Khấu Bạch Môn
Khấu Bạch Môn (chữ Hán: 寇白門, 1624 – ?), tên thật Khấu Mi (寇湄), tự Bạch Môn (白門), là một kỹ nữ tài hoa cuối thời nhà Minh và đầu thời nhà Thanh. Nàng là một trong Tần Hoài bát diễm hay còn gọi là Kim Lăng bát diễm (金陵八艷) thời Minh mạt, gồm có: Mã Tương Lan, Biện Ngọc Kinh, Lý Hương Quân, Liễu Như Thị, Đổng Tiểu Uyển, Cố Hoành Ba, Khấu Bạch Môn, Trần Viên Viên.
Tiểu sử
Khấu Bạch Môn không rõ quê quán xuất thân, nàng từ nhỏ đã được nuôi dạy để trở thành ca kỹ tại Tần Hoài. Nàng am hiểu âm nhạc, tranh họa, thơ ca, dung mạo đẹp đẽ, tính cách lại điềm đạm mềm mỏng, vì thế năm 17 tuổi đã lọt vào mắt xanh của Chu Quốc Bật (朱國弼). Bật là tông thất nhà Minh, được kế thừa tước Phủ Ninh hầu (撫寧侯), có công diệt trừ bè đảng Ngụy Trung Hiền nên được ban chức Tổng đốc Bắc Kinh, về sau lại được nhà Nam Minh phong tước Bảo quốc công (保國公), vô cùng vinh hiển.
Khi Khấu Bạch Môn 18 tuổi, bà trở thành thiếp của Chu Quốc Bật. Dù là thiếp, hôn lễ của hai người được tổ chức vô cùng long trọng, ban cho nàng ở một dinh thự xa hoa tráng lệ, không hề thua kém Lý Kĩ thời nhà Đường khi đón Đỗ Thu Nương về phủ.[1]
Vài năm sau, bà mất dần sự sủng ái của Chu Quốc Bật, phải chuyển đến ở một nơi hẻo lánh cho đến khi nhà Minh thất thủ (1644). Chu Quốc Bật đầu hàng nhà Thanh, muốn bán bà đi để lấy tiền chuộc, thế là bà quay lại chốn thanh lâu, kiếm đủ hai vạn lạng bạc để chuộc ông nhưng từ chối tiếp tục mối nhân duyên, coi như đã trả tiền chuộc thân.[2] Về sau, bà có gắn bó với một vị Hiếu liêm ở Dương Châu nhưng cũng không được như ý, cuối cùng quay lại kiếp cầm ca, bạo bệnh mà mất ở Tần Hoài.[3]
Thám hoa Tiền Khiêm Ích (錢謙益, 1582 - 1664), một thành viên của đảng Đông Lâm và Phục Xã hội, cũng là chồng của một trong Tần Hoài bát diễm là Liễu Như Thị có làm một bài thơ về bà:
Nguyên văn:
"寇家姊妹總芳菲,
十八年來花信迷.
玉山半截埋瓊雪,
瑤池一枝爇水犀.
院靜香留看客處,
春深月近在人棲.
出門嚲耳不敢語,
有母在旁恐得知."
Dịch:
"Khấu gia tỷ muội tổng phương phi,
Thập bát niên lai hoa tín mê.
Ngọc sơn bán tiệt mai quỳnh tuyết,
Dao trì nhất chi nhiệt thủy tê.
Viện tĩnh hương lưu khán khách xử,
Xuân thâm nguyệt cận tại nhân thê.
Xuất môn đọa nhĩ bất cảm ngữ,
Hữu mẫu tại bàng khủng đắc tri."