Tomyris
| Tomyris | |
|---|---|
| Tập tin:Tomyris-Castagno.jpg Tomyris trong tranh của Andrea del Castagno, thế kỷ 15 | |
| Nữ vương Massagetae | |
| Tại vị | Không rõ – khoảng thập niên 520 TCN |
| Tiền nhiệm | Chồng bà |
| Kế nhiệm | Skunkha (có thể) |
| Thông tin chung | |
| Mất | khoảng thập niên 520 TCN |
| Phối ngẫu | Không rõ tên |
| Hậu duệ | Spargapises |
| Tôn giáo | Tôn giáo Scythia |
Tomyris (còn gọi là Thomyris hoặc Tomris) là nữ vương của người Massagetae, một bộ tộc du mục Iran cổ đại ở Trung Á trong thế kỷ 6 TCN. Bà nổi tiếng qua ghi chép của sử gia Hy Lạp Herodotus, theo đó bà đã đánh bại và giết Cyrus Đại đế, người sáng lập Đế quốc Achaemenid, vào khoảng năm 530 TCN.[1]
Tomyris là một trong những nữ chiến binh nổi tiếng nhất thời cổ đại và trở thành biểu tượng của sức mạnh nữ giới trong lịch sử cũng như nghệ thuật châu Âu thời Phục Hưng.[2]
Tên gọi
Tên Tomyris là dạng Latinh của tên Hy Lạp cổ Tómuris (Τόμυρις), có nguồn gốc từ tiếng Saka cổ, mang nghĩa liên quan đến “dòng tộc”, “huyết thống” hoặc “gia đình”.[3]
Tiểu sử
Tomyris trở thành nữ vương của người Massagetae sau khi chồng bà qua đời. Không có nhiều tài liệu ghi lại thời niên thiếu của bà; phần lớn thông tin về Tomyris đến từ Herodotus.[4]
Chiến tranh với Ba Tư
Theo Herodotus, Cyrus Đại đế muốn cưới Tomyris, nhưng thực chất nhằm thâu tóm vương quốc của bà. Tomyris nhận ra ý đồ này nên từ chối lời cầu hôn.[5]
Sau đó Cyrus quyết định xâm lược lãnh thổ Massagetae. Tomyris cảnh báo ông nên hài lòng với lãnh thổ của mình và không nên tiến quân. Cyrus phớt lờ lời cảnh báo.[6]
Cái chết của Spargapises
Con trai của Tomyris là Spargapises chỉ huy quân Massagetae. Cyrus dùng mưu đặt tiệc rượu trong doanh trại rồi giả vờ rút quân.
Người Massagetae vốn không quen uống rượu nho nên nhanh chóng say và bị quân Ba Tư tấn công. Nhiều binh sĩ bị giết, Spargapises bị bắt.[7]
Sau khi tỉnh táo và biết mình bị bắt, Spargapises tự sát.
Khi biết tin con trai chết, Tomyris gửi thông điệp cho Cyrus:
| “ | Ta thề trước Mặt Trời rằng ta sẽ cho ngươi uống no máu mà ngươi hằng khát khao. | ” |
Đánh bại Cyrus Đại đế
Tomyris đích thân dẫn quân ra trận chống Ba Tư. Trong trận chiến quyết định, quân Massagetae đánh tan quân Ba Tư và giết chết Cyrus Đại đế.[8]
Theo truyền thuyết nổi tiếng nhất, Tomyris tìm thấy thi thể Cyrus, chặt đầu ông rồi nhúng vào túi da chứa đầy máu, nói:
| “ | Hãy uống no máu đi! | ” |
Chi tiết này khiến Tomyris trở thành một hình tượng huyền thoại trong lịch sử quân sự cổ đại.[9]
Di sản
Tomyris trở thành biểu tượng của nữ quyền và sức mạnh quân sự. Hình ảnh bà xuất hiện trong nhiều tác phẩm hội họa của Peter Paul Rubens, Mattia Preti và nhiều nghệ sĩ châu Âu khác.
Kazakhstan xem Tomyris là một nữ anh hùng dân tộc và đã phát hành tiền xu mang hình bà.[10]
Bà cũng xuất hiện trong:
- Phim Tomyris (2019)
- Trò chơi Civilization VI
- Nhiều tác phẩm văn học và opera châu Âu
Tham khảo
- ^ Herodotus, Histories, Book I.
- ^ Adrienne Mayor (2014). The Amazons: Lives and Legends of Warrior Women Across the Ancient World. Princeton University Press.
- ^ Schmitt, Rüdiger (2003). "Die skythischen Personennamen bei Herodot".
- ^ Schmitt, Rüdiger (2018). "Massagetae", Encyclopædia Iranica.
- ^ Herodotus, Book I.
- ^ Rollinger, Robert (2003). "Herodotus IV. Cyrus According to Herodotus". Encyclopædia Iranica.
- ^ Mayor (2017). "Amazons in the Iranian World". Encyclopædia Iranica.
- ^ Herodotus, Book I.
- ^ Faulkner, Robert (2000). "Cyrus II". Encyclopædia Iranica.
- ^ Mayor (2017).
Nguồn
- Herodotus. Histories, Book I.
- Mayor, Adrienne (2014). The Amazons: Lives and Legends of Warrior Women Across the Ancient World.
- Schmitt, Rüdiger (2018). "Massagetae", Encyclopædia Iranica.
- Rollinger, Robert (2003). "Herodotus IV. Cyrus According to Herodotus".