Rạch Văn Thánh

Rạch Văn Thánh
Rạch Văn Thánh đoạn gần đường Điện Biên Phủ năm 2014
Vị trí
Quốc gia	Việt Nam
Thành phố	Thành phố Hồ Chí Minh
Khu vực	Thạnh Mỹ Tây, Bình Thạnh
Đặc điểm địa lý
Cửa sông	kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè
Độ dài	khoảng 2,24 km trong phạm vi dự án cải tạo
Đặc trưng lưu vực
Hệ thống sông	kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè
Cầu	cầu Văn Thánh, cầu metro Văn Thánh

Rạch Văn Thánh là một tuyến rạch tại Thành phố Hồ Chí Minh, nằm trong khu vực Bình Thạnh trước đây và nay thuộc phường Thạnh Mỹ Tây. Tuyến rạch thuộc lưu vực kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè; cùng với Rạch Xuyên Tâm, đây là một trong hai nhánh lớn của lưu vực này. Trong phạm vi dự án cải tạo được thông qua từ năm 2025, rạch kéo dài từ hẻm đường Võ Oanh đến kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè, dài khoảng 2.240 m tính theo tim rạch, gồm tuyến chính khoảng 1.965 m và tuyến Nhánh 1 khoảng 275 m.

Từ năm 2025, rạch Văn Thánh được đưa vào dự án nạo vét, cải tạo môi trường và xây dựng hạ tầng giai đoạn 2025–2030. Dự án gồm phần nạo vét, cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng và phần bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng.

Tên gọi và địa danh liên quan

Bản đồ Gia Định năm 1815 do Trần Văn Học vẽ, trong đó có thủy hệ phía bắc thành Gia Định. Trong hình này, rạch Văn Thánh được vẽ nằm phía tay phải thành Phụng, khu vực Tổng Bình Trị Trung.

Văn Thánh là tên gọi tắt của Văn Thánh Miếu tỉnh Gia Định. Sách Đại Nam nhất thống chí - Lục tỉnh Nam Việt của Quốc sử quán triều Nguyễn ghi Văn Thánh Miếu được xây ở thôn Phú Mỹ, huyện Bình Dương, phía đông tỉnh thành Gia Định vào năm Minh Mệnh thứ 5 (1824). Khu vực quanh Văn Thánh Miếu về sau được gọi là khu Văn Thánh; sau khi Văn Thánh Miếu không còn, tên Văn Thánh vẫn được dùng cho các dấu tích tự nhiên và nhân tạo gần công trình cũ.

Rạch Văn Thánh và các cầu Văn Thánh là những địa danh còn giữ tên gọi này tại Bình Thạnh. Hai cầu cùng mang tên cầu Văn Thánh vì đều bắc qua rạch Văn Thánh, một cầu trên đường Điện Biên Phủ và một cầu trên đường Nguyễn Hữu Cảnh. Tên Văn Thánh cũng được dùng cho khu du lịch Văn Thánh ở đường Điện Biên Phủ; khu du lịch này có diện tích 7,7 ha, trong đó khoảng 2 ha là hồ nước.

Một số địa danh khác trong khu vực cũng mang tên Văn Thánh. Trên khu đất 561A đường Điện Biên Phủ, bến xe Văn Thánh tồn tại trước năm 1994, sau đó được thay bằng chợ Văn Thánh; khu đất này về sau được xây dựng thành cao ốc Pearl Plaza. Gần chân cầu Phú An trên đường Ngô Tất Tố có chùa Văn Thánh, xây trên khuôn viên Văn Thánh Miếu tỉnh Gia Định xưa và đã được Sở Văn hóa - Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp thành phố.

Đặc điểm và môi trường

Bài chi tiết: Kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè

Một mô tả năm 2017 ghi rạch Văn Thánh chảy trong khu vực quận Bình Thạnh, một đầu nối với rạch Cầu Sơn, một đầu nối với rạch Thị Nghè, dài 2.352 m và rộng 45 m. Năm 2024, phóng sự ảnh của Tiền Phong mô tả đoạn từ cầu Điện Biên Phủ đến ngã ba kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè, chảy qua các phường 19, 21 và 22 cũ của quận Bình Thạnh, dài khoảng 1,5 km. Trong dự án cải tạo từ năm 2025, phạm vi rạch được xác định tại phường Thạnh Mỹ Tây, kéo dài từ đường Võ Oanh đến kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè.

Tại khu vực tiếp giáp đường Nguyễn Hữu Cảnh, rạch Văn Thánh có các rạch nhỏ đổ vào, tạo thành những ngã ba và ngã tư rạch. Tuyến rạch nằm gần một số địa danh mang tên Văn Thánh như cầu Văn Thánh, chùa Văn Thánh và khu du lịch Văn Thánh.

Năm 2017, rạch Văn Thánh đã bị ô nhiễm và lấn chiếm khiến dòng chảy bị thu hẹp. Năm 2024, khu vực rạch có rác sinh hoạt, túi ni lông và hộp xốp; khi nước cạn, lòng rạch để lộ bùn đen. Năm 2025, UBND Thành phố Hồ Chí Minh nêu tuyến rạch bị lấn chiếm, bồi lắng và ô nhiễm trong nhiều năm, ảnh hưởng đến khả năng tiêu thoát nước và cảnh quan môi trường khu vực.

Năm 2021, một nghiên cứu trên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường thử nghiệm xử lý nước kênh rạch Văn Thánh bằng cỏ Vetiver kết hợp giá thể sỏi - cát trong điều kiện tĩnh. Mô hình được đặt bên hông rạch Văn Thánh, dưới cầu Văn Thánh trên đường Điện Biên Phủ; mẫu nước lấy từ rạch và được phân tích theo các chỉ tiêu COD, N-NH₄⁺ và P-PO₄^3-. Sau 15 ngày thí nghiệm, hiệu suất xử lý của hai mô hình đều đạt trên 90% đối với ba chỉ tiêu này; nghiên cứu cũng lưu ý việc áp dụng thực tế cần xem xét thêm các yếu tố ngoại cảnh và mật độ cỏ phù hợp.

Hạ tầng liên quan

Hai cầu Văn Thánh trên đường Điện Biên Phủ và đường Nguyễn Hữu Cảnh đều bắc qua rạch Văn Thánh. Cầu metro Văn Thánh của tuyến metro số 1 vượt rạch Văn Thánh trên đường Nguyễn Hữu Cảnh.

Cầu metro Văn Thánh dài 150 m, rộng 11,1 m cho hai chiều tàu đi và về, có độ tĩnh không 4,75 m dưới dạ cầu. Công trình nằm giữa ga Ba Son và ga Công viên Văn Thánh thuộc tuyến metro Bến Thành – Suối Tiên. Cầu thuộc gói thầu số 2 của đoạn metro trên cao, do liên danh nhà thầu Sumitomo và Tổng công ty Công trình giao thông 6 thi công. Đoạn rạch ở phường Thạnh Mỹ Tây nằm phía dưới cầu cạn tuyến metro số 1.

Dự án thành phần 1 bao gồm đường giao thông dọc rạch, đường song hành kết nối vào đường Điện Biên Phủ, mở rộng đường Ngô Tất Tố và xây mới cầu Phú An. Báo cáo tiền khả thi tháng 4 năm 2025 mô tả tuyến đường mới ven rạch kết nối với các trục Điện Biên Phủ, Ngô Tất Tố, Nguyễn Hữu Cảnh và Võ Oanh.

Dự án cải tạo

Đề xuất và chủ trương đầu tư

Tháng 5 năm 2024, Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất khoảng 6.200 tỷ đồng vốn ngân sách để cải tạo rạch trong giai đoạn đến năm 2028, kèm phương án di dời 1.063 căn nhà. Tháng 4 năm 2025, báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án nạo vét, cải tạo môi trường và xây dựng hạ tầng rạch Văn Thánh được trình Hội đồng thẩm định Thành phố.

Báo cáo tiền khả thi tháng 4 năm 2025 dự kiến cải tạo tuyến rạch chính dài 1.965 m và một tuyến rạch nhánh dài 275 m, xây dựng đường ven rạch, cầu Phú An, đường song hành kết nối vào đường Điện Biên Phủ và khoảng 4,2 ha công viên, mảng xanh dọc tuyến. Tổng vốn khi đó được nêu là hơn 8.613 tỷ đồng, với kế hoạch khởi công từ tháng 1 năm 2027 và hoàn thành cuối năm 2029. Chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư trong cơ cấu tiền khả thi được nêu là 6.870 tỷ đồng; tổng diện tích giải tỏa dự kiến 74.713 m², với 1.065 trường hợp bị ảnh hưởng. Phương án tái định cư khi đó đề cập bốn khu đất có khả năng thu hồi để xây nhà ở xã hội phục vụ dự án: khu dân cư Bình Hòa, khu đất 257 Nơ Trang Long, khu đất 418/1C Nơ Trang Long và khu đất Công ty Vissan số 420 Nơ Trang Long.

Ngày 28 tháng 6 năm 2025, tại kỳ họp thứ 23, Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh khóa X thông qua chủ trương đầu tư dự án nạo vét, cải tạo môi trường và xây dựng hạ tầng rạch Văn Thánh ở phường Thạnh Mỹ Tây. Văn bản được công bố dưới số 345/NQ-HĐND, ban hành cùng ngày, với trích yếu về chủ trương đầu tư dự án. Dự án được giao cho Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị Thành phố làm chủ đầu tư, với tổng vốn 8.555,5 tỷ đồng từ ngân sách Thành phố.

Chủ trương đầu tư xác định mục tiêu chỉnh trang đô thị, cải thiện môi trường, chống lấn chiếm bờ rạch, tăng khả năng trữ nước và tiêu thoát nước, đồng thời chống ngập cho các khu dân cư và công trình công cộng trong lưu vực. Dự án cũng đầu tư hệ thống thoát nước dọc tuyến để thu gom nước thải về nhà máy xử lý nước thải tập trung của Thành phố. Dự án được tách thành hai dự án thành phần: dự án nạo vét, cải tạo môi trường và xây dựng hạ tầng, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 1.743 tỷ đồng; và dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 6.812 tỷ đồng.

Nghị quyết giao Ủy ban nhân dân Thành phố triển khai, quản lý và vận hành dự án; hoàn thành, thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi các dự án thành phần và xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Tiến độ dự kiến gồm lập báo cáo nghiên cứu khả thi, điều chỉnh cục bộ quy hoạch và bồi thường giải phóng mặt bằng trong giai đoạn 2025–2026; khảo sát và thiết kế bản vẽ thi công trong năm 2026; lựa chọn nhà thầu, chuẩn bị thi công từ tháng 9 đến tháng 11 năm 2026; thi công từ năm 2027 đến năm 2029 và hoàn thành, đưa vào sử dụng trong giai đoạn 2029–2030.

Tháng 10 năm 2025, dự án thành phần 2 đã điều chỉnh quy hoạch cục bộ của bốn đồ án, hoàn chỉnh báo cáo nghiên cứu khả thi và lập dự toán chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Cùng thời điểm, dự án thành phần 1 đang hoàn tất thủ tục trình phê duyệt trong tháng 12 năm 2025, còn dự án thành phần 2 tiếp tục triển khai công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Quy mô kỹ thuật

Tháng 1 năm 2026, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh phê duyệt dự án thành phần 1. Dự án thành phần này thuộc nhóm A, công trình cấp I và có tổng mức đầu tư hơn 1.743 tỷ đồng từ ngân sách Thành phố. Phạm vi nghiên cứu của dự án tính theo tim rạch là khoảng 2.240 m, gồm tuyến chính khoảng 1.965 m và tuyến Nhánh 1 khoảng 275 m.

Dự án nạo vét rạch đến cao trình đáy -3 m, với bề rộng từ 25 m đến 80 m; hai bên bờ rạch được xây kè bảo vệ bằng cừ ván bê tông cốt thép dự ứng lực. Hệ thống thoát nước của dự án gồm thoát nước mưa và thoát nước thải; thông tin phê duyệt năm 2026 nêu đường kính ống thoát nước thải từ D600 đến D2000. Các hạng mục giao thông gồm đường ven rạch và đường song hành kết nối vào đường Điện Biên Phủ, với lộ giới từ 11 m đến 20 m; cầu Phú An được xây mới với bề rộng 19 m. Dự án cũng mở rộng, nâng cấp đường Ngô Tất Tố đoạn từ cầu Phú An đến đường Phú Mỹ với lộ giới 25 m, đồng thời xây dựng công viên, mảng xanh, chiếu sáng và hào kỹ thuật dọc tuyến. Trong giai đoạn chủ trương đầu tư năm 2025, phần công viên, mảng xanh và hạ tầng kỹ thuật ven rạch được báo Thanh Niên ghi có tổng diện tích khoảng 4,2 ha.

Bồi thường và tham vấn môi trường

Tháng 7 năm 2025, báo cáo tiền khả thi nêu 772 hộ dân sống ven rạch dự kiến di dời và 293 hộ bị giải tỏa một phần. Đến tháng 10 năm 2025, tổng diện tích giải tỏa được cập nhật lên hơn 75.830 m², gồm 749 hộ giải tỏa trắng và 328 hộ giải tỏa một phần.

Ngày 22 tháng 5 năm 2026, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh ban hành Kế hoạch số 206/KH-UBND về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho dự án rạch Văn Thánh. Kế hoạch đặt mục tiêu hoàn thành công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bàn giao quỹ đất đã thu hồi cho chủ đầu tư trước ngày 15 tháng 9 năm 2026. Dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng có 1.077 hộ dân bị giải tỏa, trong đó 749 hộ dân giải tỏa toàn phần. Đến tháng 5 năm 2026, một số bước như xây dựng kế hoạch thu hồi đất, tổ chức họp với người có đất trong khu vực thu hồi, thành lập hội đồng bồi thường và ban hành thông báo thu hồi đất đã hoàn thành.

Kế hoạch bồi thường, hỗ trợ, tái định cư gồm 19 bước; tại thời điểm công bố tháng 5 năm 2026, bốn bước đầu đã hoàn thành và việc xác định giá đất cụ thể đang được thực hiện. Các bước tiếp theo gồm điều tra, khảo sát, ghi nhận hiện trạng, đo đạc, kiểm đếm diện tích đất thu hồi và tài sản gắn liền với đất; sau đó xác định nguồn gốc, tình trạng pháp lý nhà đất và tài sản để xét điều kiện bồi thường. Dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư sẽ được niêm yết công khai trong 30 ngày tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã và địa điểm sinh hoạt cộng đồng trước khi họp lấy ý kiến người dân.

Tháng 10 năm 2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh đăng văn bản tham vấn trong đánh giá tác động môi trường đối với dự án nạo vét, cải tạo môi trường và xây dựng hạ tầng rạch Văn Thánh tại phường Thạnh Mỹ Tây. Đợt tham vấn hết hạn góp ý vào ngày 8 tháng 11 năm 2025 và có tập tin báo cáo đánh giá tác động môi trường đính kèm.

Xem thêm

• Kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè
• Rạch Xuyên Tâm
• Khu du lịch Văn Thánh
• Tuyến metro số 1 Thành phố Hồ Chí Minh