Bước tới nội dung

Nguyễn Phúc tộc

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(Đổi hướng từ Nguyễn Phúc)
Nguyễn Phúc tộc
阮福族
Hoàng tộc
Đại Nam Hoàng đế chi tỷ (大南皇帝之璽)
Quốc giaTập tin:Seal of Nguyễn Lords.svg Nam Hà / Đàng Trong
Tập tin:First flag of the Nguyen Dynasty.svg Nhà Nguyễn
Tập tin:Flag of Colonial Annam.svg Xứ bảo hộ Trung Kỳ và Bắc Kỳ
Đế quốc Việt Nam
Hoàng triều Cương thổ
Thành lập1558
Người sáng lậpNguyễn Hoàng[a]
Người đứng đầu hiện tạiNguyễn Phúc Bảo Ngọc
Người cầm quyền cuối cùngBảo Đại
Danh hiệu
Tập tin:Seal of Nguyễn Lords.svg Chúa Nguyễn
  • Chúa Đàng Trong (主塘中)[1]
  • Thái phó Trừng quốc công (太傅澄國公)[2][3]
  • Thái bảo quận công (太保郡公)[2][3]
  • Nguyễn Vương
  • Quốc vương (國王)[2][3]
Tập tin:Heirloom seal of the Nguyễn Dynasty.svg Nhà Nguyễn
Tập tin:Seal of Bảo Đại as Chief of State of Vietnam (1949–1954).svg Quốc gia Việt Nam
Kính ngữ"Hoàng đế Bệ hạ"
Đức (德)[4]
Hoàng thượng (皇上)[4]
Truyền thốngNho giáo, Phật giáo, và Công giáo
Di sảnKinh thành Huế
Phế truất1777 (Khởi nghĩa Tây Sơn)
1945 (Chiếu thoái vị của Bảo Đại)[b]
Trưng cầu dân ý Quốc gia Việt Nam 1955
1955 (bãi bỏ Hoàng triều Cương thổ)
Nhánh gia đìnhTôn Thất,
Tôn Nữ
Nguyễn Phúc tộc
Nguyễn Phước tộc
Tên tiếng Việt
Chữ Quốc ngữLỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value).
Chữ HánLỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value).

Nguyễn Phúc (chữ Hán: 阮福, còn gọi là Nguyễn Phước)[c] là một gia tộc họ Nguyễn ở Việt Nam, nổi tiếng vì có các thành viên từng là chúa (1558–1777, 1780–1802) và các vua nhà Nguyễn (1802–1945). Bảo Đại là Quốc trưởng Quốc gia Việt Nam (1949–55) cũng như của Hoàng triều Cương thổ (1950–55). Nguyễn Bặc (924–979), công thần khai quốc của nhà Đinh, được coi là thủy tổ của gia tộc này.

Dưới thời vua Gia Long, sự cai trị của gia tộc này không những được phục hồi mà còn rộng khắp toàn Việt Nam vào năm 1802, khi ông thống nhất đất nước lên ngôi vua và lập ra nhà Nguyễn. Nhà Nguyễn chịu sự bảo hộ của Pháp từ năm 1883. Năm 1887, Việt Nam trở thành một phần thuộc Pháp, đứng đầu là một viên Toàn quyền người Pháp.

Bảo Đại, vị vua cuối cùng của nhà Nguyễn, đã đổi tên nước là An Nam lại thành Việt Nam – cái tên có xuất xứ từ Gia Long. Bảo Đại chấp nhận thoái vị vào năm 1945, trao lại quyền cho nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mới thành lập; qua đó chấm dứt 143 năm Nhà Nguyễn cai trị cũng như chế độ quân chủ ở Việt Nam. Nhật hàng, Pháp quay trở lại Đông Dương. Bảo Đại trốn sang Hồng Kông, tại đây ông nổi tiếng là một tay ăn chơi khét tiếng.

Tổng thống Pháp Charles de Gaulle đề nghị cựu Hoàng Duy Tân trở về Việt Nam và tham gia chính trường. Duy Tân, khi đó đã quá nổi tiếng, bất ngờ gặp nạn trong một chuyến bay và qua đời năm 1945. Năm 1949, các nhà hoạt động theo chủ nghĩa dân tộc phi Cộng sản người Việt và Pháp đã phục vị cho Bảo Đại và lập ra Quốc gia Việt Nam, trong đó Bảo Đại giữ chức Quốc trưởng. Người Pháp cũng góp phần lập nên Hoàng triều Cương thổ, tại đây ông vẫn được coi là Hoàng đế. Quốc gia này tồn tại tới năm 1955. Bảo Đại mất tại Paris, Pháp năm 1997.

Theo một bài báo đăng trên tờ New York Times năm 1973, bà Từ Cung Hoàng thái hậu, mẹ của vị vua cuối cùng là Bảo Đại, ước tính rằng hoàng tộc có hơn 200.000 hậu duệ.[5]

Phân bố

Hiện nay gia tộc Nguyễn Phúc có một nhánh tại xã Chí Minh, Lê Lợi và Hồng Vũ, tỉnh Hưng Yên; một nhánh tại phường Phong Dinh, thành phố Huế; một nhánh tại xã Thư Lâm và Tây Phương, thành phố Hà Nội; một nhánh tại xã Hà Nam và Nam An Phụ, thành phố Hải Phòng; một nhánh tại phường Trường Vinh, xã Diễn Châu và Yên Thành, tỉnh Nghệ An; một nhánh ở xã Giao Bình và Bình Mỹ, tỉnh Ninh Bình và một nhánh tại xã Nga Thắng, tỉnh Thanh Hóa.

Trưởng tộc

Danh sách liệt kê dưới đây lấy trong phả hệ gia tộc. Một số trường hợp các vị Hoàng đế bị Thực dân Pháp phế truất và tôn một vị thuộc nhánh khác lên nối ngôi. Nhánh "I" là nhánh chính thống. Nhánh của vua Dục Đức là 15.I, 16.I, 17.I, và 18.I, còn nhánh vua Đồng Khánh là 15.II, 16.II, 17.II, 18.II, và 18.III.

Trưởng tộc Nguyễn Phúc
Thứ tự Sinh–mất Tại vị Tên thật Niên hiệu Ghi chú Nguồn
1 1525–1545 Nguyễn Kim [6]
Chúa Nguyễn
2 1558–1613 1558–1613 Nguyễn Hoàng [7]
3 1563–1635 1613–1635 Nguyễn Phúc Nguyên Người đầu tiên dùng tên đệm "Phúc" [8]
4 1601–1648 1635–1648 Nguyễn Phúc Lan [9]
5 1620–1687 1648–1687 Nguyễn Phúc Tần [10]
6 1650–1691 1687–1691 Nguyễn Phúc Thái [11]
7 1675–1725 1691–1725 Nguyễn Phúc Chu [12]
8 1696–1738 1725–1738 Nguyễn Phúc Chú [13]
9 1714–1765 1738–1765 Nguyễn Phúc Khoát [14]
10 1754–1777 1765–1777 Nguyễn Phúc Thuần [15]
Hoàng đế nhà Nguyễn
11 1762–1820 1802–1820 Nguyễn Phúc Ánh Gia Long Con của Nguyễn Phúc Luân. [16]
12 1791–1841 1820–1841 Nguyễn Phúc Đảm Minh Mạng Con vua Gia Long. [17]
13 1807–1847 1841–1847 Nguyễn Phúc Miên Tông Thiệu Trị Con vua Minh Mạng. [18]
14.I 1829–1883 1847–1883 Nguyễn Phúc Hồng Nhậm Tự Đức Con vua Thiệu Trị. [19]
15.I 1852–1883 20–23 tháng 7 năm 1883 Nguyễn Phúc Ưng Ái Dục Đức Con của Nguyễn Phúc Hồng Y, cháu vua Thiệu Trị. [20]
14.II 1847–1883 30 tháng 7–29 tháng 11 năm 1883 Nguyễn Phúc Hồng Dật Hiệp Hòa Con vua Thiệu Trị. [21]
15.III 1869–1884 1883–1884 Nguyễn Phúc Ưng Đăng Kiến Phúc Gọi Tự Đức bằng bác và được Tự Đức nhận làm con nuôi. [22]
15.IV 1872–1943 1884–1885 Nguyễn Phúc Ưng Lịch Hàm Nghi Con của Nguyễn Phúc Hồng Cai, cháu vua Thiệu Trị. [23]
15.II 1864–1889 1885–1889 Nguyễn Phúc Ưng Kỷ Đồng Khánh Gọi Tự Đức bằng bác và được Tự Đức nhận làm con nuôi [24]
16.I 1879–1954 1889–1907 Nguyễn Phúc Bửu Lân Thành Thái Con vua Dục Đức. Bị người Pháp phế truất và phải nhường ngôi cho con là Duy Tân. [25]
17.I 1900–1945 1907–1916 Nguyễn Phúc Vĩnh San Duy Tân Con vua Thành Thái. [26]
16.II 1885–1925 1916–1925 Nguyễn Phúc Bửu Đảo Khải Định Con vua Đồng Khánh. Ông lên ngôi sau khi vua Duy Tân bị Pháp phế truất, nên có sự khác nhau về thứ tự trong phả hệ. [27]
17.II 1913–1997 1926–1945 Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy Bảo Đại Con vua Khải Định. Hoàng đế An Nam từ 1926 tới 1945, Hoàng đế Việt Nam năm 1945, và Quốc trưởng Quốc gia Việt Nam từ 1949 đến 1955. [28]
Trưởng tộc sau 1997
18.II 1934–2007 1997–2007 Nguyễn Phúc Bảo Long Trưởng tử của vua Bảo Đại.
18.III 1944–2017 2007–2017 Nguyễn Phúc Bảo Thăng Em trai Bảo Long.
18.I sinh 1933 2017–nay Nguyễn Phúc Bảo Ngọc (Guy Georges Vĩnh San) Con cả vua Duy Tân.

Ghi chú

  1. ^ Nguyễn Kim thực chất mới là người đặt nền móng cho các vị chúa Nguyễn sau này nhưng ông chưa từng xưng Vương, nên ông không được tính là vị chúa Nguyễn đầu tiên.
  2. ^ Bảo Đại không còn vai trò gì trong nền chính trị Việt Nam sau cuộc Trưng cầu dân ý 1955.
  3. ^ Thời nhà Nguyễn, để tránh phạm huý với dòng tộc này, người ngoài tộc đọc chệch chữ Phúc 福 thành "Phước".

Tham khảo

  1. ^ Albert Schroeder (1904). Chronologie des souverains de l'Annam par Albert Schroeder (bằng tiếng Pháp). tr. 24. Nguyễn 阮: Dits les seigneurs du Sud ou Chúa đàng trong 主唐冲.
  2. ^ a b c Giáo sư Liam C. Kelley (黎明愷, Lê Minh Khải) (ngày 8 tháng 5 năm 2019). "HOW NGUYỄN PHÚC KHOÁT DECLINED TO BECOME EMPEROR" (bằng tiếng Anh). Le Minh Khai's SEAsian History Blog (and More!). Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 8 năm 2021. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2021.
  3. ^ a b c Giáo sư Liam C. Kelley (黎明愷, Lê Minh Khải) (ngày 27 tháng 4 năm 2019). "PRINCES (NOT KINGS) IN ĐÀNG TRONG" (bằng tiếng Anh). Le Minh Khai's SEAsian History Blog (and More!). Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 2 năm 2023. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2021.
  4. ^ a b 12 ngày của Ðức Bảo-Ðại tại Bắc-Kỳ.
  5. ^ "In Vietnam, the Queen Mother Clings to a Faded Court Life". Truy cập ngày 14 tháng 11 năm 2024.
  6. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 93.
  7. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 101.
  8. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 109.
  9. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 119.
  10. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 127.
  11. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 137.
  12. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 145.
  13. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 155.
  14. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 169.
  15. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 179.
  16. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 211.
  17. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 235.
  18. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 269.
  19. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 341.
  20. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 369.
  21. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 366.
  22. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 381.
  23. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 385.
  24. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 375.
  25. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 389.
  26. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 399.
  27. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 395.
  28. ^ Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc 1995, tr. 403.

Nguồn

  • Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc (1995). Nguyễn Phúc tộc thế phả. Huế: Nhà xuất bản Thuận Hoá.
Stub icon

Bài viết liên quan đến họ này vẫn còn sơ khai. Bạn hãy giúp Wikipedia mở rộng nội dung để bài được hoàn chỉnh hơn.

Lấy từ “https://wikibeta.org/index.php?title=Nguyễn_Phúc_tộc&oldid=5608891”