Phạm Bỉnh Di

Phạm Bỉnh Di (范秉彛 ? - 1209) là tướng thời vua Lý Cao Tông trong lịch sử Việt Nam. Phạm Bỉnh Di được biết đến nhờ công đánh dẹp loạn Đoàn Thượng, Nguyễn Nộn nhưng lại bị vua Cao Tông xử tội oan. Việc xử tội oan Bỉnh Di trở thành lý do để thuộc tướng của Bỉnh Di là Quách Bốc đem quân đánh phá kinh thành, đẩy vương triều của Lý Cao Tông vào sự khủng hoảng đến đỉnh điểm.

Tướng thời Lý Cao Tông

Sử sách không ghi chép về thân thế, quê quán của Phạm Bỉnh Di, chỉ nêu ông là hoạn quan và quan phụng ngự. Bỉnh Di có con là Phạm Phụ, nên có thể ông đã lập gia đình trước khi làm hoạn quan. Về chức vụ, chức quan phụng ngự của Bỉnh Di phụ trách một đội lính chuyên thi hành các mệnh lệnh của vua và tiến hành các nghi thức, lễ nghi trong hoàng cung. Chức phụng ngự có ba phẩm là thượng, trung, hạ nhưng sử không chép rõ là Bỉnh Di mang phẩm nào. Một viên quan khác cùng thời với Bỉnh Di, sau trở thành kẻ thù không đội trời chung với Bỉnh Di, là Phạm Du cũng là quan phụng ngự, mang hàm thượng phẩm. Không rõ với chức quan này, Bỉnh Di được chỉ huy bao nhiêu binh sĩ thuộc cấp nhưng Bỉnh Di dường như được chỉ huy nhiều binh sĩ, và có cả thuộc tướng dưới quyền như Quách Bốc.

Lần đầu tiền chính sử chép về Bỉnh Di là vào năm 1203, khi vua Lý Cao Tông bấy giờ đã ở tuổi trưởng thành, và sa vào con đường chơi bời hưởng lạc, xây cất nhiều cung điện. Khi đang xây dở gác Kinh Thiên, có chim khách đến làm tổ, Cao Đường Long cho là điềm báo sắp có vương tộc mới thay thế triều Lý, bèn khuyên can vua rằng đó là điềm gở, sẽ có họ khác chiếm cung điện giành ngôi báu. Nhưng Lý Cao Tông không nghe theo, tiếp tục cho xây cất. Sau đó Cao Tông lại mang việc này hỏi Phạm Bỉnh Di. Bỉnh Di thưa rằng:

Cái gác hoàn thành mà chim khách đến làm tổ, lại sinh ra chim con, vậy là trời cho bệ hạ cái điềm tốt giữ được trăm đời.

Cao Tông nghe rất bằng lòng, bắt dân phu xây cất gấp hơn, khiến nhân dân càng thêm khốn đốn. Đại Việt ở những năm này đang lâm vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng bởi vua Cao Tông thì chơi bời vô độ, quan lại thì tham nhũng, hà hiếp dân, giặc cướp và quân khởi nghĩa nổi lên khắp nơi.

Tháng 3 năm 1207, hào trưởng ở Hồng Châu (thuộc Hải Dương và Hải Phòng ngày nay) là Đoàn Thượng, Đoàn Chủ nổi dậy, xây đắp thành lũy, xưng vương hiệu. Cao Tông phái rất nhiều quân đi đánh Hồng Châu, trong đó có cánh quân của Phạm Bỉnh Di đem quân đạo Khả Liễu. Thấy thế lực quân triều đình mạnh không chống nổi, Đoàn Thượng liền ngầm sai người đem của cải đút lót cho quan Thượng phẩm phụng ngự Phạm Du, xin triều đình rút quân về. Phạm Du bèn xin với Cao Tông tha cho Đoàn Thượng. Cao Tông chấp thuận và hạ lệnh cho Bỉnh Di cùng các cánh quân của các tướng khác rút quân về. Việc này đã làm nảy sinh hiềm khích giữa Bỉnh Di và Phạm Du. Cuộc hành quân đánh giặc lần này của Bỉnh Di cũng là lần đầu tiên Bỉnh Di làm tướng trong một trận đánh. Tất cả những cuộc đánh dẹp trước đó đời vua Cao Tông đều không có Bỉnh Di can dự. Xung đột Bỉnh Di - Đoàn Thượng này cũng là cuộc đối đầu duy nhất trong đời binh nghiệp của Bỉnh Di, bởi từ lúc bắt đầu đối đầu với Đoàn Thượng cho đến khi bị Phạm Du giết sau này, Bỉnh Di không tham gia một cuộc đánh dẹp một nhóm phản loạn nào khác.

Đầu năm 1209, Cao Tông sai Phạm Du coi việc quân ở châu Nghệ An. Nhân lúc miền này vừa bị nạn đói lớn, dân chúng phiêu tán khắp nơi, Phạm Du liền xin vua cho mình được tự lập một lực lượng riêng để phòng vệ khi bị bọn gian tặc đánh cướp. Được vua chấp thuận, Phạm Du chiêu tập những kẻ vong mạng để họp binh đi cướp phá các nơi. Cùng lúc ấy, các lực lượng nổi loạn khác cũng chiếm cứ nhiều nơi, khiến đường sá bị cắt đứt, thuyền bè không đi lại được. Cao Tông thấy tình hình nguy cấp liền sai Phạm Bỉnh Di lấy quân ở Đằng Châu (thị xã Hưng Yên) để đánh Phạm Du. Phạm Du bị Bỉnh Di đánh bại, phải chạy về Cổ Miệt cùng với Đoàn Thượng, Đoàn Chủ ở Hồng Châu để hợp binh đánh lại quân Đằng Châu của Bỉnh Di. Bỉnh Di bị thua.

Tháng 2 năm 1209, Bỉnh Di lại đem binh ở Đằng Châu, Khoái Châu đi đánh Du. Phạm Du thua trận bỏ trốn lên Hồng Châu. Bỉnh Di tịch biên gia sản của Du rồi đốt hết. Vì thế, Phạm Du lại càng thù Bỉnh Di hơn. Phạm Du ngầm sai người về kinh đút lót cho bọn quan lại trong triều, để vu khống rằng Bỉnh Di tàn ác, giết hại người vô tội và kể lể tình oan.

Tháng 4 năm 1209, Phạm Bỉnh Di đánh tan quân Đoàn Thượng và Đoàn Chủ, Đoàn Chủ bị đâm chết. Dù Bỉnh Di đã lập được đại công, nhưng Cao Tông lại tin lời xàm tấu của Phạm Du nên sai người triệu cả Bỉnh Di và Phạm Du về kinh. Phạm Du về kinh trước chầu Cao Tông, lấy lời lẽ vu khống, gian xảo để làm vừa lòng vua, lại được vua tin cẩn.

Tháng 7 năm đó, Bỉnh Di về đến kinh sau, rồi vào triều phụng mệnh. Có người can ông không nên vào vì đã bị Phạm Du gièm pha, nhưng Bỉnh Di cho rằng:

Tôi thờ chúa thượng hết lòng trung thành mà lại bị người ta gièm pha đó chăng? Huống chi có mệnh lệnh của vua, tôi còn biết chạy đi đâu?

Ông cùng con là Phạm Phụ vào cung. Cao Tông liền sai bắt Bỉnh Di và Phạm Phụ giam ở Thủy Viên, toan làm tội.

Bị giết

Bộ tướng của Bỉnh Di là Quách Bốc nghe tin cha con Bỉnh Di bị bắt, bèn đem binh lính phá cửa Đại Thanh kéo vào nội điện để cứu chủ. Trong lúc quân Quách Bốc và quân triều đình đang giằng co ngoài cửa, Cao Tông thấy hoảng hốt nên liền sai giải Bỉnh Di và Phụ vào chỗ bệ đá nghỉ mát trong điện Kim Tinh. Phạm Du cùng em là Phạm Kinh ở trong ngự đường đi ra, lấy luôn binh khí trong cung đâm chết cha con Bỉnh Di rồi cùng Cao Tông bỏ kinh thành Thăng Long chạy trốn.

Quách Bốc đã đưa quân vào được thành Thăng Long thì nghe tin cha con Bỉnh Du bị giết bèn sai quân sĩ đột nhập vào chỗ bệ đá trong điện Kim Tinh. Lúc đó vua Cao Tông và anh em Phạm Du đã chạy trốn. Quách Bốc sai quân lấy xe ngự chở xác Bỉnh Di, lấy chiếu ngự bọc xác của Phụ, theo cửa Việt Thành khiêng xuống bến Triều Đông an táng.

Không rõ Phạm Bỉnh Di bao nhiêu tuổi. Cái chết của ông đã làm nổ ra loạn Quách Bốc khiến nhà Lý nghiêng ngả và cuối cùng mất quyền lực vào tay họ Trần 1 năm sau, khi Cao Tông qua đời (1210).

Trong văn hóa đại chúng

Năm	Tác Phẩm	Diễn Viên
2013	《Thái sư Trần Thủ Độ》	NSƯT Trần Đức

Xem thêm

• Lý Cao Tông
• Phạm Du
• Đoàn Thượng