Tiếng Tswana

Phân bố địa lý của Setswana tại Nam Phi: tỉ lệ lượng người nói Setswana tại nhà.

  0–20%

  20–40%

  40–60%

  60–80%

  80–100%

Tiếng Tswana (tên bản địa: Setswana) là một ngôn ngữ được nói tại khu vực Nam Phi bởi hơn năm triệu người. Đây là một ngôn ngữ Bantu thuộc về ngữ hệ Niger-Congo, chính xác hơn là trong nhóm ngôn ngữ Sotho-Tswana, nó có quan hệ gần gũi với tiếng Bắc và Nam Sotho, cũng như tiếng Kgalagadi và tiếng Lozi.

Tiếng Tswana là một ngôn ngữ chính thức và là lingua franca của Botswana. Phần lớn người nói Tswana sống tại miền bắc Nam Phi (hơn bốn triệu người). Một dạng tiếng Tswana, tên Pretoria Sotho, được sử dụng trong các đô thị vùng này. Hai tỉnh của Nam Phi với lượng người nói lớn nhất là Gauteng (khoảng 11%) và Tây Bắc (hơn 63%). Dù tiếng Tswana thường được bắt gặp ở Nam Phi và Botswana, một lượng nhỏ người nói cũng sống tại Zimbabwe (không biết chính xác) và Namibia (10.000 người).

Âm vị

Nguyên âm

Bảng dưới là các nguyên âm trong tiếng Tswana.

	Trước	Sau
Đóng	Bản mẫu:Angle bracket	Bản mẫu:Angle bracket
Gần đóng	Bản mẫu:Angle bracket	Bản mẫu:Angle bracket
Nửa mở	Bản mẫu:Angle bracket	Bản mẫu:Angle bracket
Mở	Bản mẫu:Angle bracket

Vài phương ngữ có thêm hai nguyên âm, hai nguyên âm nửa đóng và .

Phụ âm

Bảng dưới là các phụ âm tiếng Tswana.

		Môi	Chân răng		Sau chân răng	Vòm	Vòm mềm	Lưỡi gà	Thanh hầu
			Giữa	Bên
Mũi		Bản mẫu:Angle bracket	Bản mẫu:Angle bracket			Bản mẫu:Angle bracket	Bản mẫu:Angle bracket
Tắc	Không bật hơi	Bản mẫu:Angle bracket  Bản mẫu:Angle bracket	Bản mẫu:Angle bracket  Bản mẫu:Angle bracket				Bản mẫu:Angle bracket
	Bật hơi	Bản mẫu:Angle bracket	Bản mẫu:Angle bracket				Bản mẫu:Angle bracket	Bản mẫu:Angle bracket
Tắc sát	Không bật hơi		Bản mẫu:Angle bracket	Bản mẫu:Angle bracket	Bản mẫu:Angle bracket   Bản mẫu:Angle bracket
	Bật hơi		Bản mẫu:Angle bracket	Bản mẫu:Angle bracket	Bản mẫu:Angle bracket
Sát		Bản mẫu:Angle bracket	Bản mẫu:Angle bracket		Bản mẫu:Angle bracket			Bản mẫu:Angle bracket	Bản mẫu:Angle bracket
Trill			Bản mẫu:Angle bracket
Tiếp cận		Bản mẫu:Angle bracket		Bản mẫu:Angle bracket		Bản mẫu:Angle bracket

Phụ âm đơn giản là tha âm vị của khi theo sau là nguyên âm hay .

Tiếng Tswana cũng có ba phụ âm "click", nhưng chỉ được dùng trong thán từ hay từ tượng thanh, và xu hướng chỉ được dùng bởi những thế hệ trước. Ba phụ âm là âm click âm răng , được thể hiện bằng ký tự Bản mẫu:Angle bracket; âm click bên lưỡi , thể hiện bằng ký tự Bản mẫu:Angle bracket; và âm click vòm miệng , thể hiện bằng ký tự Bản mẫu:Angle bracket.

Có một số biến thể về phụ âm theo phương ngữ. Ví dụ, biến thành hoặc ; biến thành trong nhiều phương ngữ; và biến thành và ở những phương ngữ bắc.

Thanh điệu

Tiếng Tswana có hai thanh, cao và thấp, thanh thấp thường gặp hơn nhiều so với thanh cao. Thanh điệu không được viết ra hay ký hiệu nên có thể dẫn đến sự lưỡng nghĩa.

go bua "nói"

go bua "lột da (một) con vật"

o bua Setswana "Anh ta nói Setswana"

o bua Setswana "Bạn nói Setswana"

Một điểm quan trọng là sự "mở rộng" của thanh cao. Nếu một âm tiết có thanh cao, hai âm tiết đứng sau nó cũng có thanh cao, trừ khi nó đã là âm tiết cuối hoặc áp cuối.

simolola > "bắt đầu"

simologêla > "bắt đầu cho/tại"

Ngữ pháp

Danh từ

Danh từ trong tiếng Tswana được xếp thành chín lớp danh từ và một phân lớp, mỗi lớp có một tiền tố khác chau. Chín lớp và tiền tố của chúng được thể hiện trong bảng dưới.

Lớp	Số ít	Số nhiều	Đặc điểm
1.	mo-	ba-	Người
1a.	–	bô-	Tên, họ hàng, động vật
2.	mo-	me- ma-	Hỗn tạp (gồm các phần cơ thể, công cụ, động vật, cây cối)
3.	le-	ma-
4.	se-	di-
5.	n- m- ny- ng-	din- dim- diny- ding-	Chủ yếu là động vật (nhưng cũng hỗn tạp)
6.	lo-		Hỗn tạp (gồm một số danh từ chỉ tập thể)
7.	bo-	ma-	Danh từ triều tượng
8.	go-		Dạng vô định của động từ
9.	fa- go- mo-		Trạng từ

Một số danh từ có thể thuộc về nhiều nhóm, như nhiều danh từ lớp 1 cũng có thể thuộc lớp 1a, lớp 3, lớp 4, hoặc lớp 5.