khiển Ellie trong phân đoạn mùa đông của trò chơi,[3] và tạm thời điều khiển Sarah, con gái của Joel, trong phần mở đầu.[4]

Tập tin:The Last of Us Listen.jpg
Chế độ Nghe (Listen Mode) cho phép người chơi phát hiện vị trí của kẻ địch và các nhân vật khác bằng cách hiển thị xuyên tường đường viền của chúng, nhờ vào khả năng nghe và nhận thức không gian được tăng cường.[5]

Trong chiến đấu, người chơi có thể sử dụng vũ khí tầm xa như súng trường, súng ngắn, và cung, cùng với vũ khí tầm gần như súng lục và shotgun nòng ngắn. Người chơi cũng có thể thu thập các vũ khí cận chiến dùng tạm như ống nước và gậy bóng chày, cũng như ném chai hoặc gạch để đánh lạc hướng, làm choáng hoặc tấn công kẻ thù.[6] Vũ khí có thể được nâng cấp tại bàn chế tạo bằng các vật phẩm thu thập được. Các trang bị như túi cứu thương, dao găm tự chế (shiv), và cocktail Molotov có thể được tìm thấy hoặc chế tạo từ các nguyên liệu trong môi trường. Các chỉ số như thanh máu và tốc độ chế tạo có thể được nâng cấp bằng cách thu thập thuốc viên và cây thuốc. Máu có thể được hồi bằng cách tìm thức ăn hoặc sử dụng túi cứu thương.[7]

Mặc dù người chơi có thể tấn công trực diện, họ cũng có thể sử dụng chiến thuật lén lút để hạ gục kẻ thù mà không bị phát hiện hoặc lặng lẽ vượt qua chúng. Chế độ Nghe (Listen Mode) cho phép người chơi định vị kẻ địch nhờ khả năng nghe và nhận thức không gian được tăng cường, hiển thị dưới dạng các đường viền xuyên qua tường và vật thể.[5] Hệ thống ẩn nấp linh hoạt cho phép người chơi cúi mình sau các vật cản để tạo lợi thế chiến thuật trong chiến đấu.[8] Trò chơi cũng có những phân đoạn không có chiến đấu, thường bao gồm các cuộc hội thoại giữa các nhân vật.[9] Người chơi có thể giải các câu đố đơn giản, như sử dụng các tấm gỗ nổi để đưa Ellie (không biết bơi) vượt qua mặt nước, hoặc sử dụng thang và thùng rác để tiếp cận các khu vực cao hơn. Các vật phẩm sưu tầm trong cốt truyện như ghi chú, bản đồ và truyện tranh có thể được tìm thấy và xem lại trong menu ba lô.[10]

Trò chơi có hệ thống trí tuệ nhân tạo cho phép kẻ địch là con người phản ứng linh hoạt trong chiến đấu. Nếu phát hiện người chơi, chúng có thể ẩn nấp, gọi tiếp viện hoặc tận dụng các tình huống như khi người chơi bị phân tâm, hết đạn hoặc đang bị tấn công. Các đồng đội của người chơi, như Ellie, có thể hỗ trợ trong chiến đấu bằng cách ném vật thể để làm choáng kẻ thù, thông báo vị trí của kẻ địch chưa bị phát hiện, hoặc tấn công trực tiếp bằng dao hoặc súng lục.[11]

Chế độ nhiều người chơi

Chế độ nhiều người chơi trực tuyến, có tên Factions, cho phép tối đa tám người tham gia các trận đấu cạnh tranh trong những phiên bản được điều chỉnh lại từ các bối cảnh trong phần chơi đơn. Trò chơi có ba chế độ chơi chính: Supply Raid và Survivors đều là các trận đấu theo đội (team deathmatch), trong đó Survivors không cho phép người chơi hồi sinh;[12] Interrogation là chế độ mà hai đội tìm cách xác định vị trí của rương khóa bí mật của đối phương, đội đầu tiên mở được rương sẽ giành chiến thắng.[13] Trong mọi chế độ, người chơi sẽ chọn một phe phái — Hunters (một nhóm người sống sót thù địch) hoặc Fireflies (một nhóm dân quân cách mạng) — và cố gắng giữ cho phe của mình sống sót bằng cách thu thập vật phẩm tiếp tế trong trận. Mỗi trận đấu tương ứng với một “ngày”; nếu sống sót qua mười hai “tuần”, người chơi sẽ hoàn thành một hành trình và có thể chọn lại phe.[14]

Người chơi kiếm được “parts” bằng cách đánh dấu hoặc hạ gục kẻ địch, hồi máu hoặc cứu đồng đội, chế tạo vật phẩm, và mở rương khóa của kẻ địch. Parts có thể được dùng trong trận để nâng cấp vũ khí và mua áo giáp, và sẽ được chuyển đổi thành vật phẩm tiếp tế khi trận đấu kết thúc; người chơi cũng có thể nhặt thêm tiếp tế từ xác địch.[14] Trong quá trình chơi, người chơi còn kiếm được điểm để mở khóa vũ khí hoặc kỹ năng, dùng để tùy chỉnh loadout theo ý muốn.[15] Ban đầu, trò chơi cho phép kết nối với tài khoản Facebook, cho phép đồng bộ tên và khuôn mặt của thành viên trong phe với bạn bè trên Facebook.[16] Người chơi cũng có thể tùy chỉnh nhân vật bằng mũ, nón bảo hiểm, mặt nạ và biểu tượng.[17] Máy chủ nhiều người chơi của phiên bản PlayStation 3 đã bị ngừng hoạt động vào ngày 3 tháng 9 năm 2019.[18]

Cốt truyện

Năm 2013, một chủng nấm Cordyceps đột biến bùng phát khắp nước Mỹ, lây lan qua vết cắn và bào tử trong không khí, khiến những người bị nhiễm biến thành sinh vật hung hãn. Tại vùng ngoại ô Austin, Texas, Joel (Troy Baker) cùng em trai Tommy (Jeffrey Pierce) và con gái Sarah (Hana Hayes) cố gắng trốn chạy khỏi hỗn loạn. Trong lúc chạy trốn, Sarah bị một người lính bắn và chết trong vòng tay của Joel.

Hai mươi năm sau, xã hội đã sụp đổ vì đại dịch Cordyceps. Joel làm nghề buôn lậu cùng cộng sự Tess (Annie Wersching) trong một khu cách ly tại Boston, Massachusetts. Họ truy tìm một kẻ buôn lậu chợ đen tên Robert (Robin Atkin Downes) để lấy lại lô vũ khí bị hắn đánh cắp và trao cho Fireflies, một nhóm dân quân chống lại FEDRA — Cơ quan Ứng phó Thảm họa Liên bang đang kiểm soát khu cách ly. Lãnh đạo nhóm Fireflies, Marlene (Merle Dandridge), hứa sẽ trả gấp đôi số vũ khí nếu họ giúp đưa một cô bé 14 tuổi tên Ellie (Ashley Johnson) đến tòa nhà quốc hội bang Massachusetts, nơi các thành viên Fireflies đang ẩn náu. Joel và Tess phát hiện Ellie đã bị nhiễm nấm bệnh; cô bé khẳng định mình miễn nhiễm và có thể giúp tìm ra phương pháp chữa trị. Khi đến tòa nhà quốc hội, họ phát hiện nhóm Fireflies đã bị giết. Tess tiết lộ rằng cô đã bị nhiễm bệnh trong hành trình, và quyết định hy sinh bản thân để Joel và Ellie trốn thoát. Joel quyết định tìm Tommy, em trai ông, người từng là thành viên Fireflies, với hy vọng anh có thể giúp tìm những thành viên Fireflies khác.

Với sự giúp đỡ của Bill (W. Earl Brown), một người sinh tồn và buôn lậu ở Lincoln, Massachusetts, Joel và Ellie có được một chiếc xe. Trên đường đến Pittsburgh, Pennsylvania, họ bị một nhóm cướp phục kích và xe bị phá hỏng. Họ hợp tác với hai anh em Henry (Brandon Scott) và Sam (Nadji Jeter). Sau khi trốn thoát khỏi thành phố, Sam bị cắn nhưng giấu mọi người. Khi nấm bệnh bộc phát, Sam tấn công Ellie, buộc Henry phải giết em trai mình rồi tự sát vì quá đau lòng.

Mùa thu, Joel và Ellie tìm thấy Tommy tại Jackson, Wyoming, nơi anh đã lập nên một khu định cư kiên cố gần đập thủy điện cùng vợ là Maria (Ashley Scott). Joel định giao Ellie cho Tommy nhưng không thành, dẫn đến cuộc tranh cãi giữa hai chú cháu về cái chết của Sarah, con gái ông. Tommy chỉ đường cho họ đến cơ sở của Fireflies tại Đại học Eastern Colorado. Tại đây, họ phát hiện nhóm Fireflies đã rời đi đến một bệnh viện ở thành phố Salt Lake, Utah. Joel và Ellie bị tấn công bởi một nhóm cướp, và Joel bị thương nặng.

Mùa đông, Joel và Ellie trú ẩn trong vùng núi. Joel gần như hấp hối và phụ thuộc hoàn toàn vào sự chăm sóc của Ellie. Ellie gặp hai kẻ lang thang là David (Nolan North) và James (Reuben Langdon). Ellie đồng ý đổi thức ăn với hai người họ để lấy thuốc cho Joel. Sau khi David tiết lộ rằng nhóm cướp ở đại học là người của hắn, Ellie trở nên cảnh giác. Cô bé dẫn nhóm của David ra xa khỏi nơi trú ẩn để bảo vệ Joel nhưng bị bắt. David có ý định đưa Ellie vào nhóm ăn thịt người của hắn. Ellie trốn thoát sau khi giết James, nhưng bị David dồn vào một nhà hàng đang cháy. Joel, sau khi hồi phục, lần theo dấu vết và đến nơi đúng lúc Ellie đang chém David đến chết bằng dao rựa. Joel ôm lấy Ellie để trấn an cô bé, rồi cả hai trốn thoát.

Mùa xuân, Joel và Ellie đến thành phố Salt Lake. Ellie bất tỉnh do suýt chết đuối và cả hai chú cháu bị nhóm Fireflies bắt giữ. Tại bệnh viện, Marlene cho biết Ellie đang chuẩn bị phẫu thuật — để chế tạo vắc-xin, Fireflies cần loại bỏ phần não nhiễm nấm, điều này sẽ giết chết Ellie. Không chấp nhận mất cô bé, Joel chiến đấu xuyên qua bệnh viện, giết bác sĩ phẫu thuật, và mang Ellie đi khi cô bé vẫn còn bất tỉnh. Joel bị Marlene chặn ở gara, nhưng đã giết cô để ngăn Fireflies truy đuổi. Trên đường trở về Jackson, Ellie tỉnh lại và Joel nói dối rằng Fireflies đã tìm thấy nhiều người miễn nhiễm khác nhưng không thể phát triển vắc-xin nên họ đã từ bỏ. Ellie sau đó chia sẻ cảm giác tội lỗi khi là người sống sót. Khi bị cô bé ép, Joel đã thề rằng những gì ông nói về Fireflies là sự thật.

Quá trình phát triển

A 35-year-old man with short brown hair, smiling and looking at something to the right of the camera.
Bruce Straley
A 35-year-old man with curly black hair talking into a microphone, looking at something to the left of the camera.
Neil Druckmann
Straley và Druckmann lần lượt giữ vai trò giám đốc trò chơi và giám đốc sáng tạo trong quá trình phát triển.

Naughty Dog bắt đầu phát triển The Last of Us vào năm 2009, sau khi phát hành Uncharted 2: Among Thieves. Lần đầu tiên trong lịch sử công ty, Naughty Dog chia thành hai nhóm phát triển riêng biệt; một nhóm tiếp tục thực hiện Uncharted 3: Drake's Deception (2011), trong khi nhóm còn lại bắt đầu phát triển The Last of Us.[19] Giám đốc trò chơi Bruce Straley và giám đốc sáng tạo Neil Druckmann dẫn dắt nhóm thực hiện The Last of Us.[20]

Khi còn học đại học, Druckmann từng có ý tưởng kết hợp lối chơi của Ico (2001) với bối cảnh hậu tận thế do zombie gây ra, giống như trong phim Night of the Living Dead (1968) của George A. Romero, với nhân vật chính lấy cảm hứng từ John Hartigan trong truyện tranh Sin City (1991–2000). Nhân vật chính là một sĩ quan cảnh sát được giao nhiệm vụ bảo vệ một cô bé, nhưng do mắc bệnh tim, người chơi sẽ thường xuyên điều khiển cô bé — đảo ngược vai trò truyền thống. Druckmann sau này đã phát triển ý tưởng này thành cốt truyện của The Last of Us.[21] Ông xem trò chơi như một câu chuyện trưởng thành, trong đó Ellie học cách sinh tồn khi gắn bó với Joel, đồng thời khám phá giới hạn của một người cha trong việc cứu lấy đứa con mình yêu thương.[22]

Một trong những chủ đề chính của trò chơi là “cuộc sống vẫn tiếp diễn”;[23] điều này được thể hiện rõ qua phân đoạn Joel và Ellie gặp một đàn hươu cao cổ — cảnh tượng này, theo họa sĩ ý tưởng John Sweeney, được thiết kế để “khơi dậy lại niềm ham sống” trong Ellie sau cú sốc tinh thần từ cuộc đối đầu với David.[24] Ý tưởng về sinh vật nhiễm bệnh — yếu tố cốt lõi của trò chơi — được truyền cảm hứng từ một phân đoạn trong phim tài liệu tự nhiên Planet Earth (2006) của BBC, mô tả nấm Cordyceps điều khiển côn trùng.[22] Dù ngoài đời thật nấm chỉ lây cho côn trùng, The Last of Us đặt giả định về khả năng tiến hóa của Cordyceps khiến nó lây sang con người và gây ra đại dịch toàn cầu.[22]

Tập tin:Gustavo Santaolalla (Guadalajara) cropped.jpg
Gustavo Santaolalla, nhạc sĩ người Argentina, là người sáng tác và trình bày nhạc nền cho The Last of Us.[25]

Mối quan hệ giữa Joel và Ellie là trung tâm của toàn bộ trò chơi; các yếu tố khác được phát triển xoay quanh cặp nhân vật này. Troy Baker và Ashley Johnson lần lượt được chọn vào vai Joel và Ellie, đảm nhiệm cả lồng tiếng và diễn xuất chuyển động.[26] Cả hai đều đóng góp vào việc xây dựng nhân vật:[27] Baker thuyết phục Druckmann rằng Joel có thể quan tâm đến Tess vì nỗi cô đơn của mình,[28] còn Johnson đề xuất rằng Ellie nên mạnh mẽ và cứng cỏi hơn.[27] Sau khi có sự so sánh với diễn viên Elliot Page, ngoại hình của Ellie được thiết kế lại để phản ánh rõ hơn tính cách của Johnson và trông trẻ hơn.[25][29] Một số nhân vật khác cũng được chỉnh sửa: ban đầu, Tess được định hướng là phản diện chính, nhưng nhóm phát triển nhận thấy động cơ của cô không đủ thuyết phục.[30] Nhân vật Bill ban đầu không có miêu tả rõ ràng về xu hướng tính dục, nhưng sau đó được điều chỉnh để khẳng định ông là người đồng tính.[28]

Trò chơi sử dụng nhạc nền gốc do Gustavo Santaolalla sáng tác.[25] Nổi tiếng với phong cách tối giản, Santaolalla được liên hệ từ sớm trong quá trình phát triển. Ông sử dụng nhiều loại nhạc cụ khác nhau, trong đó có cả những loại ông chưa từng chơi qua, để tạo ra cảm giác vừa nguy hiểm vừa ngây thơ.[3] Phong cách tối giản này cũng được áp dụng trong thiết kế âm thanh và hình ảnh của trò chơi. Âm thanh của sinh vật nhiễm bệnh là một trong những yếu tố đầu tiên được phát triển — nhóm phát triển thử nghiệm nhiều hiệu ứng để đạt được âm thanh phù hợp. Để tạo âm thanh cho chủng Clicker, họ đã mời diễn viên lồng tiếng Misty Lee, người thể hiện âm thanh “như phát ra từ sâu trong cổ họng”,[31] theo lời trưởng nhóm âm thanh Phillip Kovats. Bộ phận thiết kế hình ảnh lấy cảm hứng từ nhiều nguồn, trong đó có các bức ảnh hậu thảm họa Bão Katrina của nhiếp ảnh gia Robert Polidori, dùng làm tư liệu cho các khu vực ngập lụt ở Pittsburgh trong trò chơi.[32] Do nhiều ý kiến trái chiều trong nội bộ nhóm phát triển, đội họa sĩ buộc phải thương lượng để cân bằng giữa chi tiết và đơn giản; trong khi Straley và Druckmann thiên về sự tối giản, đội họa sĩ ưu tiên yếu tố chi tiết.[33] Phần giới thiệu đầu trò chơi được thực hiện bởi Sony San Diego Studio.[32]

Nhà thiết kế trò chơi Ricky Cambier cho biết Ico và Resident Evil 4 là nguồn cảm hứng cho cơ chế trò chơi. Ông cho rằng cảm xúc giữa các nhân vật cần phải được cân bằng với những áp lực sinh tồn của thế giới, nên nhóm phát triển “muốn lấy sự tương tác nhân vật của Ico kết hợp với sự căng thẳng và hành động của Resident Evil 4”.[34] Nhóm phát triển tạo ra các công cụ (engine) mới để phục vụ nhu cầu của họ: trí tuệ nhân tạo được thiết kế để phối hợp cùng người chơi,[35] trong đó việc thêm nhân vật Ellie là một yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của hệ thống này.[36] Hệ thống ánh sáng cũng được làm lại để tái hiện hiệu ứng ánh sáng tự nhiên, như ánh nắng lọt qua kẽ hở và phản chiếu trên bề mặt.[35] Việc phát triển cơ chế gameplay gặp nhiều khó khăn do nhóm cảm thấy mọi chi tiết đều cần được phân tích kỹ lưỡng.[28] Giao diện người dùng cũng trải qua nhiều lần điều chỉnh trong suốt quá trình phát triển.[37]

The Last of Us được công bố vào ngày 10 tháng 12 năm 2011 tại lễ trao Giải thưởng Trò chơi điện tử Spike,[38] cùng với đoạn trailer đầu tiên.[37] Thông báo này nhanh chóng tạo nên sự kỳ vọng lớn trong giới game thủ, một phần nhờ vào danh tiếng của Naughty Dog.[39][40] Trò chơi ban đầu dự kiến phát hành vào ngày 7 tháng 5 năm 2013, nhưng được lùi lại đến ngày 14 tháng 6 năm 2013 trên toàn thế giới để hoàn thiện thêm.[41] Để thúc đẩy doanh số đặt trước, Naughty Dog đã hợp tác với nhiều nhà bán lẻ để phát hành các phiên bản đặc biệt đi kèm nội dung bổ sung.[42]

Nội dung bổ sung

Sau khi phát hành, The Last of Us tiếp tục được mở rộng thông qua các gói nội dung tải thêm (DLC). Season pass của trò chơi bao gồm quyền truy cập tất cả các gói DLC, một số kỹ năng bổ sung, và phim tài liệu Grounded: Making The Last of Us;[43] bộ phim tài liệu này được phát hành trực tuyến vào tháng 2 năm 2014.[41] Hai gói DLC đầu tiên được phát hành kèm với một số phiên bản đặc biệt của trò chơi và có sẵn ngay khi ra mắt. Gói Sights and Sounds bao gồm nhạc nền, chủ đề động cho giao diện PlayStation 3, và hai hình đại diện. Gói Survival bao gồm các trang phục mới cho nhân vật sau khi hoàn thành chiến dịch, tiền trong trò chơi, điểm kinh nghiệm cộng thêm và quyền truy cập sớm vào các vật phẩm tùy chỉnh trong chế độ nhiều người chơi.[44] Gói Abandoned Territories Map, phát hành vào ngày 15 tháng 10 năm 2013, bổ sung bốn bản đồ chế độ nhiều người chơi mới, lấy cảm hứng từ các địa điểm trong cốt truyện chính.[45] Gói Nightmare Bundle, phát hành ngày 5 tháng 11 năm 2013, bao gồm mười vật phẩm mũ đội đầu, chín trong số đó cũng được bán riêng lẻ.[46]

The Last of Us: Left Behind bổ sung một chiến dịch chơi đơn với hai tuyến truyện — một diễn ra sau phần mở đầu của trò chơi gốc, và một trước chương Mùa đông[47] — xoay quanh Ellie và người bạn Riley. Nội dung này phát hành ngày 14 tháng 2 năm 2014 dưới dạng DLC[48] và ngày 12 tháng 5 năm 2015 dưới dạng bản mở rộng độc lập.[49] Một gói DLC thứ ba được phát hành vào ngày 6 tháng 5 năm 2014, bao gồm năm nội dung riêng biệt: Grounded bổ sung chế độ khó mới cho cả trò chơi chính và Left Behind; Reclaimed Territories Map Pack thêm bản đồ chế độ nhiều người chơi mới; Professional Survival Skills Bundle và Situational Survival Skills Bundle thêm tổng cộng tám kỹ năng nhiều người chơi mới; và Survivalist Weapon Bundle thêm bốn loại vũ khí mới.[50] Gói Grit and Gear, phát hành ngày 5 tháng 8 năm 2014, bổ sung thêm các vật phẩm đội đầu, mặt nạ và cử chỉ mới.[51] Phiên bản Game of the Year chứa toàn bộ nội dung tải về được phát hành tại châu Âu vào ngày 11 tháng 11 năm 2014.[52]

Phiên bản nâng cấp và làm lại

Vào ngày 9 tháng 4 năm 2014, Sony Computer Entertainment công bố The Last of Us Remastered, phiên bản được nâng cấp dành cho hệ máy PlayStation 4. Trò chơi được phát hành vào 29 tháng 7 năm 2014 tại Bắc Mỹ; 30 tháng 7 tại châu Âu, Úc và New Zealand; và 1 tháng 8 tại Vương quốc Anh và Ireland.[53][54][55][56] Remastered tận dụng touchpad của tay cầm DualShock 4 để điều hướng kho đồ, trong khi thanh đèn hiển thị tình trạng máu — từ màu xanh chuyển dần sang cam và đỏ khi bị thương. Ngoài ra, các bản ghi âm thu thập được trong trò chơi có thể phát qua loa của tay cầm; trong phiên bản gốc, người chơi phải ở trong menu để nghe các đoạn ghi âm này.[57] Tính năng Chế độ chụp ảnh (Photo Mode) cho phép người chơi tạm dừng trò chơi và điều chỉnh góc máy để chụp ảnh tự do.[58] Trong menu chính, người chơi có thể xem lại toàn bộ các đoạn cắt cảnh kèm phần bình luận âm thanh của Druckmann, Baker, và Johnson.[59] Remastered cải thiện đồ họa và hệ thống dựng hình, bao gồm tầm nhìn xa hơn, tốc độ khung hình cao hơn và các tùy chọn âm thanh nâng cao.[60] Trò chơi đi kèm tất cả nội dung tải về từng phát hành trước đó, bao gồm Left Behind và một số bản đồ nhiều người chơi.[61] Nhóm phát triển hướng tới việc tạo ra một bản nâng cấp "thực sự", giữ nguyên "trải nghiệm cốt lõi" của trò chơi.[62]

The Last of Us Part I, phiên bản làm lại hoàn toàn của The Last of Us, phát hành trên PlayStation 5 vào ngày 2 tháng 9 năm 2022,[63] và trên Windows vào ngày 28 tháng 3 năm 2023.[64] Phiên bản này có lối chơi và hệ thống điều khiển được điều chỉnh, hiệu năng và hiệu ứng ánh sáng được cải thiện, cùng với các tùy chọn hỗ trợ tiếp cận mới. Trên PlayStation 5, trò chơi hỗ trợ âm thanh 3D, phản hồi xúc giác (haptic feedback) và cò thích ứng (adaptive triggers) của tay cầm DualSense.[63][65] Quá trình phát triển được dẫn dắt bởi giám đốc trò chơi Matthew Gallant và giám đốc sáng tạo Shaun Escayg.[65] The Last of Us Part I được xây dựng lại hoàn toàn để tận dụng sức mạnh phần cứng mới của PlayStation 5, bao gồm thiết kế hình ảnh, hoạt họa và mô hình nhân vật mới.[66] Những nâng cấp về công nghệ và đồ họa nhằm phù hợp với tầm nhìn ban đầu của đội ngũ phát triển bản gốc. Escayg chia sẻ rằng anh muốn mọi yếu tố trong trò chơi khiến người chơi cảm thấy "thật" và đắm chìm trong thế giới đó.[67] Gallant hợp tác với nhóm chuyên trách từ Descriptive Video Works để tạo phụ đề âm thanh mô tả cho các đoạn cắt cảnh.[68] Thông báo về bản làm lại nhận phản ứng trái chiều; một số nhà báo và game thủ cho rằng bản làm lại là không cần thiết do tuổi đời của bản gốc và sự tồn tại của bản Remastered,[69][70] đồng thời đặt nghi vấn về mức giá 70 đô la Mỹ.[71][72][73] Tuy nhiên, khi phát hành, trò chơi nhận được nhiều đánh giá tích cực,[74] mặc dù phiên bản Windows vấp phải nhiều phản hồi trái chiều,[74] trở thành trò chơi có số điểm đánh giá thấp nhất của Naughty Dog.[75]

Đón nhận

Đánh giá chuyên môn

The Last of Us nhận được “lời khen ngợi rộng rãi”, theo trang tổng hợp đánh giá Metacritic.[86] Đây là trò chơi được đánh giá cao thứ năm trên hệ máy PlayStation 3 theo Metacritic.[87] Các nhà phê bình đánh giá cao sự phát triển nhân vật, cốt truyện và tầng nghĩa, thiết kế hình ảnh và âm thanh, cũng như cách thể hiện nhân vật nữ và LGBT. Colin Moriarty của IGN gọi The Last of Us là “một kiệt tác” và là “tựa game độc quyền hay nhất trên PlayStation 3”;[88] tạp chí Edge xem đây là “cuộc phiêu lưu đậm chất điện ảnh giàu cảm xúc và hấp dẫn nhất” trong cả một thế hệ máy chơi game.[89] Oli Welsh từ Eurogamer gọi trò chơi là “tia hy vọng” cho dòng game sinh tồn kinh dị,[90] còn Andy Kelly của Computer and Video Games tuyên bố đây là “thời khắc đỉnh cao của Naughty Dog”.[91]

Kelly cho rằng cốt truyện của trò chơi là đáng nhớ,[92] và Moriarty từ IGN đánh giá cốt truyện là một trong những điểm nổi bật nhất của trò chơi.[88] David Meikleham từ PlayStation Official Magazine nhận định nhịp độ chậm rãi giúp nâng tầm câu chuyện, tạo cảm giác “mỗi bước đi đều mang theo dấu ấn của thời gian và hành trình”.[93] James Stephanie Sterling từ Destructoid ca ngợi những khoảnh khắc hồi hộp của trò chơi.[94] Richard Mitchell của Joystiq nhận thấy cốt truyện đã làm sâu sắc hơn mối quan hệ giữa các nhân vật.[95]

Các nhân vật — đặc biệt là mối quan hệ giữa Joel và Ellie — nhận được nhiều lời khen ngợi. Matt Helgeson từ Game Informer nhận định mối quan hệ này “đầy xúc cảm” và “rất dễ đồng cảm”.[96] Welsh từ Eurogamer viết rằng các nhân vật được phát triển với “sự kiên nhẫn và kỹ năng”, và đánh giá cao chiều sâu cảm xúc của họ.[90] Mitchell từ Joystiq cho rằng mối quan hệ giữa Joel và Ellie “chân thật” và có sức nặng về cảm xúc.[95] Meikleham gọi Joel và Ellie là bộ đôi nhân vật hay nhất trong các trò chơi trên PlayStation 3.[97] Kelly cho rằng nhân vật được “khắc họa đầy chiều sâu” và anh thực sự cảm thấy gắn bó với câu chuyện của họ.[92] Philip Kollar từ Polygon đánh giá Ellie là một nhân vật đáng tin, điều này giúp người chơi dễ dàng kết nối cảm xúc; ông cũng cho rằng các cuộc trò chuyện tùy chọn trong game giúp tăng chiều sâu cho mối quan hệ giữa các nhân vật.[98] Meikleham đánh giá cao những chuyển động tự nhiên của Ellie khi cô bé tương tác với môi trường, điều này khiến cô bé trở nên giống một thiếu niên thực thụ.[97] Diễn xuất của các diễn viên cũng được khen ngợi,[88][94][96] với Edge và Welsh từ Eurogamer cho rằng phần thoại của trò chơi được cải thiện đáng kể nhờ sự thể hiện của dàn diễn viên.[89][90]

Nhiều nhà phê bình đánh giá cao lối chơi chiến đấu của trò chơi vì mang lại cảm giác khác biệt so với các tựa game khác. Helgeson và Meikleham đều đánh giá cao cảm giác dễ tổn thương trong các trận đối đầu,[96][99] trong khi Kelly thích sự đa dạng trong cách tiếp cận chiến đấu.[91] Moriarty nhận xét rằng hệ thống chế tạo vật phẩm góp phần làm cho các trận chiến trở nên hấp dẫn hơn và có giá trị về mặt cảm xúc, đồng thời nhấn mạnh rằng kẻ địch trong game “có cảm giác như con người thật”.[88] Mitchell từ Joystiq cũng có nhận định tương tự, cho rằng các trận chiến “chất đầy cái chết trong tay Joel”.[95] Welsh viết rằng những cuộc chạm trán đầy kịch tính và nguy hiểm đã góp phần nâng cao trải nghiệm gameplay.[90] Tuy nhiên, Tom Mc Shea từ GameSpot chỉ ra rằng trí tuệ nhân tạo ảnh hưởng tiêu cực đến trải nghiệm chiến đấu khi kẻ địch thường xuyên phớt lờ đồng đội của người chơi.[100] Kollar từ Polygon cũng cho rằng chiến đấu thiếu công bằng, đặc biệt là khi đối đầu với sinh vật nhiễm bệnh, và lưu ý rằng một số điểm bất hợp lý trong AI “làm mất đi không khí căng thẳng” của trò chơi.[98]

Nhiều nhà phê bình đã thảo luận về cách trò chơi xây dựng các nhân vật nữ. Jason Killingsworth từ tạp chí Edge khen ngợi việc trò chơi không khai thác hình ảnh phụ nữ theo hướng gợi dục, gọi đây là “liều thuốc giải đầy mới mẻ cho sự phân biệt giới tính và tư tưởng lạc hậu về giới trong hầu hết các tựa game bom tấn hiện nay”.[101] Ellie Gibson từ Eurogamer đánh giá nhân vật Ellie là “lúc mạnh mẽ, lúc dễ tổn thương, nhưng chưa bao giờ rơi vào lối mòn sáo rỗng”.[102] Cô cho rằng Ellie ban đầu được xây dựng như một “thiếu nữ gặp nạn”, nhưng trò chơi đã khéo léo phá vỡ định kiến đó.[102] Carolyn Petit từ GameSpot ca ngợi các nhân vật nữ có chiều sâu đạo đức và đáng đồng cảm, nhưng cho rằng việc đánh giá giới tính trong trò chơi điện tử nên “dựa trên giá trị thực tế của chúng, chứ không phải chỉ so với các trò chơi khác”.[103] Chris Suellentrop từ The New York Times ghi nhận rằng Ellie là một nhân vật dễ mến và “đôi khi mạnh mẽ”, nhưng lập luận rằng The Last of Us “thực chất là câu chuyện của Joel”, và gọi đây là “một trò chơi nữa do đàn ông làm, dành cho đàn ông và kể về đàn ông”.[104] The Last of Us cũng được khen ngợi vì cách thể hiện các nhân vật thuộc cộng đồng LGBT. Sam Einhorn từ GayGamer.net cho rằng việc hé lộ xu hướng tính dục của nhân vật Bill “giúp nhân vật có chiều sâu hơn... mà không khiến ông bị sáo biểu”.[105] Tổ chức GLAAD của Hoa Kỳ xếp Bill vào danh sách “những nhân vật LGBT mới thú vị nhất năm 2013”, mô tả ông là “một nhân vật đầy khuyết điểm nhưng hoàn toàn độc đáo”.[106] Cảnh hôn giữa hai nhân vật nữ trong phần mở rộng Left Behind cũng nhận được nhiều phản hồi tích cực.[107][108]

Giải thưởng và vinh danh

Tập tin:The Last of Us development team, GDCA 2014.jpg
Một số thành viên của Naughty Dog nhận giải Trò chơi của năm tại lễ trao giải Game Developers Choice Awards.

Trước khi phát hành, The Last of Us đã giành được nhiều giải thưởng cho các bản trình chiếu thử tại hội chợ E3 2012.[109][110][111] Trò chơi trở thành tựa game được đánh giá cao thứ hai trong năm 2013 trên các trang tổng hợp đánh giá Metacritic và GameRankings, chỉ sau Grand Theft Auto V.[112][113] The Last of Us xuất hiện trong nhiều danh sách tổng kết cuối năm về trò chơi hay nhất năm 2013, và giành chiến thắng tại nhiều sự kiện lớn như Giải Annie lần thứ 41,[114] Giải BAFTA Games lần thứ 10,[115] Giải D.I.C.E. lần thứ 17,[116] và Giải Game Developers Choice lần thứ 14.[117] Ngoài ra, trò chơi còn được vinh danh bởi các tạp chí và trang tin như The A.V. Club,[118] Canada.com,[119] The Daily Telegraph,[120] Destructoid,[121] The Escapist,[122] GamesRadar,[123] GameTrailers,[124] GameRevolution,[125] Giant Bomb,[126] Good Game,[127] Hardcore Gamer,[128] IGN,[129] IGN Australia,[130] International Business Times,[131] Kotaku,[132] VG247,[133] và VideoGamer.com.[134] The Last of Us cũng được trao giải Trò chơi PlayStation hay nhất bởi GameSpot,[135] GameTrailers,[124] Hardcore Gamer[136] và IGN.[137] Studio Naughty Dog được vinh danh là Studio của năm và Nhà phát triển xuất sắc nhất bởi The Daily Telegraph,[138] Edge,[139] Golden Joystick Awards,[140] Hardcore Gamer[141] và Spike VGX 2013.[142]

Hai diễn viên chính, Troy Baker và Ashley Johnson, nhận được nhiều đề cử cho vai diễn của mình; Baker giành giải tại Hardcore Gamer[143] và Spike VGX 2013,[142] trong khi Johnson chiến thắng tại Giải BAFTA Games,[115] Giải D.I.C.E.,[116] VGX 2013,[142] và The Daily Telegraph.[138] Cốt truyện của trò chơi giành giải tại Giải BAFTA Games,[115] Giải D.I.C.E.,[116] Game Developers Choice Awards,[117] Golden Joystick Awards,[140] Giải Hiệp hội các nhà biên kịch Mỹ,[144] cùng với các tạp chí GameTrailers,[124] Giant Bomb,[145] Hardcore Gamer[146] và IGN.[147] Phần thiết kế âm thanh và âm nhạc cũng được vinh danh tại Giải D.I.C.E.,[116] Inside Gaming Awards,[140] và bởi IGN.[148][149] Đồ họa và thiết kế nghệ thuật của trò chơi giành giải từ Destructoid,[150] D.I.C.E.,[116] Golden Joystick Awards,[140] và IGN.[151][152]

The Last of Us được trao giải Sáng tạo nổi bật trong trò chơi điện tử tại Giải D.I.C.E.,[116] và Trò chơi bắn súng góc nhìn thứ ba hay nhất từ GameTrailers.[124] Trò chơi còn giành các giải Thương hiệu mới xuất sắc nhất từ Hardcore Gamer,[153] Tân binh xuất sắc tại Golden Joystick Awards,[140] và Màn ra mắt ấn tượng nhất từ Giant Bomb.[154] Tại hệ thống giải thưởng cuối năm của IGN, trò chơi giành các giải Âm thanh tổng thể xuất sắc nhất,[148] Chế độ nhiều người chơi PlayStation 3 hay nhất,[155] Trò chơi hành động–phiêu lưu hay nhất trên PlayStation 3[156] và Trò chơi hay nhất tổng thể IGN.[157] Trò chơi cũng giành giải Trò chơi hành động–phiêu lưu hay nhất tại Giải BAFTA Games,[115] The Escapist,[158] Hardcore Gamer,[159] và Adventure Game of the Year tại D.I.C.E. Awards.[116] The Last of Us được đề cử Bản làm lại hay nhất tại The Game Awards 2014,[160] và nhận lời khen danh dự cho Công nghệ trò chơi xuất sắc nhất tại Game Developers Choice Awards lần thứ 15.[161] The Last of Us được vinh danh là một trong những trò chơi hay nhất trong thập kỷ 2010 bởi The Hollywood Reporter,[162] Mashable,[163] Metacritic[164] và VG247.[165]

Doanh số

Trong vòng bảy ngày sau khi phát hành, The Last of Us đã bán được hơn 1,3 triệu bản, trở thành màn ra mắt trò chơi điện tử lớn nhất năm 2013 vào thời điểm đó.[166] Ba tuần sau, doanh số vượt mốc 3,4 triệu bản, được xem là màn ra mắt thành công nhất của một thương hiệu trò chơi gốc kể từ L.A. Noire năm 2011,[167] đồng thời là trò chơi PlayStation 3 bán chạy nhất năm 2013 tính đến thời điểm đó.[168] Trò chơi trở thành bản phát hành kỹ thuật số bán chạy nhất trên PlayStation Store dành cho PlayStation 3, trước khi bị vượt qua bởi Grand Theft Auto V.[169] The Last of Us cũng trở thành tựa game bán chạy thứ mười của năm 2013,[170] với 6 triệu bản được tiêu thụ trong năm đầu tiên.[171] Tại Vương quốc Anh, trò chơi giữ vị trí số một trên bảng xếp hạng suốt sáu tuần liên tiếp, ngang bằng kỷ lục của nhiều trò chơi đa nền tảng khác bao gồm FIFA 12 (2011) và Call of Duty: Black Ops II (2012).[172] Trong vòng 48 giờ đầu tiên, doanh thu của The Last of Us tại Anh vượt mốc 3 triệu bảng Anh, cao hơn cả doanh thu của bộ phim Man of Steel trong cùng khoảng thời gian.[173] Trò chơi cũng đứng đầu bảng xếp hạng tại các quốc gia như Hoa Kỳ,[174] Pháp,[175] Ireland,[176] Ý,[177] Hà Lan,[178] Thụy Điển,[179] Phần Lan,[179] Na Uy,[179] Đan Mạch,[179] Tây Ban Nha,[180] và Nhật Bản.[181]

The Last of Us là một trong những trò chơi bán chạy nhất trên PlayStation 3, và phiên bản Remastered cũng nằm trong số các trò chơi bán chạy nhất trên PlayStation 4.[182] Tính đến tháng 8 năm 2014, tổng doanh số đạt 8 triệu bản, trong đó 7 triệu bản trên PlayStation 3 và 1 triệu bản trên PlayStation 4.[183] Đến tháng 4 năm 2018, tổng doanh số trên cả hai hệ máy đạt 17 triệu bản,[184] và đến tháng 5 năm 2019, con số vượt mốc 20 triệu bản, với 8,4 triệu bản trên PlayStation 3 và 11,79 triệu bản trên PlayStation 4.[171]

Di sản

Các nhà phê bình đồng thuận rằng The Last of Us là một trong những trò chơi hay nhất của thế hệ máy chơi game thứ bảy,[185][186][187][188][189][190][191] và là một cái kết xuất sắc trước khi bước sang thế hệ thứ tám.[192][193][194] Trò chơi thường được xếp vào danh sách những trò chơi điện tử hay nhất mọi thời đại.[195] Nhiều nhà phê bình đánh giá đây là một cột mốc quan trọng trong ngành công nghiệp game, nhờ sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa cốt truyện giàu cảm xúc và lối chơi hiệu quả.[196][197][198] Các nhà phát triển của God of War (2018) và A Plague Tale: Innocence (2019) cũng xem The Last of Us là nguồn cảm hứng trong cách xây dựng nhân vật.[199][200] Vào tháng 5 năm 2023, The Last of Us được vinh danh tại Đại sảnh Danh vọng Trò chơi Điện tử Thế giới của Bảo tàng Quốc gia Trò chơi Strong.[201] Trong tháng 6 năm 2023, trò chơi The Last Hope: Dead Zone Survival của hãng Virtual Global Games phát hành trên Nintendo Switch bị các nhà báo gọi là “bản sao” của The Last of Us, do có ý tưởng, nhân vật và âm nhạc tương tự.[202][203] Trailer trò chơi này đã bị gỡ khỏi YouTube sau khi Sony gửi yêu cầu bản quyền, và trò chơi bị xóa khỏi Nintendo eShop vào tháng 8 cùng năm.[204][205]

Anh em Matt và Ross Duffer, người sáng tạo loạt phim truyền hình nổi tiếng Cậu bé mất tích của Netflix, từng chia sẻ rằng họ “rất yêu tựa game đó cùng cách kể chuyện và nhiều hình ảnh trong game” khi được hỏi về các trò chơi điện tử đã truyền cảm hứng cho mùa 1 của Cậu bé mất tích.[206]

Thương hiệu

The Last of Us đã phát triển thành một thương hiệu đa phương tiện. Một bộ truyện tranh mini gồm bốn tập mang tên The Last of Us: American Dreams, được xuất bản bởi Dark Horse Comics từ tháng 4 đến tháng 7 năm 2013, do Neil Druckmann chấp bút và họa sĩ Faith Erin Hicks minh họa.[207] Vào tháng 7 năm 2014, dàn diễn viên của trò chơi đã trình diễn trực tiếp các phân cảnh được chọn tại Santa Monica, California, cùng phần nhạc sống do Gustavo Santaolalla biểu diễn.[208] Phần tiếp theo, The Last of Us Part II, được phát hành trên PlayStation 4 vào tháng 6 năm 2020.[209] Trò chơi bàn The Last of Us: Escape the Dark của hãng Themeborne ra mắt vào năm 2024;[210] một trò chơi bàn khác, The Last of Us: The Board Game của CMON, đã được công bố từ năm 2020.[211]

Hai dự án phim chuyển thể từ The Last of Us từng được triển khai: một bộ phim điện ảnh do Druckmann viết kịch bản và Sam Raimi sản xuất đã rơi vào tình trạng “chết yểu”,[212] còn một phim hoạt hình ngắn do studio Oddfellows thực hiện bị Sony hủy bỏ.[213] Sau đó, Druckmann và Craig Mazin đã cùng nhau phát triển phiên bản truyền hình Những người còn sót lại, với Pedro Pascal và Bella Ramsey thủ vai chính, được phát sóng trên HBO và HBO Max vào tháng 1 năm 2023.[214]

Xem thêm

Tham khảo

  1. ^ "The Last of Us: The Kotaku Review". Kotaku (bằng tiếng Anh). ngày 29 tháng 7 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  2. ^ "Naughty Dog Reveals The Last of Us at 2011 VGAs". PlayStation.Blog (bằng tiếng Anh). ngày 10 tháng 12 năm 2011. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  3. ^ a b PlayStation Europe (ngày 24 tháng 2 năm 2014), Exclusive | Grounded: The making of The Last of Us, truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025
  4. ^ published, Play Staff (ngày 23 tháng 3 năm 2015). "The inside story of The Last of Us, direct from Naughty Dog". GamesRadar+ (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  5. ^ a b Staff, Prima Games (ngày 4 tháng 8 năm 2014). "The Last of Us Remastered Beginners Tips". Prima Games (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  6. ^ "Gaming and Video Game News & Reviews". Engadget (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  7. ^ "A guide to crafting in The Last of Us". Shacknews (bằng tiếng Anh). ngày 20 tháng 5 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  8. ^ "The Last of Us (PlayStation 3) Review". PCMAG (bằng tiếng Anh). ngày 22 tháng 10 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  9. ^ Staff, Prima Games (ngày 1 tháng 10 năm 2021). "The Last of Us Remastered - All Optional Conversations - I Want to Talk About It". Prima Games (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  10. ^ Wilson, Tony (ngày 6 tháng 10 năm 2013). "The Last of Us Remastered – Collectibles guide". GamesRadar. Future plc. Lưu trữ bản gốc ngày 29 tháng 10 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  11. ^ "Balance Of Power: Gameplay In The Last Of Us". PlayStation.Blog (bằng tiếng Anh). ngày 2 tháng 3 năm 2012. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  12. ^ "The Last of Us multiplayer detailed". GameSpot (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  13. ^ Moriarty, Colin (ngày 28 tháng 8 năm 2013). "This Is The Last of Us' New Multiplayer Mode". IGN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  14. ^ a b "How The Last of Us Remastered Enhances Multiplayer". PlayStation.Blog (bằng tiếng Anh). ngày 22 tháng 7 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  15. ^ Helgeson, Matt (ngày 14 tháng 6 năm 2013). "The Last of Us Preview - Naughty Dog Breaks Down The Last of Us Multiplayer". Game Informer (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  16. ^ "Something to Lose: The Pitfalls and Potential of Competitive Multiplayer". GameSpot (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  17. ^ "The Last of Us PS4 Gets Brutal Executions Not Possible on PS3". GameSpot (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  18. ^ published, Aron Garst (ngày 6 tháng 6 năm 2019). "Naughty Dog is shutting down multiplayer servers for Uncharted 2, Uncharted 3, and The Last of Us on PS3 later this year". GamesRadar+ (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  19. ^ Moriarty, Colin (ngày 12 tháng 12 năm 2011). "Naughty Dog Officially Split Into Two Teams". IGN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  20. ^ Hanson, Ben. "New Tricks: An Interview With Naughty Dog's Co-Presidents". Game Informer (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  21. ^ Webster, Andrew (ngày 19 tháng 9 năm 2013). "The power of failure: making 'The Last of Us'". The Verge (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  22. ^ a b c Takahashi, Dean (ngày 6 tháng 8 năm 2013). "What inspired The Last of Us (interview)". VentureBeat (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  23. ^ "The Philosophical Themes In The Last of Us". www.gamedeveloper.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  24. ^ "Making The Last of Us' Iconic Giraffe Scene | CONTROL500". ctrl500.com (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 12 năm 2024. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  25. ^ a b c Gera, Emily (ngày 16 tháng 5 năm 2012). "The Last of Us gets new trailer, reveals Ellie redesign". Polygon (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  26. ^ Hanson, Ben. "Capturing Joel And Ellie For The Last Of Us". Game Informer (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  27. ^ a b "The Last of Us: interview with Neil Druckmann and Ashley Johnson". The Telegraph (bằng tiếng Anh). ngày 31 tháng 5 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  28. ^ a b c Smith, Edward (ngày 5 tháng 6 năm 2013). "The Last of Us, Neil Druckmann and Less Being More". International Business Times UK (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  29. ^ Editor-in-Chief, Oli Welsh Former (ngày 7 tháng 6 năm 2012). "Changes to The Last of Us' Ellie and announcement of Ellen Page in Beyond are "complete coincidence"". Eurogamer.net (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025. {{Chú thích web}}: |last= có tên chung (trợ giúp)
  30. ^ Helgeson, Matt (tháng 9 năm 2013). Stead, Chris (biên tập). "Afterword: The Last of Us". Game Informer. Số 245. GameStop. tr. 30–31.
  31. ^ "Naughty Dog discusses sound and music in The Last of Us". Polygon (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  32. ^ a b "The Last Of Us: the definitive postmortem – spoilers be damned - Edge Online". Edge Online (bằng tiếng Anh). ngày 18 tháng 6 năm 2013. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 12 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  33. ^ Farokhmanesh, Megan (ngày 23 tháng 6 năm 2013). "Naughty Dog discusses sound and music in The Last of Us". Polygon (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  34. ^ "The Last Of Us: the definitive postmortem – spoilers be damned - Page 3 of 3 - Edge Online". Edge Online (bằng tiếng Anh). ngày 18 tháng 6 năm 2013. Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 1 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  35. ^ a b "The Last of Us". www.artofthetitle.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  36. ^ "The Last Of Us inspired by Ico, RE4". MMGN. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 6 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  37. ^ a b Neonakis, Alexandria (ngày 5 tháng 5 năm 2014). "How We Made The Last of Us's Interface Work So Well". Kotaku (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  38. ^ "Naughty Dog's The Last of Us announced at VGAs". VG247.com. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 10 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  39. ^ Contributor, Johnny Cullen (ngày 11 tháng 12 năm 2011). "Naughty Dog's The Last of Us announced at VGAs". VG247 (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025. {{Chú thích web}}: |last= có tên chung (trợ giúp)
  40. ^ "Naughty Dog readies The Last of Us". GameSpot (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  41. ^ a b "digitalspy.com.au". www.digitalspy.com.au. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  42. ^ Editor-in-Chief, Wesley Yin-Poole Former (ngày 2 tháng 1 năm 2013). "Developers' Most Anticipated Games of 2013". Eurogamer.net (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025. {{Chú thích web}}: |last= có tên chung (trợ giúp)
  43. ^ Miller, Greg (ngày 12 tháng 2 năm 2013). "The Last of Us Delayed". IGN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  44. ^ "The Last of Us: Pre-Order the Digital Edition & Season Pass, DLC Detailed". PlayStation.Blog (bằng tiếng Anh). ngày 28 tháng 5 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  45. ^ Farokhmanesh, Megan (ngày 25 tháng 2 năm 2014). "The Making of The Last of Us documentary now on YouTube". Polygon (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  46. ^ Miller, Greg (ngày 10 tháng 12 năm 2012). "The Last of Us Box Art, Preorder Bonuses". IGN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  47. ^ "The Last of Us – Abandoned Territories Map Pack and patch 1.05 available tomorrow". PlayStation.Blog (bằng tiếng Anh). ngày 15 tháng 10 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  48. ^ "The Last of Us Nightmare Bundle Available this Week". Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  49. ^ "Use this 'Last of Us' timeline to catch up on the events leading to 'Part 2'". Inverse (bằng tiếng Anh). ngày 20 tháng 2 năm 2024. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  50. ^ Karmali, Luke (ngày 15 tháng 1 năm 2014). "The Last of Us: Left Behind Release Date Confirmed". IGN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  51. ^ "The Last of Us: Left Behind launches as a standalone download this month". PlayStation.Blog (bằng tiếng Anh). ngày 1 tháng 5 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  52. ^ "The Last of Us: New Mode and Multiplayer DLC Detailed". PlayStation.Blog (bằng tiếng Anh). ngày 16 tháng 4 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  53. ^ "The Last of Us Gets New DLC; Some Fans Aren't Happy About It". GameSpot (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  54. ^ Karmali, Luke (ngày 23 tháng 10 năm 2014). "The Last of Us: Game of the Year Edition Announced For PS3". IGN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  55. ^ Karmali, Luke (ngày 10 tháng 6 năm 2014). "E3 2014: The Last of Us: Remastered PS4 Release Date Announced". IGN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  56. ^ "10 biggest gaming releases for July". Digital Spy (bằng tiếng Anh). ngày 1 tháng 7 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  57. ^ "Re-Infection: Hands-On With The Last Of Us Remastered". www.GameInformer.com (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 12 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  58. ^ "The Last of Us Remastered Photo Mode Explained". GameSpot (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  59. ^ "The Last of Us PS3 Owners Won't Get a Discount on Remastered PS4 Version". GameSpot (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  60. ^ Karmali, Luke (ngày 10 tháng 4 năm 2014). "The Last of Us PS4 Development Began Ages Ago". IGN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  61. ^ Moriarty, Colin (ngày 9 tháng 4 năm 2014). "The Last of Us Remastered: First Details, Pre-Order Info". IGN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  62. ^ "The Last of Us Remastered Devs Discuss Making 60fps the New Standard in Games". GameSpot (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  63. ^ a b "Last of Us remake confirmed for PS5 and PC with trailer". VGC (bằng tiếng Anh). ngày 9 tháng 6 năm 2022. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  64. ^ Yang, George (ngày 3 tháng 2 năm 2023). "The Last of Us Part 1's PC Port Delayed 3 Weeks". IGN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  65. ^ a b "The Growing Future of The Last of Us". PlayStation.Blog (bằng tiếng Anh). ngày 9 tháng 6 năm 2022. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  66. ^ Shuman, Sid (ngày 21 tháng 7 năm 2022). "How Naughty Dog rebuilt The Last of Us Part I". PlayStation Blog. Sony Interactive Entertainment. Lưu trữ bản gốc ngày 22 tháng 7 năm 2022. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  67. ^ Epps, De'Angelo (ngày 29 tháng 8 năm 2022). "Rebuilding The Last of Us Part I: A deep dive into combat, animation, audio and visual changes with Naughty Dog". PlayStation Blog. Sony Interactive Entertainment. Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 8 năm 2022. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  68. ^ Stoner, Grant (ngày 26 tháng 8 năm 2022). "The Last of Us Part I Remake Aims To Lower Barriers for the Visually Disabled". Fanbyte (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  69. ^ updated, Joe Donnelly last (ngày 14 tháng 6 năm 2022). "I didn't think we needed a The Last of Us remake until I saw it in motion". GamesRadar+ (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  70. ^ Henley, Stacey (ngày 16 tháng 6 năm 2022). "The Last Of Us Part 1's Remake Isn't Better, It's Only Different". TheGamer (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  71. ^ LeBlanc, Wesley. "The Last Of Us Part I: What Do You Think Of The Remake's Visual Upgrades?". Game Informer (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  72. ^ "The Last of Us Remake Is Wholly Unnecessary". PCMag UK (bằng tiếng Anh). ngày 11 tháng 6 năm 2022. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  73. ^ updated, Hope Bellingham last (ngày 20 tháng 6 năm 2022). "The Last of Us Part 1 costs $70, and some fans are calling it "a slap in the face"". GamesRadar+ (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  74. ^ a b "The Last of Us Part I Reviews". www.metacritic.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  75. ^ Square, Push (ngày 31 tháng 3 năm 2023). "The Last of Us PC Is Naughty Dog's Worst Ever Reviewed Game by Some Margin". Push Square (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  76. ^ "The Last of Us for PlayStation 3 Reviews". Metacritic. CBS Interactive. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 14 tháng 7 năm 2013.
  77. ^ Kelly, Andy. "The Last of Us review: Survival horror masterpiece is Naughty Dog's finest moment". Computer and Video Games. Future plc. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 6 năm 2013. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2015.
  78. ^ "The Last of Us review". Edge. Future plc. ngày 5 tháng 6 năm 2013. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 6 năm 2013. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2015.
  79. ^ Welsh, Oli (ngày 31 tháng 7 năm 2014). "The Last of Us review". Eurogamer. Gamer Network. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2015.
  80. ^ Helgeson, Matt (ngày 5 tháng 6 năm 2013). "Naughty Dog's Grim Masterpiece". Game Informer. GameStop. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2015.
  81. ^ Mc Shea, Tom (ngày 5 tháng 6 năm 2013). "The Last of Us Review". GameSpot. CBS Interactive. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2016.
  82. ^ Moriarty, Colin (ngày 5 tháng 6 năm 2013). "The Last of Us Review". IGN. Ziff Davis. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2015.
  83. ^ Mitchell, Richard (ngày 5 tháng 6 năm 2013). "The Last of Us review: Humans, conditioned". Joystiq. AOL. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2015.
  84. ^ Meikleham, David (ngày 5 tháng 6 năm 2013). "The Last Of Us review SPOILER FREE - Naughty Dog's latest masterpiece is apocalypse wow". PlayStation Official Magazine. Future plc. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 6 năm 2013. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2015.
  85. ^ Kollar, Philip (ngày 5 tháng 6 năm 2013). "The Last of Us review: dead inside". Polygon. Vox Media. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2015.
  86. ^ "The Last of Us Reviews". www.metacritic.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  87. ^ "Best Games on PS3". www.metacritic.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  88. ^ a b c d Moriarty, Colin (ngày 5 tháng 6 năm 2013). "The Last of Us Review". IGN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  89. ^ a b "The Last Of Us review | Edge Online". Edge Online (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 6 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  90. ^ a b c d Editor-in-Chief, Oli Welsh Former (ngày 31 tháng 7 năm 2014). "The Last of Us review". Eurogamer.net (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025. {{Chú thích web}}: |last= có tên chung (trợ giúp)
  91. ^ a b "The Last of Us review: Survival horror masterpiece is Naughty Dog's finest moment (Page 2) - ComputerAndVideoGames.com" (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 12 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  92. ^ a b "The Last of Us review: Survival horror masterpiece is Naughty Dog's finest moment - ComputerAndVideoGames.com" (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 12 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  93. ^ "The Last Of Us review SPOILER FREE - Naughty Dog's latest masterpiece is apocalypse wow - Page 3 of 3 | Official PlayStation Magazine". www.officialplaystationmagazine.co.uk (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 6 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  94. ^ a b "Review: The Last of Us". Destructoid (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  95. ^ a b c "The Last of Us review: Humans, conditioned". Joystiq (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  96. ^ a b c Helgeson, Matt (ngày 14 tháng 6 năm 2013). "The Last of Us Review - Naughty Dog's Grim Masterpiece". Game Informer (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  97. ^ a b "The Last Of Us review SPOILER FREE - Naughty Dog's latest masterpiece is apocalypse wow - Page 2 of 3 | Official PlayStation Magazine". www.officialplaystationmagazine.co.uk (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 6 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  98. ^ a b "The Last of Us review: dead inside". Polygon (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  99. ^ "The Last Of Us review SPOILER FREE - Naughty Dog's latest masterpiece is apocalypse wow | Official PlayStation Magazine". www.officialplaystationmagazine.co.uk (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 6 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  100. ^ "The Last of Us Review". GameSpot (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  101. ^ "Sexism sells? The Last Of Us begs to differ | Features | Edge Online". Edge Online (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 6 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  102. ^ a b "The Last of Us isn't the solution to sexism in games, but it's a start". Eurogamer.net (bằng tiếng Anh). ngày 5 tháng 7 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  103. ^ "The Last of Us and Grading on the Gender Curve". GameSpot (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  104. ^ Suellentrop, Chris (ngày 14 tháng 6 năm 2013). "In the Same Boat, but Not Equals". The New York Times (bằng tiếng Anh). ISSN 0362-4331. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  105. ^ "The Last of Us Has a Gay Character. Really!". GayGamer.net (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  106. ^ "The most intriguing new LGBT characters of 2013". GLAAD. ngày 26 tháng 12 năm 2013. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  107. ^ "Video Gaming's Latest Breakthrough Moment". Kotaku (bằng tiếng Anh). ngày 17 tháng 2 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  108. ^ MacDonald, Keza (ngày 19 tháng 2 năm 2014). "The Significance of The Last of Us: Left Behind". IGN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  109. ^ "GameSpot's Best of E3 2012 Editors' Choice Awards". Gamespot (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 10 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  110. ^ "E3 2012: Best in show". The Telegraph (bằng tiếng Anh). ngày 9 tháng 6 năm 2012. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  111. ^ "The Electric Playground's Best of E3 Winners" (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  112. ^ "Best Games This Year". www.metacritic.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  113. ^ "Video Game Reviews, Articles, Trailers and more". www.metacritic.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  114. ^ Patten, Dominic (ngày 2 tháng 2 năm 2014). "Annie Awards: 'Frozen' Wins Big Including Best Feature; Miyazaki Gets Best Writing; Spielberg Honored; 'Futurama' & 'Sofia' Top TV; 'Get A Horse!' Best Short". Deadline (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  115. ^ a b c d Karmali, Luke (ngày 13 tháng 3 năm 2014). "BAFTA Games Awards 2014 Winners Announced". IGN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  116. ^ a b c d e f g "17th Annual D.I.C.E. Awards". www.interactive.org. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  117. ^ a b Pitcher, Jenna (ngày 20 tháng 3 năm 2014). "The Last of Us cleans up at the 2014 Game Developer Choice Awards". Polygon (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  118. ^ "The people have spoken: The 2013 A.V. Club Readers' Poll results". ngày 23 tháng 12 năm 2013. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  119. ^ . All Rights Reserved. (ngày 17 tháng 12 năm 2013). "Top video games of 2013: What's this year's best game?". canada.com (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 10 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  120. ^ "Telegraph Video Game Awards 2013". Telegraph.co.uk (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  121. ^ Brett Zeidler, ModernMethod, 4GFX. "The winner of Destructoid's 2013 Game of the Year - Destructoid". www.destructoid.com (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết) Quản lý CS1: tên số: danh sách tác giả (liên kết)
  122. ^ "| | The Escapist". The Escapist (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 11 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  123. ^ "Game of the year 2013". GamesRadar+. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  124. ^ a b c d "GT's Game of the Year!". YouTube (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  125. ^ "Game of the Year 2013". www.gamerevolution.com. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 10 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  126. ^ "Giant Bomb's 2013 Game of the Year Awards: Day Five". Giant Bomb (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  127. ^ "Good Game Stories - Award - Best Game". www.abc.net.au (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 11 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  128. ^ "2013 Best PS3 Game | Hardcore Gamer". www.hardcoregamer.com (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 1 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  129. ^ "Overall - IGN's Best of 2013 - IGN". IGN (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  130. ^ "IGN AU's Top 12 Games of 2013 - IGN Video". IGN (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 1 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  131. ^ "The Five Best Video Games of 2013: Why We'll Miss This Current Generation of Consoles". International Business Times. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 11 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  132. ^ Totilo, Stephen. "The Last of Us Is Kotaku's Game of the Year". Kotaku (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  133. ^ "VG247 Community Games of the Year Part Three: and the winner is…". VG247.com. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 10 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  134. ^ "Game of the Year 2013 - No.1: The Last of Us - VideoGamer.com". VideoGamer.Com (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 10 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  135. ^ "PS3 Game of the Year 2013 Winner". GameSpot (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  136. ^ "2013 Best PS3 Game | Hardcore Gamer". www.hardcoregamer.com (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 1 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  137. ^ "Best PS3 Game - IGN's Best of 2013 - IGN". IGN (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  138. ^ a b "Telegraph Video Game Awards 2013". Telegraph.co.uk (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  139. ^ "The Edge awards 2013: studio of the year | Features | Edge Online". Edge Online (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 12 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  140. ^ a b c d e "News: Golden Joysticks 2013: Full list of winners - ComputerAndVideoG…". archive.ph. ngày 28 tháng 10 năm 2013. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 5 năm 2024. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.{{Chú thích báo}}: Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
  141. ^ "2013 Best Developer | Hardcore Gamer". www.hardcoregamer.com (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 1 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  142. ^ a b c "'Grand Theft Auto V' Tops Spike VGX 2013 Award Winners List". Game Rant (bằng tiếng Anh). ngày 7 tháng 12 năm 2013. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  143. ^ "2013 The Troy Baker Award | Hardcore Gamer". www.hardcoregamer.com (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 1 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  144. ^ Team, The Deadline (ngày 2 tháng 2 năm 2014). "WGA Awards: 'Captain Phillips' & 'Her' Win Top Film Awards; 'Breaking Bad', 'Veep' & 'House Of Cards' Score On TV Side". Deadline (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  145. ^ "Giant Bomb's 2013 Game of the Year Awards: Day Two". Giant Bomb (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  146. ^ "2013 Best Story | Hardcore Gamer". www.hardcoregamer.com (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 1 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  147. ^ "Best PS3 Story - IGN's Best of 2013 - IGN". IGN (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  148. ^ a b "Best Overall Sound - IGN's Best of 2013 - IGN". IGN (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  149. ^ "Best Overall Graphics - Technology - IGN's Best of 2013 Guide". IGN (bằng tiếng Anh). ngày 15 tháng 12 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  150. ^ "The winner of Destructoid's best of 2013 visuals". Destructoid (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 6 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  151. ^ "Best PS3 Graphics - IGN's Best of 2013 - IGN". IGN (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  152. ^ "Best Overall Graphics - Technology - IGN's Best of 2013 - IGN". IGN (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 5 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  153. ^ "2013 Best New IP | Hardcore Gamer". www.hardcoregamer.com (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 1 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  154. ^ "Giant Bomb's 2013 Game of the Year Awards: Day Three". Giant Bomb (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  155. ^ "Best PS3 Multiplayer Game - IGN's Best of 2013 - IGN". IGN (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  156. ^ "Best PS3 Action-Adventure Game - IGN's Best of 2013 - IGN". IGN (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  157. ^ "Best Overall Action-Adventure Game - IGN's Best of 2013 - IGN". IGN (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  158. ^ "The Winners of The Escapist Awards and Game of the Year Nominees". The Escapist (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 1 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  159. ^ "2013 Best Action Game | Hardcore Gamer". www.hardcoregamer.com (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 1 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  160. ^ "Here Are The Winners Of The Game Awards 2014". www.GameInformer.com (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 5 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  161. ^ "Middle-earth: Shadow of Mordor Wins 17th Annual Game Developers Choice Awards GOTY - IGN". IGN (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  162. ^ "Mass Effect 2 - The Best Games of the Decade". The Hollywood Reporter (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 12 năm 2019. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  163. ^ Staff, Mashable Entertainment. "Our 15 favorite video games from the 2010s". Mashable (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 10 năm 2019. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  164. ^ "Best Video Games of the Decade (2010-19)". Metacritic (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 12 năm 2019. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  165. ^ "The best video games of the decade - the top 50 games from 2010-2020, ranked - VG247". VG247 (bằng tiếng Anh). ngày 27 tháng 11 năm 2019. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 11 năm 2019. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  166. ^ Shanley, Patrick (ngày 26 tháng 9 năm 2019). "'Last of Us' Director Neil Druckmann Embraces Philosophical Themes, Complex Morality". The Hollywood Reporter (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 2 năm 2022. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  167. ^ "Sony declares The Last of Us a success with over 3.4 million global sales". Eurogamer.net (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  168. ^ "The Last of Us is PS3's fastest selling new franchise". GamesRadar+. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 9 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  169. ^ "PlayStation Store charts, September: GTA5 and Killzone Mercenary take top honours". PlayStation.Blog.Europe (bằng tiếng Anh). ngày 7 tháng 10 năm 2013. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  170. ^ "The 100 best-selling boxed games of 2013 | MCV/DEVELOP". MCV/DEVELOP (bằng tiếng Anh). ngày 16 tháng 1 năm 2014. Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 3 năm 2021. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  171. ^ a b "We Now Know Exactly How Well All of These PlayStation Games Sold". FandomWire (bằng tiếng Anh). ngày 21 tháng 12 năm 2023. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 8 năm 2024. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  172. ^ "6 weeks on top for The Last Of Us". GamesIndustry.biz. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 6 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  173. ^ "UK CHARTS: The Last of US is No.1". MCV UK. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  174. ^ "NPD June: The Last of Us, Animal crossing top charts". VG247.com. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 6 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  175. ^ "S.E.L.L, Syndicat des éditeurs de logiciels de loisirs". S.E.L.L, Syndicat des éditeurs de logiciels de loisirs (bằng tiếng Pháp). Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 6 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  176. ^ "GFK Chart-Track". www.chart-track.co.uk (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  177. ^ "Le classifiche italiane per il mese di giugno". Multiplayer.it (bằng tiếng Ý). Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 6 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  178. ^ Hung, Steffen. "dutchcharts.nl - Dutch charts portal". www.dutchcharts.nl. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 9 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  179. ^ a b c d AB, GfK Sverige. "GfK Home Entertainment Nordic". www.gfkhitlist.com. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 5 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  180. ^ Administrator. "Ranking de videojuegos más vendidos". www.adese.es (bằng tiếng Tây Ban Nha). Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 7 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  181. ^ Inc, Aetas. "「The Last of Us」が11万7000本で1位に。「ネプテューヌPP」「クマ・トモ」「さよなら 海腹川背」なども発売された「週間販売ランキング＋」". 4Gamer.net (bằng tiếng Nhật). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025. {{Chú thích web}}: |last= có tên chung (trợ giúp)
  182. ^ Bankhurst, Adam (ngày 21 tháng 5 năm 2019). "God of War Sales Have Passed 10 Million". IGN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  183. ^ Dunning, Jason (ngày 2 tháng 9 năm 2014). "The Last of Us Remastered Crosses One Million Sold Worldwide". PlayStation LifeStyle (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  184. ^ Sarkar, Samit (ngày 14 tháng 6 năm 2018). "The Last of Us sales top 17 million copies across PS3 and PS4". Polygon (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  185. ^ "Feature: CVG's Games of the Generation 20 - 1 - CVG US" (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 1 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  186. ^ "The 50 best games of the console generation: part two - Telegraph". Telegraph.co.uk (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 12 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  187. ^ "Top 25 PlayStation 3 Games". www.GameInformer.com (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 7 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  188. ^ "The Last of Us - #3 Top Games of a Generation - IGN". IGN (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 5 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  189. ^ "Eurogamer's Games of the Generation: The top 50". Eurogamer.net (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 11 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  190. ^ "Top 30 Video Games of All Time | Page 19". GamingBolt (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 7 năm 2023. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  191. ^ "Hardcore Gamer". www.hardcoregamer.com (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 11 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  192. ^ "The Incredible Swan Songs Of The Wii, PS3, And Xbox 360 Generation". www.GameInformer.com (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  193. ^ Cruz, Christopher (ngày 2 tháng 9 năm 2022). "'The Last of Us Part I' : A Brutal Masterpiece Is Reborn for the PlayStation 5". Rolling Stone (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 9 năm 2022. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  194. ^ "The Last of Us Part 1 - as complete a remake as you could hope for". Eurogamer.net (bằng tiếng Anh). ngày 31 tháng 8 năm 2022. Bản gốc lưu trữ ngày 31 tháng 8 năm 2022. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  195. ^
  196. ^ "The Last of Us changed the video game industry, and now it's done the same for video game adaptations". gamesradar (bằng tiếng Anh). ngày 16 tháng 3 năm 2023. Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 3 năm 2023. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  197. ^ "How 'The Last of Us' changed gaming, strained relationships and spawned an empire". Los Angeles Times (bằng tiếng Anh). ngày 15 tháng 1 năm 2023. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 1 năm 2023. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  198. ^ "Ten Years Ago, The Last Of Us Changed Everything". TheGamer (bằng tiếng Anh). ngày 19 tháng 6 năm 2023. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 6 năm 2023. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  199. ^ "God of War Director Talks About The Last of Us Influences". GamingBolt (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  200. ^ Valdes, Giancarlo (ngày 19 tháng 6 năm 2018). "How 'A Plague Tale: Innocence' Makes Diseased Rats So Terrifying". Variety (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 6 năm 2022. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  201. ^ McWhertor, Michael (ngày 4 tháng 5 năm 2023). "The Last of Us, Barbie Fashion Designer headline Video Game Hall of Fame 2023 class". Polygon (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  202. ^ Reporter, Victoria Phillips Kennedy News (ngày 5 tháng 7 năm 2023). "There's a The Last of Us rip-off on Nintendo eShop, so of course I played it". Eurogamer.net (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  203. ^ "There Is A Hilarious And Brazen Last Of Us Rip-Off On Nintendo Switch". GameSpot (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  204. ^ Reporter, Victoria Phillips Kennedy News (ngày 1 tháng 8 năm 2023). "The Last of Us knock off removed from Nintendo eShop as Sony stakes copyright claim". Eurogamer.net (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  205. ^ Lyles, Taylor (ngày 1 tháng 8 năm 2023). "The Last of Us Clone Gets Pulled from Nintendo Switch eShop". IGN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  206. ^ Tilly, Chris (ngày 26 tháng 8 năm 2016). "How Silent Hill, Dark Souls and The Last of Us Influenced Stranger Things". IGN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  207. ^ "The Last of Us Prequel Comic, Art Book Revealed - IGN". IGN (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  208. ^ "The Last of Us will be performed on stage for just one night". Polygon (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 12 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  209. ^ "Release Date Updates For The Last of Us Part II, Ghost of Tsushima". PlayStation.Blog (bằng tiếng Anh). ngày 27 tháng 4 năm 2020. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  210. ^ "'The Last of Us' Board Game". icv2.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  211. ^ "The Last of Us board game on the way from Blood Rage studio". Dicebreaker (bằng tiếng Anh). ngày 25 tháng 9 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 10 năm 2020. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  212. ^ Schwartz, Terri (ngày 4 tháng 4 năm 2016). "Naughty Dog's Neil Druckmann Offers Updates on Uncharted, Last of Us Movies". IGN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  213. ^ published, Alex Avard (ngày 24 tháng 1 năm 2020). "Images from an official The Last of Us animated movie have appeared online". GamesRadar+ (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.
  214. ^ Moreau, Jordan (ngày 2 tháng 11 năm 2022). "HBO's 'The Last of Us' Sets Early 2023 Release Date". Variety (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2025.

Liên kết ngoài

 
Wikiquote có bộ sưu tập danh ngôn về:

Lỗi Lua trong Mô_đun:Authority_control tại dòng 152: attempt to index field 'wikibase' (a nil value).

Lấy từ “https://wikibeta.org/index.php?title=The_Last_of_Us&oldid=7548206”