Trận Phù Tiêu

Trận Phù Tiêu
	Một phần của Xuân Thu
Thời gian	494 TCN
Địa điểm	Phù Tiêu
Kết quả	Ngô chiến thắng
Tham chiến
Ngô	Việt
Chỉ huy và lãnh đạo
Ngô vương Phù Sai; Ngũ Tử Tư; Bá Hi	Việt vương Câu Tiễn; Linh Cô Phù †; Tư Hãn †; Phạm Lãi

Trận Phù Tiêu (夫椒之战) là cuộc chiến giữa hai nước Ngô và Việt ở cuối thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

Bối cảnh

Năm thứ 26 đời Chu Kính Vương (494 TCN), Ngô vương Phù Sai vì muốn báo thù cho Ngô vương Hạp Lư nên đã phát động toàn quân tấn công nước Việt.

Diễn biến cuộc chiến

Câu Tiễn nghe tin Phù Sai đang tích cực luyện quân để chuẩn bị tấn công nước Việt nhằm báo thù cho Hạp Lư, bèn không nghe lời can ngăn của đại phu Phạm Lãi và quyết định ra tay trước, Câu Tiễn liền đem quân đánh phủ đầu Ngô. Phù Sai hay tin, lập tức điều toàn bộ tinh binh phản kích lại. Hai bên giao chiến ở Phù Tiêu. Quân Việt thua to, tổn thất nặng nề, hai tướng Linh Cô Phù và Tư Hãn đều chết trận, quân Việt chỉ còn hơn 5.000 người và phải rút về cố thủ ở núi Cối Kê. Quân Ngô thừa thắng truy kích, chiếm thành Cối Kê, bao vây núi Cối Kê. Việt vương bất đắc dĩ phải nghe theo kế của đại phu Phạm Lãi và Văn Chủng, sai Văn Chủng đem vàng bạc, mỹ nữ đút lót cho Thái tể nước Ngô là Bá Hi, nhờ ông ta thuyết phục Ngô vương cho nước Việt thần phục. Ngũ Tử Tư khuyên Ngô vương không nên đồng ý, nhưng Phù Sai không nghe lời Ngũ Tử Tư, bèn giảng hòa với Việt và rút quân về nước.^[1]^[2]^[3]

Chú thích

^ Tư Mã Thiên. "吳太伯世家" [Ngô Thái Bá thế gia]. Sử ký 史记 (bằng tiếng Trung). 十九年夏，吳伐越，越王句踐迎擊之檇李。越使死士挑戰，三行造吳師，呼，自剄。吳師觀之，越因伐吳，敗之姑蘇，傷吳王闔廬指，軍卻七里。吳王病傷而死。闔廬使立太子夫差，謂曰：「爾而忘句踐殺汝父乎？」對曰：「不敢！」三年，乃報越。王夫差元年，以大夫伯嚭為太宰。習戰射，常以報越為志。二年，吳王悉精兵以伐越，敗之夫椒，報姑蘇也。越王句踐乃以甲兵五千人棲於會稽，使大夫種因吳太宰嚭而行成，請委國為臣妾。吳王將許之，伍子胥諫曰：「昔有過氏殺斟灌以伐斟尋，滅夏后帝相。帝相之妃后緡方娠，逃於有仍而生少康。少康為有仍牧正。有過又欲殺少康，少康奔有虞。有虞思夏德，於是妻之以二女而邑之於綸，有田一成，有眾一旅。後遂收夏眾，撫其官職。使人誘之，遂滅有過氏，復禹之績，祀夏配天，不失舊物。今吳不如有過之彊，而句踐大於少康。今不因此而滅之，又將寬之，不亦難乎！且句踐為人能辛苦，今不滅，後必悔之。」吳王不聽，聽太宰嚭，卒許越平，與盟而罷兵去。 [Năm thứ 19, mùa hạ, Ngô đánh Việt. Việt vương Câu Tiễn đón đánh ở Tuy Lý. Việt sai quân cảm tử khiêu chiến, xếp ba hàng tiến đến trước quân Ngô, hô lớn rồi tự cắt cổ. Quân Ngô đang xem kinh ngạc, Việt thừa cơ tấn công, đánh bại Ngô ở Cô Tô, làm bị thương ngón chân Ngô vương Hạp Lư, quân Ngô rút lui bảy dặm. Hạp Lư vì vết thương mà chết. Trước khi mất, Hạp Lư dặn lập thái tử Phù Sai kế vị, hỏi: "Mày có quên Câu Tiễn giết cha mày không?" Phù Sai đáp: "Con không dám quên!". Ba năm sau, Phù Sai báo thù Việt. Năm đầu đời Phù Sai, phong đại phu Bá Hi làm Thái tể, ngày đêm luyện tập chiến trận, luôn mang theo chí báo thù Việt. Năm thứ 2, Ngô vương dốc toàn lực tinh binh đánh Việt, đại thắng ở Phù Tiêu, báo thù trận Cô Tô. Câu Tiễn chỉ còn 5.000 quân, chạy trốn lên Cối Kê, sai đại phu Văn Chủng nhờ Thái tể Bá Hi xin giảng hòa, nguyện dâng nước làm tôi tớ. Ngô vương định đồng ý, nhưng Ngũ Tử Tư can: "Xưa hữu Quá thị giết Châm Quán, đánh Châm Tầm, diệt Hậu Đế Tướng nhà Hạ. Vợ Tướng là Hậu Mân đang mang thai, chạy đến hữu Nhưng sinh Thiếu Khang. Thiếu Khang làm Mục chính cho hữu Nhưng. Hữu Quá lại muốn giết Thiếu Khang, Thiếu Khang chạy đến hữu Ngu. Hữu Ngu nhớ ơn nhà Hạ, gả hai con gái và phong ấp Luân cho Thiếu Khang, có một thành đất, một lữ dân. Sau này, Thiếu Khang tập hợp lực lượng nhà Hạ, khôi phục chức quan cũ, dụ diệt hữu Quá thị, khôi phục cơ nghiệp vua Vũ, tế trời phối hưởng, không mất vật cũ. Nay nước Ngô không mạnh bằng hữu Quá, mà Câu Tiễn lại lớn hơn Thiếu Khang. Nếu không nhân cơ hội này diệt đi, lại tha cho, há chẳng khó sau này sao? Câu Tiễn là người chịu đựng gian khổ, nay không diệt, sau ắt hối hận!" Ngô vương không nghe, nghe theo Bá Hi, cuối cùng giảng hòa với Việt, lập minh ước rồi rút quân.]
^ Tư Mã Thiên. "越王勾踐世家" [Việt vương Câu Tiễn thế gia]. Sử ký 史记 (bằng tiếng Trung). 《史記·越王勾踐世家》：元年，吳王闔廬聞允常死，乃興師伐越。越王句踐使死士挑戰，三行，至吳陳，呼而自剄。吳師觀之，越因襲擊吳師，吳師敗於檇李，射傷吳王闔廬。闔廬且死，告其子夫差曰：「必毋忘越。」三年，句踐聞吳王夫差日夜勒兵，且以報越，越欲先吳未發往伐之。范蠡諫曰：「不可。臣聞兵者凶器也，戰者逆德也，爭者事之末也。陰謀逆德，好用凶器，試身於所末，上帝禁之，行者不利。」越王曰：「吾已決之矣。」遂興師。吳王聞之，悉發精兵擊越，敗之夫椒。越王乃以餘兵五千人保棲於會稽。吳王追而圍之。 [Năm thứ nhất, Ngô vương Hạp Lư nghe tin Việt vương Doãn Thường chết, liền phát binh đánh Việt. Việt vương Câu Tiễn sai quân cảm tử khiêu chiến, ba hàng quân tiến đến trận địa Ngô, hô lớn rồi tự cắt cổ. Quân Ngô đang xem kinh ngạc, quân Việt thừa cơ tập kích, đánh bại quân Ngô ở Tuy Lý, bắn bị thương Ngô vương Hạp Lư. Trước khi chết, Hạp Lư dặn con là Phù Sai: "Con nhất định không được quên nước Việt!" Năm thứ ba, Câu Tiễn nghe tin Ngô vương Phù Sai ngày đêm luyện quân để báo thù Việt, muốn đánh trước khi Ngô xuất binh. Phạm Lãi can: "Không nên! Thần nghe nói binh khí là đồ hung hiểm, chiến tranh trái đạo đức, tranh đoạt là việc tận cùng. Mưu mẹo trái đạo, ham dùng vũ khí, liều mạng vì mục đích tầm thường, Thượng đế cấm đoán, kẻ làm thế ắt gặp họa." Việt vương nói: "Ta đã quyết rồi!" Bèn phát binh. Ngô vương nghe tin, điều toàn bộ tinh binh đánh Việt, đại phá quân Việt ở Phù Tiêu. Việt vương đem 5.000 tàn quân rút về cố thủ ở Cối Kê. Ngô vương truy kích và vây chặt.]
^ Tả Khâu Minh. Xuân Thu tả truyện 春秋左傳 (bằng tiếng Trung). 吳王夫差敗越于夫椒，報檇李也，遂入越，越子以甲楯五千，保于會稽，使大夫種因吳大宰嚭以行成，吳子將許之，伍員曰，不可，臣聞之，樹德莫如滋，去疾莫如盡，昔有過澆，殺斟灌以伐斟鄩，滅夏后相，后緡方娠，逃出自竇，歸于有仍，生少康焉，為仍牧正，惎澆能戒之，澆使椒求之，逃奔有虞，為之庖正，以除其害，虞思於是妻之以二姚，而邑諸綸，有田一成，有眾一旅，能布其德，而兆其謀，以收夏眾，撫其官職，使女艾諜澆，使季杼誘豷。遂滅過戈，復禹之績。祀夏配天，不失舊物，今吳不如過，而越大於少康，或將豐之，不亦難乎，句踐能親而務施，施不失人，親不棄勞，與我同壤，而世為仇讎，於是乎克而弗取，將又存之，違天而長寇讎，後雖悔之，不可食巳，姬之衰也，日可俟也，介在蠻夷，而長寇讎。以是求伯，必不行矣。弗聽，退而告人曰，越十年生聚，而十年教訓，二十年之外，吳其為沼乎，三月，越及吳平，吳入越不書，吳不告慶，越不告敗也。 [Ngô vương Phù Sai đánh bại Việt ở Phù Tiêu để báo thù trận Tuy Lý, rồi tiến quân vào nước Việt. Việt vương Câu Tiễn chỉ còn 5.000 tàn quân co cụm ở Cối Kê, phải cử đại phu Văn Chủng thông qua tên gian thần Bá Hi của Ngô để xin đầu hàng. Ngô vương định đồng ý, nhưng Ngũ Tử Tư gạt phắt: 'Không được! Thần nghe nói: "Dưỡng thiện phải như cây lớn, trừ ác phải tận gốc". Xưa kẻ bạo chúa Kiêu nước Quá giết vua Trầm Quán, đánh Trầm Tầm, diệt Hậu Tướng nhà Hạ. Vợ Hậu Tướng là Hậu Mân đang mang thai, chui qua lỗ tường mà trốn về nước Hữu Nhưng, sinh ra Thiếu Khang. Thiếu Khang làm quan chăn dân ở Nhưng, luôn đề phòng Kiêu. Kiêu sai tên tay chân là Tiêu truy sát, Thiếu Khang chạy sang nước Hữu Ngu, làm quan coi bếp để tránh họa. Vua Ngu là Tư gả hai con gái, cấp đất Luân, cho 10 dặm ruộng cùng 500 quân. Thiếu Khang biết thu phục lòng người, mưu đồ khôi phục, tập hợp tàn quân nhà Hạ, bố trí lại quan chức cũ, sai Nữ Ái do thám Kiệu, dùng Quý Trữ dụ giết tên hung đồ Ế. Cuối cùng tiêu diệt nước Quá, khôi phục cơ đồ nhà Hạ, tế tự trời đất như xưa. Giờ Ngô ta chẳng mạnh bằng nước Quá ngày trước, mà Việt lại lớn hơn cả Thiếu Khang thuở ấy. Nếu để chúng hồi sức, chẳng phải tự chuốc họa vào thân sao? Câu Tiễn biết thân dân, ban ơn không sót ai, chịu khó không ngại khổ. Việt sát địa ta lại là kẻ thù truyền kiếp. Đánh bại mà không diệt, lại muốn nuôi dưỡng chúng, đó là trái ý trời mà nuôi lớn thù! Hối thì không kịp. Họ Cơ suy vong chỉ trong nay mai. Ta kẹt giữa rợ phương Nam lại còn nuôi thù, thế mà mơ làm bá chủ sao được!' Ngô vương không nghe. Ngũ Tử Tư lui ra nói với thuộc hạ: 'Việt chỉ cần 10 năm dưỡng sức, 10 năm rèn quân, 20 năm nữa cung điện Ngô ta sẽ thành đầm lầy!' Tháng 3, Việt và Ngô giảng hòa. Sử không chép việc Ngô đánh Việt vì Ngô không dám báo thắng, Việt không chịu nhận bại.]

[1] Tư Mã Thiên. "吳太伯世家" [Ngô Thái Bá thế gia]. Sử ký 史记 (bằng tiếng Trung). 十九年夏，吳伐越，越王句踐迎擊之檇李。越使死士挑戰，三行造吳師，呼，自剄。吳師觀之，越因伐吳，敗之姑蘇，傷吳王闔廬指，軍卻七里。吳王病傷而死。闔廬使立太子夫差，謂曰：「爾而忘句踐殺汝父乎？」對曰：「不敢！」三年，乃報越。王夫差元年，以大夫伯嚭為太宰。習戰射，常以報越為志。二年，吳王悉精兵以伐越，敗之夫椒，報姑蘇也。越王句踐乃以甲兵五千人棲於會稽，使大夫種因吳太宰嚭而行成，請委國為臣妾。吳王將許之，伍子胥諫曰：「昔有過氏殺斟灌以伐斟尋，滅夏后帝相。帝相之妃后緡方娠，逃於有仍而生少康。少康為有仍牧正。有過又欲殺少康，少康奔有虞。有虞思夏德，於是妻之以二女而邑之於綸，有田一成，有眾一旅。後遂收夏眾，撫其官職。使人誘之，遂滅有過氏，復禹之績，祀夏配天，不失舊物。今吳不如有過之彊，而句踐大於少康。今不因此而滅之，又將寬之，不亦難乎！且句踐為人能辛苦，今不滅，後必悔之。」吳王不聽，聽太宰嚭，卒許越平，與盟而罷兵去。 [Năm thứ 19, mùa hạ, Ngô đánh Việt. Việt vương Câu Tiễn đón đánh ở Tuy Lý. Việt sai quân cảm tử khiêu chiến, xếp ba hàng tiến đến trước quân Ngô, hô lớn rồi tự cắt cổ. Quân Ngô đang xem kinh ngạc, Việt thừa cơ tấn công, đánh bại Ngô ở Cô Tô, làm bị thương ngón chân Ngô vương Hạp Lư, quân Ngô rút lui bảy dặm. Hạp Lư vì vết thương mà chết. Trước khi mất, Hạp Lư dặn lập thái tử Phù Sai kế vị, hỏi: "Mày có quên Câu Tiễn giết cha mày không?" Phù Sai đáp: "Con không dám quên!". Ba năm sau, Phù Sai báo thù Việt. Năm đầu đời Phù Sai, phong đại phu Bá Hi làm Thái tể, ngày đêm luyện tập chiến trận, luôn mang theo chí báo thù Việt. Năm thứ 2, Ngô vương dốc toàn lực tinh binh đánh Việt, đại thắng ở Phù Tiêu, báo thù trận Cô Tô. Câu Tiễn chỉ còn 5.000 quân, chạy trốn lên Cối Kê, sai đại phu Văn Chủng nhờ Thái tể Bá Hi xin giảng hòa, nguyện dâng nước làm tôi tớ. Ngô vương định đồng ý, nhưng Ngũ Tử Tư can: "Xưa hữu Quá thị giết Châm Quán, đánh Châm Tầm, diệt Hậu Đế Tướng nhà Hạ. Vợ Tướng là Hậu Mân đang mang thai, chạy đến hữu Nhưng sinh Thiếu Khang. Thiếu Khang làm Mục chính cho hữu Nhưng. Hữu Quá lại muốn giết Thiếu Khang, Thiếu Khang chạy đến hữu Ngu. Hữu Ngu nhớ ơn nhà Hạ, gả hai con gái và phong ấp Luân cho Thiếu Khang, có một thành đất, một lữ dân. Sau này, Thiếu Khang tập hợp lực lượng nhà Hạ, khôi phục chức quan cũ, dụ diệt hữu Quá thị, khôi phục cơ nghiệp vua Vũ, tế trời phối hưởng, không mất vật cũ. Nay nước Ngô không mạnh bằng hữu Quá, mà Câu Tiễn lại lớn hơn Thiếu Khang. Nếu không nhân cơ hội này diệt đi, lại tha cho, há chẳng khó sau này sao? Câu Tiễn là người chịu đựng gian khổ, nay không diệt, sau ắt hối hận!" Ngô vương không nghe, nghe theo Bá Hi, cuối cùng giảng hòa với Việt, lập minh ước rồi rút quân.]

[2] Tư Mã Thiên. "越王勾踐世家" [Việt vương Câu Tiễn thế gia]. Sử ký 史记 (bằng tiếng Trung). 《史記·越王勾踐世家》：元年，吳王闔廬聞允常死，乃興師伐越。越王句踐使死士挑戰，三行，至吳陳，呼而自剄。吳師觀之，越因襲擊吳師，吳師敗於檇李，射傷吳王闔廬。闔廬且死，告其子夫差曰：「必毋忘越。」三年，句踐聞吳王夫差日夜勒兵，且以報越，越欲先吳未發往伐之。范蠡諫曰：「不可。臣聞兵者凶器也，戰者逆德也，爭者事之末也。陰謀逆德，好用凶器，試身於所末，上帝禁之，行者不利。」越王曰：「吾已決之矣。」遂興師。吳王聞之，悉發精兵擊越，敗之夫椒。越王乃以餘兵五千人保棲於會稽。吳王追而圍之。 [Năm thứ nhất, Ngô vương Hạp Lư nghe tin Việt vương Doãn Thường chết, liền phát binh đánh Việt. Việt vương Câu Tiễn sai quân cảm tử khiêu chiến, ba hàng quân tiến đến trận địa Ngô, hô lớn rồi tự cắt cổ. Quân Ngô đang xem kinh ngạc, quân Việt thừa cơ tập kích, đánh bại quân Ngô ở Tuy Lý, bắn bị thương Ngô vương Hạp Lư. Trước khi chết, Hạp Lư dặn con là Phù Sai: "Con nhất định không được quên nước Việt!" Năm thứ ba, Câu Tiễn nghe tin Ngô vương Phù Sai ngày đêm luyện quân để báo thù Việt, muốn đánh trước khi Ngô xuất binh. Phạm Lãi can: "Không nên! Thần nghe nói binh khí là đồ hung hiểm, chiến tranh trái đạo đức, tranh đoạt là việc tận cùng. Mưu mẹo trái đạo, ham dùng vũ khí, liều mạng vì mục đích tầm thường, Thượng đế cấm đoán, kẻ làm thế ắt gặp họa." Việt vương nói: "Ta đã quyết rồi!" Bèn phát binh. Ngô vương nghe tin, điều toàn bộ tinh binh đánh Việt, đại phá quân Việt ở Phù Tiêu. Việt vương đem 5.000 tàn quân rút về cố thủ ở Cối Kê. Ngô vương truy kích và vây chặt.]

[3] Tả Khâu Minh. Xuân Thu tả truyện 春秋左傳 (bằng tiếng Trung). 吳王夫差敗越于夫椒，報檇李也，遂入越，越子以甲楯五千，保于會稽，使大夫種因吳大宰嚭以行成，吳子將許之，伍員曰，不可，臣聞之，樹德莫如滋，去疾莫如盡，昔有過澆，殺斟灌以伐斟鄩，滅夏后相，后緡方娠，逃出自竇，歸于有仍，生少康焉，為仍牧正，惎澆能戒之，澆使椒求之，逃奔有虞，為之庖正，以除其害，虞思於是妻之以二姚，而邑諸綸，有田一成，有眾一旅，能布其德，而兆其謀，以收夏眾，撫其官職，使女艾諜澆，使季杼誘豷。遂滅過戈，復禹之績。祀夏配天，不失舊物，今吳不如過，而越大於少康，或將豐之，不亦難乎，句踐能親而務施，施不失人，親不棄勞，與我同壤，而世為仇讎，於是乎克而弗取，將又存之，違天而長寇讎，後雖悔之，不可食巳，姬之衰也，日可俟也，介在蠻夷，而長寇讎。以是求伯，必不行矣。弗聽，退而告人曰，越十年生聚，而十年教訓，二十年之外，吳其為沼乎，三月，越及吳平，吳入越不書，吳不告慶，越不告敗也。 [Ngô vương Phù Sai đánh bại Việt ở Phù Tiêu để báo thù trận Tuy Lý, rồi tiến quân vào nước Việt. Việt vương Câu Tiễn chỉ còn 5.000 tàn quân co cụm ở Cối Kê, phải cử đại phu Văn Chủng thông qua tên gian thần Bá Hi của Ngô để xin đầu hàng. Ngô vương định đồng ý, nhưng Ngũ Tử Tư gạt phắt: 'Không được! Thần nghe nói: "Dưỡng thiện phải như cây lớn, trừ ác phải tận gốc". Xưa kẻ bạo chúa Kiêu nước Quá giết vua Trầm Quán, đánh Trầm Tầm, diệt Hậu Tướng nhà Hạ. Vợ Hậu Tướng là Hậu Mân đang mang thai, chui qua lỗ tường mà trốn về nước Hữu Nhưng, sinh ra Thiếu Khang. Thiếu Khang làm quan chăn dân ở Nhưng, luôn đề phòng Kiêu. Kiêu sai tên tay chân là Tiêu truy sát, Thiếu Khang chạy sang nước Hữu Ngu, làm quan coi bếp để tránh họa. Vua Ngu là Tư gả hai con gái, cấp đất Luân, cho 10 dặm ruộng cùng 500 quân. Thiếu Khang biết thu phục lòng người, mưu đồ khôi phục, tập hợp tàn quân nhà Hạ, bố trí lại quan chức cũ, sai Nữ Ái do thám Kiệu, dùng Quý Trữ dụ giết tên hung đồ Ế. Cuối cùng tiêu diệt nước Quá, khôi phục cơ đồ nhà Hạ, tế tự trời đất như xưa. Giờ Ngô ta chẳng mạnh bằng nước Quá ngày trước, mà Việt lại lớn hơn cả Thiếu Khang thuở ấy. Nếu để chúng hồi sức, chẳng phải tự chuốc họa vào thân sao? Câu Tiễn biết thân dân, ban ơn không sót ai, chịu khó không ngại khổ. Việt sát địa ta lại là kẻ thù truyền kiếp. Đánh bại mà không diệt, lại muốn nuôi dưỡng chúng, đó là trái ý trời mà nuôi lớn thù! Hối thì không kịp. Họ Cơ suy vong chỉ trong nay mai. Ta kẹt giữa rợ phương Nam lại còn nuôi thù, thế mà mơ làm bá chủ sao được!' Ngô vương không nghe. Ngũ Tử Tư lui ra nói với thuộc hạ: 'Việt chỉ cần 10 năm dưỡng sức, 10 năm rèn quân, 20 năm nữa cung điện Ngô ta sẽ thành đầm lầy!' Tháng 3, Việt và Ngô giảng hòa. Sử không chép việc Ngô đánh Việt vì Ngô không dám báo thắng, Việt không chịu nhận bại.]

[1]

[2]

[3]