Tỳ bà ký
| Tỳ bà ký | |
|---|---|
| 琵琶记 | |
| Tập tin:The Lute WDL7108.jpg | |
| Thông tin sách | |
| Tác giả | Cao Minh |
| Quốc gia |  Trung Quốc |
| Ngôn ngữ | Tiếng Trung Quốc |
Tỳ bà ký (琵琶记) là một vở kịch phương nam (Nam hí) do Cao Minh sáng tác vào cuối đời nhà Nguyên, được mệnh danh là "Tổ của các loại khúc"[1] :44Tác phẩm chủ yếu kể về câu chuyện tình yêu giữa thư sinh Thái Bá Giai và Triệu Ngũ Nương. Tỳ bà ký được chuyển thể từ vở Nam hí dân gian Triệu Trinh Nữ (trước đó còn có Thái Bá Giai của Kim viện bản), nhưng nhân vật Thái Bá Giai trong nguyên tác vốn là kẻ bội phản cha mẹ, bỏ rơi vợ, nay đã được biến đổi thành người trọn vẹn cả trung lẫn hiếu.
Tóm tắt cốt truyện
Câu chuyện kể về thư sinh Thái Bá Giai, sau khi kết hôn với Triệu Ngũ Nương, mong muốn có cuộc sống hạnh phúc nhưng bị cha là Thái Công ngăn cản. Bá Giai bị ép đi thi đỗ Trạng nguyên, rồi lại bị ép kết hôn với con gái Thừa tướng; dù không nguyện ý nhưng Thừa tướng Ngưu vẫn ép buộc. Sau khi ra làm quan, gia đình gặp nạn đói, cha mẹ mất mà ông không hề hay biết. Ông nhớ thương song thân, xin từ quan về nhà nhưng triều đình không cho phép. Triệu Ngũ Nương mang theo đàn tỳ bà, vừa hát vừa xin ăn trên đường vào kinh tìm chồng, cuối cùng hai người đoàn tụ. Ba lần "không thuận theo" này chính là điểm nhấn mà Cao Minh dùng để khắc họa hình tượng Thái Bá Giai trọn vẹn cả trung lẫn hiếu.
Vai diễn
- Đàn (Đán): Triệu Ngũ Nương.
- Tịnh: Bà lão (mẹ chồng), Lão lão lão.
- Ngoại: Ông lão (cha chồng).
- Sấu: Tích Xuân.
- Sinh: Thái Bá Giai.
- Thiếp: Tiểu thư Ngưu.
Đặc điểm nghệ thuật
- Cấu trúc song tuyến: một tuyến lấy phủ của họ Ngưu ở kinh thành làm bối cảnh, khắc họa Thái Bá Giai với không khí đầy tính hài; tuyến kia lấy gia đình họ Thái ở Trần Lưu làm bối cảnh, khắc họa Triệu Ngũ Nương với không khí đầy bi kịch.
- Việc xây dựng nhân vật rất thành công, đặc biệt là khắc họa tâm lý: Thái Bá Giai đại diện cho tâm lý yếu đuối và phức tạp của tầng lớp trí thức Trung Hoa, trong khi Triệu Ngũ Nương phản ánh chân thực cuộc sống của người phụ nữ dưới chế độ lễ giáo, một nàng dâu chịu nhiều uất ức nhưng vẫn gánh vác trách nhiệm của một người con dâu hiếu thảo.
- Về phong cách ngôn ngữ, tuyến của Triệu Ngũ Nương thể hiện ngôn ngữ mộc mạc, đậm chất dân gian, còn tuyến của Thái Bá Giai lại sử dụng ngôn ngữ tao nhã, hoa mỹ.
Ảnh hưởng
Chu Nguyên Chương rất trân trọng tác phẩm này, từng nói: "Ngũ kinh Tứ thư giống như vải lụa, đậu gạo, nhà nhà đều có. Còn Tỳ bà ký của Cao Minh thì như sơn hào hải vị, nhà giàu không thể thiếu"[2]:48 Trong khi đó, Hồ Ứng Lân nhận định: "Tỳ bà ký đạt đến độ tinh xảo của trời người, nhưng rốt cuộc vẫn là ngôn ngữ của một nhà truyền kỳ". Ông cho rằng Tây sương ký mang thần vận của Lý Bạch, còn Tỳ bà ký thì ví như thơ của Đỗ Phủ, "chủ trương danh lý luân giáo", nên có phần kém hơn Tây Sương Ký [3] :46.
Các bản dịch
Antoine (A. P. L.) Bazin dịch tác phẩm nay ra tiếng Pháp. Vincenz Hundhausen dịch nó ra tiếng Đức.[4]
Tài liệu tham khảo
- Wu-Chi, Liu (1990). An Introduction to Chinese Literature (bằng tiếng Anh). Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-26703-1. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 5 năm 2022. Truy cập ngày 20 tháng 1 năm 2022.
Chú thích
- ^ 劉祯、謝雍君 Lưu Chấn và Tạ Vĩnh Quân (2007). 昆曲與文人文化 Kunqu Opera và văn hóa văn học. 沈阳: 春風文藝出版社 Nhà xuất bản Văn học và Nghệ thuật Xuân Phong.
- ^ 劉祯、謝雍君 (2007). 昆曲與文人文化. 沈阳: 春風文藝出版社.劉祯、謝雍君. . 沈阳: 春風文藝出版社. 2007.
- ^ 宋波 (2007). 昆曲的傳播流佈. 沈阳: 春風文藝出版社.
- ^ Wu-Chi, Liu (1990). An Introduction to Chinese Literature (bằng tiếng Anh). Greenwood Publishing Group. tr. 291. ISBN 978-0-313-26703-1. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 1 năm 2022. Truy cập ngày 20 tháng 1 năm 2022.
Đọc thêm
