Hy Cương

Hy Cương
Xã
Đền Hùng tại khu vực xã Hy Cương
Hành chính
Quốc gia	Việt Nam
Vùng	Đông Bắc Bộ
Tỉnh	Phú Thọ
Lịch sử hình thành
Thành lập	16 tháng 6 năm 2025
Địa lý
Tọa độ: 21°22′7″B 105°19′0″Đ
Hy Cương Vị trí xã Hy Cương trên bản đồ Việt Nam
Diện tích	23,95 km²
Dân số (2025)
Tổng cộng	22.693 người
Mật độ	948 người/km²
Khác
Mã hành chính	08515
Mã bưu chính	35114
Website	hycuong.phutho.gov.vn

Hy Cương là một xã thuộc tỉnh Phú Thọ, Việt Nam.

Địa lý

Xã Hy Cương nằm ở phía Bắc tỉnh Phú Thọ, có vị trí địa lý:

• Phía Bắc giáp xã Phù Ninh.
• Phía Nam giáp xã Phùng Nguyên và xã Bản Nguyên.
• Phía Đông giáp phường Nông Trang và phường Vân Phú.
• Phía Tây giáp xã Lâm Thao.

Xã có diện tích 23,95 km², trong đó có hơn 5 km² thuộc Khu di tích lịch sử Đền Hùng, dân số năm 2025 là 22.693 người và mật độ dân số đạt 948 người/ km².

Hành chính

Xã Hy Cương được chia thành 23 thôn: Bàn Cờ, Bề Cả, Cao Thắng, Chu Hóa, Chu Khổng, Cổ Tích, Đài, Đông Thịnh, Gia Ninh, Hạ, Hóc Trăn, Hy Cương, Khang Phụ, Lảo Quân, Lũng, Mồng Sung, Nhà Nít, Nhà Sống, Nhân Hùng, Phú Mỹ, Phú Nghĩa, Phú Thị và Thượng.

Lịch sử

Trước kia, Hy Cương là một xã thuộc thành phố Việt Trì cũ.

Ngày 26 tháng 1 năm 1968, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 504-NQ/TVQH. Theo đó, hợp nhất tỉnh Phú Thọ với tỉnh Vĩnh Phúc thành tỉnh Vĩnh Phú. Xã Hy Cương thuộc huyện Lâm Thao, tỉnh Vĩnh Phú.

Ngày 5 tháng 7 năm 1977, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 178-CP. Theo đó, sáp nhập phần lớn huyện Lâm Thao với huyện Phù Ninh thành huyện Phong Châu. Xã Hy Cương thuộc huyện Phong Châu, tỉnh Vĩnh Phú.

Ngày 6 tháng 11 năm 1996, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia và điều chỉnh địa giới hành chính một số tỉnh. Theo đó, chia tỉnh Vĩnh Phú trở lại thành hai tỉnh Vĩnh Phúc và Phú Thọ. Xã Hy Cương thuộc huyện Phong Châu, tỉnh Phú Thọ

Ngày 28 tháng 5 năm 1997, Chính phủ ban hành Nghị định số 55/CP về việc thành lập thị trấn thuộc các huyện Yên Lập, Hạ Hoà, Tam thanh, Phong Châu, Thanh Sơn tỉnh Phú Thọ. Theo đó, thành lập thị trấn Lâm Thao trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của xã Cao Mại, một phần diện tích và dân số của xã Chu Hóa.

Ngày 24 tháng 7 năm 1999, Chính phủ ban hành Nghị định số 59/1999/NĐ-CP. Theo đó, chia lại huyện Phong Châu thành hai huyện Lâm Thao và Phù Ninh. Xã Hy Cương thuộc huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ.

Ngày 1 tháng 11 năm 2004, Chính phủ ban hành Nghị định số 183/2004/NĐ-CP về việc thành lập thị trấn Hùng Sơn thuộc huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ. Theo đó, thành lập thị trấn Hùng Sơn trên cơ sở điều chỉnh một phần diện tích và dân số của các xã Hy Cương, Tiên Kiên và Chu Hóa.

Ngày 10 tháng 11 năm 2006, Chính phủ ban hành Nghị định số 133/2006/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính xã thuộc huyện Lâm Thao, huyện Phù Ninh để mở rộng thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. Theo đó, chuyển 3 xã Hy Cương, Chu Hóa và Thanh Đình về thành phố Việt Trì quản lý.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:

• Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.
• Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1676/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Phú Thọ năm 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các xã Thanh Đình, Chu Hóa và Hy Cương thành xã mới có tên gọi là xã Hy Cương.

Sau khi thực hiện sắp xếp, xã Hy Cương được chia thành 23 khu: 1, 2, 3A, 3B, 4, 5, 6, 8 (xã Chu Hóa cũ), 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 (xã Hy Cương cũ), 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 (xã Thanh Đình cũ).

Di tích lịch sử

Đền thờ vua Hùng

Xã Hy Cương được xem là một trong những điểm hành hương quan trọng của người Việt Nam vì nơi đây có Đền thờ và mộ Tổ vua Hùng. Nơi đây cũng được xác định như khu vực của trung tâm Nhà nước Văn Lang cổ xưa, có nhiều di tích thờ Hùng Vương, gia quyến và các tướng lĩnh thời Hùng Vương, là nơi bảo tồn được bản Ngọc phả quý với tên gọi đầy đủ là Hùng đồ thập bát diệp thánh vương Ngọc phả cổ truyện do Hàn lâm viện Trực học sĩ Nguyễn Cố biên soạn vào năm Nhâm Thìn niên hiệu Hồng Đức thứ 3 (1472) đời vua Lê Thánh Tông, Hàn lâm Thị độc Nguyễn Trọng trùng đính vào năm Canh Tý niên hiệu Hoàng Định thứ nhất (1600) đời vua Lê Kính Tông và Lễ phiên Lê Đình Hoan phụng sao. Ngọc phả ghi đầy đủ về 18 đời vua Hùng, còn ghi đầy đủ danh tính của 100 người con từ bọc trứng do Quốc mẫu Âu Cơ sinh ra.

Di tích tưởng niệm Hồ Chí Minh ở vùng Chu Hóa

Năm 1947, trong hành trình di chuyển từ Thủ đô Hà Nội trở lại chiến khu Việt Bắc trong những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Sau 15 ngày ở và làm việc tại xã Cổ Tiết, huyện Tam Nông (nay là xã Vạn Xuân, tỉnh Phú Thọ), chiều tối ngày 18 tháng 3, Chủ tịch Hồ Chí Minh rời xã Cổ Tiết, chuyển đến ở và làm việc tại nhà ông Nguyễn Văn Sỹ tại xóm Hoè, thôn Chu Hóa, xã Chu Hóa, huyện Lâm Thao (nay là một phần xã Hy Cương).

Trong thời gian 11 ngày ở Chu Hóa, từ ngày 19 đến ngày 29 tháng 3 năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kí 9 Sắc lệnh, soạn thảo nhiều văn kiện, viết nhiều thư, điện gửi cán bộ, chiến sĩ, nhân dân; tại đây, Người viết xong tác phẩm "Đời sống mới" làm tài liệu hướng dẫn và tuyên truyền cuộc vận động xây dựng nếp sống mới, kí bút danh là "Tân Sinh", viết lời tựa: Hồ Chí Minh; chủ trì một số cuộc họp của Thường vụ Trung ương Đảng và Hội đồng Chính phủ; viết thư cảm ơn đồng bào và trịnh trọng hứa: "Chính phủ quyết làm tròn nhiệm vụ kháng chiến cứu quốc, quyết không phụ lòng trông cậy của quốc dân, và quyết tranh lấy quyền thống nhất và độc lập cho Tổ quốc"; viết thư gửi báo vệ Quốc Quân nên rõ nhiệm vụ của tờ báo là nâng cao tinh thần và kỉ luật cho bộ đội, giáo dục bộ đội thực hiện 12 điều kỉ luật được Người nêu cụ thể trong thư; gửi điện biểu dương tinh thần bền bỉ hi sinh chiến đấu của đồng bào Nam Bộ và miền Nam Trung Bộ nhân dịp 100 ngày toàn quốc kháng chiến.

Đến 19 giờ ngày 29 tháng 3 năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng tiểu đội vũ trang tuyên truyền gồm 8 đồng chí: "Trường - Kỳ - Kháng - Chiến - Nhất - Định - Thắng - Lợi" rời xã Chu Hóa theo đường Quốc lộ 2 qua Tiên Kiên, Phú Lộc, Phú Hộ, Chân Mộng trên quãng đường dài gần 50 km đến địa điểm mới là xã Yên Kiện, huyện Đoan Hùng (nay là xã Chân Mộng) lúc 17 giờ ngày 30 tháng 3 năm 1947.

Đã hơn 60 năm trôi qua, di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Chu Hóa không còn nguyên vẹn như thời gian Người sống ở đây. Do trải qua nhiều biến động của lịch sử, chủ nhân của ngôi nhà ông Nguyễn Văn Sỹ cũng thay đổi nên sự biến dạng của di tích không tránh khỏi. Mặc dù đã thay đổi nhiều nhưng địa điểm di tích nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ở và làm việc năm xưa vẫn được các thế hệ người dân Chu Hóa trân trọng, gìn giữ với những dấu tích: Con đường mòn qua đồi năm xưa Bác đã đi vẫn rợp bóng những cây sở cổ thụ, những rặng tre già, hầm trú ẩn vẫn còn vết đất cũ, ... Di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh ở xã Chu Hóa hiện đang lưu giữ được một số các tài liệu, văn kiện, Sắc lệnh, thư điện mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã soạn thảo, công bố và một số hiện vật là những đồ dùng của gia đình ông Nguyễn Văn Sỹ: đôi chõng tre, chiếc mâm bồng, sập gỗ, ... Tất cả đã góp phần tái hiện lại thời gian Hồ Chủ tịch đã ở và làm việc tại Chu Hóa.

Liên kết ngoài

• Ngôi làng mang tên cổ tích Lưu trữ ngày 13 tháng 2 năm 2013 tại Wayback Machine
• Xã Hy Cương – Thành phố Việt Trì Lưu trữ ngày 1 tháng 1 năm 2013 tại Wayback Machine