Vạn Quý phi
| Vạn Quý phi 万贵妃 | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Đường Cao Tổ Quý phi | |||||
| Thông tin chung | |||||
| Sinh | Giang Đô (nay là Dương Châu, Giang Tô) hoặc Đan Dương (nay là Trấn Giang) và Kiến Khang (nay là Nam Kinh), tỉnh Giang Tô | ||||
| An táng | Hiến lăng (献陵) | ||||
| Phu quân | Đường Cao Tổ Lý Uyên | ||||
| Hậu duệ | Sở Ai Vương Lý Trí Vân | ||||
| |||||
| Tước hiệu | Quý phi (贵妃) Sở Quốc Thái phi (楚国太妃) | ||||
| Gia tộc | Giang Đô Vạn thị (江都万氏) | ||||
| Thân phụ | Vạn Võ Cương | ||||
Vạn Quý phi (chữ Hán: 万贵妃; ? – ?), là Quý phi của Đường Cao Tổ Lý Uyên. Bà là thiếp thất của Lý Uyên từ trước khi ông lên ngôi Hoàng đế, và là mẹ đẻ của Sở Ai Vương Lý Trí Vân.
Tiểu sử
Thân thế
Vạn Quý phi không rõ ngày tháng năm sinh, quê quán gia tộc thuộc vùng Giang Đô (nay là khu vực Dương Châu, tỉnh Giang Tô) hoặc khu vực Đan Dương (nay thuộc thành phố Trấn Giang) và Kiến Khang (nay là thành phố Nam Kinh), tỉnh Giang Tô. Xuất thân từ gia tộc Giang Đô Vạn thị (江都万氏), là con gái của Thứ sử Lợi Châu thời nhà Tùy Vạn Võ Cương (万武纲), sau được truy tặng Thứ sử Dương Châu, Giang Đô Huệ công.[1]
Ngoài ra bà còn có một người em trai là Vạn Tuyên Đạo (万宣道), từ nhỏ được nuôi trong cung tập tước Giang Đô Quận công. Tằng tổ phụ của Vạn thị là Vạn Huyền Tông (万玄宗), là Nghi Tào Thượng thư nhà Nam Tề và là Thứ sử Từ Châu và Cổn Châu. Tổ phụ là Vạn Văn Giản (万文简), là Tả Quang Lộc Đại phu nhà Lương và là Thứ sử Giản Châu.[1]
Quý phi Đại Đường
Vạn Quý phi thời trẻ gả cho Lý Uyên, sinh ra người con thứ 5 của Lý Uyên là Lý Trí Vân (李智云).[2] Những năm cuối thời Đại Nghiệp nhà Tùy, Lý Trí Vân do bị Lý Kiến Thành và Lý Nguyên Cát bỏ rơi ở quận Hà Đông nên đã bị tướng nhà Tùy là Âm Thế Sư (阴世师) sát hại. Sau khi Lý Uyên đăng cơ, đã sắc phong Vạn thị làm Quý phi, truy phong Lý Trí Vân làm Sở Ai Vương (楚哀王).[3]
Vạn Quý phi tính nết khiêm nhường, ngoan ngoãn, nhận được sự lễ độ, kính trọng của Đường Cao Tổ. Do nguyên phối Thái Mục Hoàng hậu đã qua đời trước khi nhà Đường được thành lập, nên với tư cách là chủ chốn hậu cung trên thực tế, mọi việc trong hậu cung đều phải thỉnh thị và báo cáo qua Vạn Quý phi. Chư vương, phi tần, công chúa nhà Đường không ai là không kính trọng bà.[4][5][3]
Cuối đời
Năm Vũ Đức thứ 9 (626), sau khi Tấn vương Lý Thế Dân phát động Sự biến Huyền Vũ môn, ép Đường Cao Tổ lập mình làm Thái tử. Hai tháng sau, Cao Tổ thoái vị, trở thành Thái thượng hoàng Thái tử Lý Thế Dân kế vị đã phong bà làm Sở Quốc Thái phi (楚国太妃). Không rõ thời gian Vạn Quý phi qua đời, bà được phụ táng tại Hiến Lăng (献陵).[6][7]
Trong văn hóa đại chúng
| Năm | Phim ảnh | Diễn viên | Nhân vật |
| 2006 | Khai sáng thịnh thế | Lý Phiến | Vạn Quý phi |
| 2021 | Ly ca hành | Phan Nghinh Tử |
Tham khảo
- Cựu Đường thư - Quyển 64 - Liệt truyện thứ 14: Hai mươi hai người con trai của Cao Tổ[5]
- Tân Đường thư - Quyển 79 - Liệt truyện 4[2]
- Đường Hội Yếu - Quyển 21[8]
- ^ a b Đại Đường cố Tả giám môn Trung lang tướng Thượng trụ quốc Giang Đô công Vạn công mộ chí minh tịnh tự: Công húy là Tuyên Đạo, tự là Đạo Sinh, người Đan Dương, Kiến Khang...... Tằng tổ là Huyền Tông, thời Nam Tề làm Nghi Tào Thượng thư, Thứ sử hai châu Từ - Duyện, khí độ rộng lớn, phong thái nhân từ uy nghiêm, nghỉ ngơi dưới gốc cây đường mà lưu danh ca tụng, hiền tài chốn quê mùa đều hướng lòng theo. Ông nội là Văn Giản, thời Lương làm Tả Quang lộc Đại phu, Thứ sử Quảng Châu, sáng suốt thanh tu, khí chất tươi sáng cởi mở, roi mây hiếm khi dùng, gậy sậy chẳng phải xài. Cha là Võ Gang, thời Tùy làm Thứ sử Lợi Châu, nhà Đường truy tặng Thứ sử Dương Châu kiêm quản chư quân sự Dương Châu, phong Giang Đô Quận Khai quốc công, hưởng thực ấp hai ngàn hộ, thụy hiệu là Huệ Công. Công sinh ra xuất chúng như đài ngọc, rực rỡ như cây ngọc, đức hóa chiếu sáng khắp vùng, từ nhỏ đã có chí lớn. Duy công thụ nhận khí thanh cao như lan, cuộc đời trong sáng như ngọc. Lúc tuổi còn thơ dại, Sở Quốc Quý phi đã tấu xin cho công vào trong cung để nuôi dạy, có chiếu chỉ chấp thuận. Công khiêm tốn học hỏi, được nghe dạy dỗ về Kinh Thi, Kinh Lễ. (Gốc) 《大唐故左监门中郎将上柱国江都公万公墓志铭并序》：公讳宣道，字道生，丹阳建康人也......曾祖玄宗，南齐仪曹尚书、徐兖二州刺史，器宇弘裕，仁风肃穆，憩棠流詠，野彦驰心。祖文简，梁左光禄大夫、广州刺史，悬鉴清脩，韶资爽朗，蒲鞭罕用，苇杖莫施。父武刚，隋利州刺史，皇朝赠扬州诸军事、扬州刺史，封江都郡开国公，食邑二千，谥曰惠公。挺曜珠台，含荣玉树，化光列壤，心期竹马。惟公禀气兰薰，生涯玉润。龀龆之岁，楚国贵妃奏请公入内养训，有诏许焉。避席趍庭，闻诗闻礼。
- ^ a b Tân Đường Thư - Quyển 79 - Liệt truyện 4, Quốc Học Đạo Hàng [Ngày trích dẫn: 17/04/2021]. (Gốc) 《新唐书·卷七十九·列传第四》·国学导航 [引用日期2021-04-17]
- ^ a b Tân Đường Thư - Quyển 79 - Liệt truyện 4: Sở Ai Vương Trí Vân tên ban đầu là Trĩ Thuyên. Giỏi bắn cung, thạo thư pháp và đánh cờ. Cuối thời Đại Nghiệp nhà Tùy, theo Kiến Thành sống ở Hà Đông. Đầu thời Cao Tổ, Kiến Thành chạy về Thái Nguyên, quan lại bắt Trí Vân giải về Trường An, bị Âm Thế Sư hại chết, khi đó mười bốn tuổi. Năm Vũ Đức thứ nhất, được truy phong tước Vương và thụy hiệu. Mẹ là Vạn Quý phi, tính tình cung thuận, được hoàng đế trọng lễ, việc trong cung đều được bàn bạc và quyết định qua bà. (Gốc) 《新唐书·卷七十九·列传第四》：楚哀王智云初名稚诠。善射，工书、弈。隋大业末，从建成寓河东。高祖初，建成走太原，吏捕智云送长安，为阴世师所害，年十四。武德元年，追王及谥。母万贵妃，性恭顺，为帝所礼，宫中事一一咨决。
- ^ Chu Thiệu Lương, Đường đại mộ chí hối biên (Tập hợp mộ chí thời Đường), Thượng Hải: Nhà xuất bản Thượng Hải Cổ Tịch, năm 2008. (Gốc) 周绍良·《唐代墓志汇编》·上海：上海古籍出版社·2008年
- ^ a b Cựu Đường Thư - Quyển 64 - Liệt truyện 14, Quốc Học Đạo Hàng [Ngày trích dẫn: 17/04/2021]. (Gốc) 《旧唐书·卷六十四·列传第十四》·国学导航 [引用日期2021-04-17]
- ^ Cựu Đường Thư - Quyển 64 - Liệt truyện 14: Sở Vương Trí Vân, là con trai thứ năm của Cao Tổ. Mẹ là Vạn Quý phi, tính tình cung thuận, đặc biệt nhận được sự tôn kính và lễ độ từ Cao Tổ. Việc trong cung đều hỏi qua ý kiến bà, các vương, phi, công chúa không ai là không kính trọng. Sau được phong làm Sở Quốc Thái phi, khi mất được táng hầu tại Hiến Lăng. (Gốc) 《旧唐书·卷六十四·列传第十四》：楚王智云，高祖第五子也。母曰万贵妃，性恭顺，特蒙高祖亲礼。宫中之事，皆谘禀之，诸王妃主，莫不推敬。后授楚国太妃，薨，陪葬献陵。
- ^ Đường Hội Yếu - Quyển 21: Danh sách những người được táng hầu tại Hiến Lăng. Sở Quốc Thái phi Vạn thị. (Gốc) 《唐会要·卷二十一》：献陵陪葬名氏。楚国太妃万氏。
- ^ Đường Hội Yếu - Quyển 21, Quốc Học Đạo Hàng [Ngày trích dẫn: 29/08/2021]. (Gốc) 《唐会要·卷二十一》·国学导航 [引用日期2021-08-29]