Trần Vĩnh Diệu

Giáo sư, Tiến sĩ Khoa học, Anh hùng Lao động Trần Vĩnh Diệu Thông tin cá nhân
Sinh	1938 (87–88 tuổi) Đức Thọ, Hà Tĩnh
Quốc tịch	Việt Nam
Trường lớp	Đại học Bách khoa Hà Nội
Phối ngẫu	Lê Thị Phái
Nơi cư trú	Hà Nội
Học vị	Tiến sĩ Khoa học
Học hàm	Giáo sư
Danh hiệu	• Nhà giáo Nhân dân  • Anh hùng Lao động
Khen thưởng	Huân chương Lao động hạng Nhất
Sự nghiệp khoa học
Chuyên ngành	Hóa hữu cơ
Tiến sĩ	Trường Hóa kỹ thuật Mendeleep (Nga)
Tiến sĩ Khoa học	Trường Hóa kỹ thuật Mendeleep (Nga)
Nơi công tác	Đại học Bách khoa Hà Nội
Giải thưởng	Danh sách
Giải thưởng Giải thưởng Nhà nước 2000 Khoa học Công nghệ

Trần Vĩnh Diệu (sinh năm 1938) là giáo sư, tiến sỹ khoa học, anh hùng lao động Việt Nam. Ông là chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực Hóa hữu cơ của Việt Nam với những công trình nghiên cứu tiêu biểu về các sản phẩm liên quan đến vật liệu polymer và compozit. Ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ đợt 1 (2000) và danh hiệu Nhà giáo Nhân dân (2006).

Tiểu sử và học vấn

Trần Vĩnh Diệu sinh năm 1938 ở xã Đức Tùng, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

Năm 1950 ông vào học trường thiếu sinh quân dành cho con em cán bộ cách mạng, đóng ngay tại Hà Tĩnh. Tốt nghiệp phổ thông hệ 9 năm, ông thi đỗ vào khóa đầu tiên của Đại học Bách khoa Hà Nội năm 1956. Chỉ sau một thời gian, ông đã lọt vào tốp dẫn đầu. Năm 1959, sau khi học hết 3 năm Khoa Hóa hữu cơ, ông được cử đi đào tạo chuyển tiếp ở Moskva, Liên Xô.

Năm 1962, ông tốt nghiệp bằng đỏ và về nước tham gia giảng dạy tại Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Năm 1966, ông được cử đến Trường Hóa kỹ thuật Mendeleep (Moskva) thực hiện đề tài nghiên cứu về một cơ chế phản ứng. Năm 1969, ông bảo vệ thành công luận án phó tiến sỹ (nay là tiến sĩ) với đề tài "Nghiên cứu động học và cơ chế phản ứng của hợp chất monoepoxy trên cơ sở dixyclopentadien với axit cacboxylic". Sau đó, ông lại trở về Trường Đại học Bách khoa Hà Nội tiếp tục giảng dạy nghiên cứu. Năm 1978, ông trở lại Trường Kỹ thuật Mendeleep Matxcơva làm luận án tiến sĩ khoa học.

Năm 1987, Trung tâm Nghiên cứu Vật liệu polymer của Trường Đại học Bách khoa Hà Nội ra đời, do Trần Vĩnh Diệu là người sáng lập và chủ trì hầu hết các đề tài của Trung tâm trong một giai đoạn khá dài.

Ông được phong hàm Giáo sư năm 1991.

Sự nghiệp

Trần Vĩnh Diệu là chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực Hóa hữu cơ của Việt Nam, người từng đạt rất nhiều giải thưởng về khoa học công nghệ, với những công trình nghiên cứu tiêu biểu về các sản phẩm liên quan đến vật liệu polymer và compozit.

Cả cuộc đời cống hiến cho khoa học, Trần Vĩnh Diệu đã để lại rất nhiều công trình có giá trị. Có thể liệt kê ra 3 công trình rất tiêu biểu: Công trình đầu tiên, đó là “Nghiên cứu công thức keo kết cấu từ nhựa êpoxy và công nghệ dán các loại đá quý phục vụ công trình Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh”. Sau 4 tháng nghiên cứu, săn tìm đá đỏ phù hợp, hai vợ chồng ông cùng các đồng nghiệp đã cắt và dán hơn 4.000 mảnh đá nhỏ li ti thành 96 tấm đá lớn tạo thành hình ảnh lá cờ búa liềm và quốc kỳ bằng đá với diện tích 30m2 hiện ra trên Lăng. Công trình nổi bật thứ 2 là Nhà vòm che mưa gió cho máy bay phản lực bằng vật liệu polyme composite. Công trình này lần đầu tiên được đưa vào sử dụng tại Sân bay Kép (Bắc Giang). Sau đó hàng loạt nhà vòm được lắp đặt ở nhiều sân bay quân sự phía Bắc. Công trình đã phục vụ kịp thời, hiệu quả việc bảo quản vũ khí, khí tài sẵn sàng chiến đấu và đã đoạt giải nhất của Quỹ Hỗ trợ sáng tạo kỹ thuật Việt Nam (VIFOTEC). Công trình thứ 3 mà ông cũng tâm đắc, là công trình chế tạo sơn êpoxy chịu được ăn mòn của thực phẩm để bảo vệ các xitec đường sắt chuyên chở nước mắm từ Nam ra Bắc. Sau đó, công nghệ đã được chuyển giao cho Nhà máy Cơ khí Nội thương, ngoài ra còn được sử dụng để bảo vệ các bồn chứa của Công ty rượu vang Thăng Long.

Về giáo dục, Trần Vĩnh Diệu là một người thầy mẫu mực. Ông đã tham gia đào tạo trên 900 kỹ sư, trực tiếp hướng dẫn 17 nghiên cứu sinh bảo vệ thành công luận án tiến sĩ. Ông đã làm chủ nhiệm 6 đề tài cấp Nhà nước và 5 dự án. Ông đã xuất bản 5 cuốn sách chuyên ngành cho đại học và sau đại học; đồng thời, luôn sẵn sàng hướng dẫn các đơn vị giải quyết những vướng mắc trong quá trình nghiên cứu.

Với những đóng góp của mình, Trần Vĩnh Diệu đã được tặng Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ (2000); nhiều danh hiệu cao quý: Anh hùng Lao động (2000), Huân chương Lao động hạng Nhất (2000), Nhà giáo Nhân dân (2006), Công dân Thủ đô Ưu tú (2011); Trí thức khoa học và công nghệ tiêu biểu (2022).

Ngoài ra ông còn đạt được nhiều giải thưởng về khoa học: Giải Nhất VIFOTEC (1995); Giải thưởng Sáng tạo khoa học - công nghệ của Hội Kỹ sư châu Á (1996).

Vinh danh

• Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ (2000)
• Anh hùng Lao động (2000)
• Nhà giáo Nhân dân (2006)
• Công dân Thủ đô Ưu tú (2011)
• Trí thức khoa học và công nghệ tiêu biểu (2022)

Khen thưởng

• Huân chương Lao động hạng Nhất (2000)

Giải thưởng khoa học

• Giải Nhất VIFOTEC (1995)
• Giải thưởng Sáng tạo khoa học - công nghệ do Hội Kỹ sư châu Á tặng (1996)

Gia đình

Bố ông là kỹ sư mỏ nhưng mất khi ông còn nhỏ. Một mình mẹ ông nuôi 5 người con khôn lớn. Vợ ông là bà Lê Thị Phái. Bà Phái cùng một ngành Kỹ thuật hóa học polyme với chồng, nên đã hỗ trợ ông rất nhiều trong công việc, những thành công của ông đều có sự góp sức âm thầm của bà phía sau.

Xem thêm

• Đại học Bách khoa Hà Nội
• Giải thưởng Nhà nước