Wikibeta, Bách khoa tri thức mở

Kinh Bổn sinh

(Đổi hướng từ Bản sinh kinh)
Bài này viết về Văn học Jātaka trong các truyền thống Phật giáo. Đối với Jātaka Pali kinh điển của truyền thống Theravāda, xem Jātaka (Pali Canon).

Jātaka (Sanskrit có nghĩa là "thuộc về sự sinh ra", "liên quan đến sự sinh ra" hoặc "Các câu chuyện đản sinh") là một kho tàng văn học đồ sộ có nguồn gốc từ tiểu lục địa Ấn Độ, chủ yếu nói về các tiền kiếp của Gautama Buddha dưới cả hình dạng con người và động vật. Các câu chuyện Jātaka được khắc họa trên các lan can và cổng torana của các bảo tháp.[1][2] Theo Peter Skilling, thể loại này là “một trong những loại hình văn học Phật giáo lâu đời nhất”.[3] Một số văn bản trong số này cũng được xem là những tác phẩm văn học lớn theo giá trị riêng của chúng.[4] Các bộ phái Phật giáo Ấn Độ khác nhau có các tuyển tập jātaka khác nhau. Bộ sưu tập lớn nhất được biết đến là Jātakatthavaṇṇanā của trường phái Theravāda, như một phần văn bản của Pāli Canon, được bao gồm trong Khuddaka Nikaya thuộc Sutta Pitaka.[5]

Bản chuyển ngữ của
Truyện Jātaka
Tiếng AnhBirth history (Lịch sử đản sinh)
Tiếng PhạnLỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value).
(IAST: Jātaka)
Tiếng BengalLỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value).
(Jātak)
Tiếng Trung QuốcLỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value).
Tiếng KhmerLỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value).
(UNGEGN: Chéadâk)
Tiếng SinhalaLỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value).
(Jātaka Kathā)
Tiếng TháiLỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value).
(RTGS: Chadok)
Tiếng ViệtLỗi Lua trong Mô_đun:Unicode_data tại dòng 487: attempt to index field 'scripts' (a boolean value).
Thuật ngữ Phật Giáo
Tập tin:Southern India, Andhra Pradesh, possibly Amaravati, Satavahana period - Buddha's Previous Life as a Woodpecker- Javasakunda Jataka - 1970.350 - Cleveland Museum of Art (cropped).tif
Trong một tiền kiếp, khi là một chim gõ kiến, Đức Phật đã lấy một chiếc xương mắc trong cổ họng của một con sư tử, phong cách Amaravati, khoảng 175–225 CN
Tập tin:020 Vessantara Jataka (33927149585).jpg
Vessantara Jataka, Sanchi

Trong các câu chuyện này, vị Phật tương lai có thể xuất hiện như một vị vua, một người cùng đinh, một thiên nhân, hay một con vật; nhưng dưới bất kỳ hình dạng nào, ngài cũng thể hiện một đức tính mà câu chuyện muốn truyền dạy.[6] Các truyện Jātaka thường có một dàn nhân vật phong phú tương tác với nhau và gặp phải nhiều loại rắc rối khác nhau, sau đó nhân vật Đức Phật can thiệp để giải quyết mọi vấn đề và mang lại một kết thúc có hậu. Thể loại Jātaka dựa trên ý niệm rằng Đức Phật có thể nhớ lại tất cả các tiền kiếp của mình và do đó có thể dùng những ký ức này để kể chuyện và minh họa giáo pháp của mình.[7]

Đối với các truyền thống Phật giáo, các truyện jātaka minh họa cho nhiều đời sống, hành động và pháp tu tâm linh cần thiết trên con đường dài hướng tới Buddhahood.[1] Chúng cũng minh họa những phẩm chất cao quý hay các ba-la-mật của Đức Phật (chẳng hạn như bố thí) và truyền dạy các bài học đạo đức Phật giáo, đặc biệt trong khuôn khổ của nghiệp và tái sinh.[5] Các truyện Jātaka cũng đã được minh họa trong kiến trúc Phật giáo trên khắp thế giới Phật giáo và tiếp tục là một thành tố quan trọng của nghệ thuật Phật giáo đại chúng.[5] Một số minh họa sớm nhất như vậy có thể được tìm thấy tại Sanchi và Bharhut.

Theo Naomi Appleton, các tuyển tập Jātaka cũng có thể đã đóng “một vai trò quan trọng trong việc hình thành và truyền đạt các ý tưởng về buddhahood, nghiệp và công đức, cũng như vị trí của Đức Phật trong mối quan hệ với các vị Phật khác và các bồ-tát.”[5] Theo quan điểm truyền thống được tìm thấy trong Jātakanidana Pali, phần dẫn nhập của các câu chuyện, Gautama đã phát nguyện sẽ trở thành một vị Phật trong tương lai trước vị Phật quá khứ Dipankara. Sau đó, ngài đã trải qua nhiều kiếp sống trên con đường hướng tới Phật quả, và các câu chuyện từ những đời sống đó được ghi lại dưới dạng các truyện Jātaka.[8]

Các truyện Jātaka có liên hệ chặt chẽ với (và thường chồng lấn với) một thể loại tự sự Phật giáo khác là avadāna, tức là câu chuyện về bất kỳ hành động có ý nghĩa nghiệp báo nào (dù do một vị bồ-tát hay bất kỳ ai khác thực hiện) và kết quả của hành động đó.[2][9] Theo Naomi Appleton, một số câu chuyện (chẳng hạn như những câu chuyện được tìm thấy trong thập niên thứ hai và thứ tư của Avadānaśataka) có thể được phân loại vừa là jātaka vừa là avadāna.[9]

Tổng quan

Tập tin:East Gateway and Railings Bharhut Stupa.jpg
Các lan can của tháp Bharhut có các phù điêu tròn minh họa các truyện jātaka

Niên đại

Các truyện Jātaka có thể có nguồn gốc rất cổ xưa. Thuật ngữ này xuất hiện như một phần của hệ thống các hình thức văn học Phật giáo được gọi là chín thể loại cấu thành giáo pháp của Đức Phật (navaṅga-buddhasāsana), và các hình ảnh minh họa về chúng xuất hiện trong nghệ thuật Ấn Độ thời kỳ đầu (sớm nhất từ thế kỷ thứ hai TCN).[7][10] Chúng cũng được thể hiện rộng rãi trong các văn khắc Ấn Độ cổ đại.[11] Theo Straube, "những mẫu truyện được phát triển hoàn chỉnh cổ xưa nhất được cho là phân tán khắp các Vinayapiṭaka và Sūtrapiṭaka của các bộ kinh điển thuộc các trường phái Phật giáo khác nhau. Những văn bản này được truyền lại bằng nhiều phương ngữ Ấn Độ khác nhau và bắt nguồn từ một truyền thống truyền khẩu có trước đó."[2] Hơn nữa, mặc dù các văn bản này không thể được xác định niên đại một cách chính xác, "việc nhiều câu chuyện được truyền lại dưới hình thức gần như giống hệt nhau trong kinh điển của các trường phái khác nhau cho thấy chúng có từ thời kỳ trước khi các sự phân chia giữa các trường phái diễn ra."[2] Sarah Shaw, khi viết về bộ Jātaka Pali, cho rằng phần cổ nhất của Jātaka, tức các đoạn kệ, "được xem là thuộc những phần sớm nhất của truyền thống Pali và có niên đại từ thế kỷ thứ năm TCN", trong khi "các phần muộn hơn được bổ sung trong giai đoạn kéo dài đến thế kỷ thứ ba CN".[8] Theo A. K. Warder, các truyện jātaka là tiền thân của nhiều bộ tiểu sử huyền thoại khác nhau về Đức Phật, được biên soạn ở các thời kỳ muộn hơn.[12] Mặc dù nhiều truyện jātaka đã được viết từ rất sớm để mô tả các tiền kiếp của Đức Phật, rất ít tư liệu tiểu sử về chính cuộc đời của Gautama được ghi chép lại.[12] Các truyện jātaka cũng tiếp thu nhiều ngụ ngôn và truyện dân gian truyền thống của Ấn Độ vốn không mang tính Phật giáo đặc thù. Khi thể loại này lan truyền ra ngoài Ấn Độ, nó cũng tiếp nhận thêm các truyện dân gian địa phương.[7]

Đặc điểm văn học và chủ đề

Tác giả Đại thừa Asaṅga đưa ra một định nghĩa thực dụng về jātaka trong Śrāvakabhūmi của mình:[13]

jātaka là gì? Đó là những gì thuật lại các hạnh tu khổ hạnh và các thực hành Bồ Tát của Đấng Thế Tôn trong nhiều lần sinh trước khác nhau; điều này được gọi là jātaka.

Ý tưởng rằng các truyện jātaka được giảng dạy nhằm minh họa con đường Bồ Tát là một quan niệm cổ xưa và được ghi nhận trong các nguồn như Mahavastu, nơi nói rằng: "các bậc tối thượng [các vị Phật], thiện xảo trong jātaka và các giáo pháp khác, giảng dạy tiến trình tu tập của một vị bồ tát."[11]

Nhiều truyện jātaka được kể theo một mô thức cốt truyện ba phần chung, bao gồm:[2]

  • "câu chuyện trong hiện tại" (paccupannavatthu), với Đức Phật và những nhân vật khác,
  • "câu chuyện trong quá khứ" (atītavatthu), một câu chuyện từ tiền kiếp của Đức Phật,
  • một "mối liên kết" (samodhāna) trong đó có sự "đồng nhất các nhân vật trong quá khứ với các nhân vật hiện tại".[2]

Trong các truyện jātaka được tìm thấy trong Suttapitaka, vốn gần như luôn được viết bằng văn xuôi, Đức Phật hầu như luôn được mô tả là một người có địa vị cao trong tiền kiếp (chứ không phải một con vật).[2][11] Ngài gần như không bao giờ được mô tả là từng mang thân nữ giới.[14] Một số truyện trong đó cũng bao gồm những tiền kiếp của một số đệ tử của Đức Phật.[2][11] Một ví dụ nổi tiếng là bản Pali Mahāparinirvāṇasūtra, trong đó có câu chuyện về Mahāsudarśana.[2] Khác với các tuyển tập Kinh, các nguồn Luật tạng như Vinayavastu chứa các truyện jātaka đa dạng hơn, bao gồm cả những truyện trong đó Đức Phật được mô tả là một con vật.[2]

Nhiều truyện jātaka chứa cả yếu tố văn vần lẫn văn xuôi. Theo Martin Straube, "sự phân chia giữa phần kệ kinh điển và phần văn xuôi hậu kinh điển chỉ ra hình thức tự sự Ấn Độ cổ gọi là ākhyāna, trong đó chỉ có lời các bài kệ là cố định, còn câu chuyện thực tế sẽ được định hình lại trong từng lần trình diễn truyền khẩu."[2] Cốt truyện của các jātaka trải dài từ các truyện động vật đơn giản theo phong cách Aesop cho đến những vở kịch dài và phức tạp hơn giống như sử thi hoặc tiểu thuyết với đối thoại, nhân vật và thi ca được xây dựng tinh vi. Bất chấp sự đa dạng về cốt truyện và nhân vật, tất cả đều được thống nhất bởi nhân vật Bồ Tát Gautama anh hùng (thân phận của ngài thường chỉ được tiết lộ vào cuối truyện) và những nỗ lực của ngài trong hành trình tìm kiếm giác ngộ.[4] Tuy vậy, Gautama không phải lúc nào cũng là nhân vật trung tâm của mọi câu chuyện và đôi khi chỉ đóng một vai trò phụ.[15] Những nhân vật tái xuất khác bao gồm các đệ tử quan trọng của Đức Phật, Devadatta (thường trong vai phản diện) và các thành viên trong gia đình của Gautama, như vợ ngài là Yasodharā và con trai Rāhula.[15]

Một yếu tố quan trọng khác của các câu chuyện là những đức hạnh Phật giáo khác nhau, gọi là các ba-la-mật, được Bồ Tát Gautama vun bồi trong suốt các tiền kiếp của mình, và chính là những bài học được truyền dạy qua các truyện jātaka.[16] Các truyện jātaka khác, chẳng hạn như những truyện được tìm thấy trong Buddhavaṃsa (Biên niên sử các vị Phật), tập trung vào việc Gautama gặp gỡ, phụng sự và tôn kính các vị Phật trong quá khứ, đồng thời đặt con đường Bồ Tát của ngài vào một dòng thời gian gồm các vị Phật quá khứ. Những câu chuyện này thường tập trung vào các hành vi sùng kính đối với các vị Phật quá khứ và cách những hành vi ấy tạo ra nhiều công đức, dẫn tới nhiều kết quả tích cực trong tương lai.[9] Một số lượng ít hơn các truyện jātaka minh họa những sai lầm hoặc hành động bất thiện mà vị Bồ Tát đã phạm trong một tiền kiếp (và sự báo ứng nghiệp tương ứng sau đó), qua đó cho thấy những bất toàn trong quá khứ của vị Bồ Tát.[9]

Về đối tượng độc giả dự kiến của các văn bản này, Martin Straube lưu ý rằng mặc dù có một quan điểm phổ biến cho rằng các truyện jātaka xuất hiện vì các tu sĩ "đáp ứng nhu cầu và thị hiếu của những cư sĩ mù chữ theo Phật giáo như một phương tiện tuyên truyền để giảng đạo hoặc cải đạo", nhưng không có bằng chứng lịch sử nào cho điều đó.[2] Trái lại, điều ngược lại có thể đúng, bởi vì "các phần văn xuôi của các truyện jātaka Pali không hiếm khi hướng đến đối tượng là tăng ni, những người đôi khi đạt tới các mức độ chứng ngộ tâm linh cao sau khi lắng nghe một câu chuyện jātaka".[2] Naomi Appleton, trong phân tích của bà về thập niên thứ hai và thứ tư của Avadānaśataka, ghi nhận rằng cả hai nhóm truyện này đều "giả định một đối tượng độc giả là giới xuất gia".[9] Tương tự, Kate Crosby viết rằng "hình thức của Jātaka trên thực tế gợi ý rằng việc đưa chúng vào tuyển tập kinh điển ban đầu chủ yếu là vì lợi ích của các tu sĩ".[17] Crosby lưu ý rằng nhiều câu chuyện trong số này liên hệ với hành vi và phép tắc tu viện; một số còn nhằm minh họa các quy định cụ thể trong Vinaya. Mặc dù đây là đối tượng chính được hướng đến, nhưng hình thức đơn giản của chúng cũng khiến chúng dễ dàng thích nghi cho các mục đích khác. Vì vậy, chúng được tái sử dụng như phương tiện giải trí nghệ thuật và giáo hóa cho cư sĩ, như các bài paritta (kinh hộ trì) và như văn học biên niên sử (vamsa).[17]

Straube cũng lưu ý rằng các hang động đá tại Ajanta và Bagh là nơi cư trú của các tu sĩ, và chính họ là những người đặt hàng cũng như chỉ đạo thực hiện các bích họa jātaka được tìm thấy tại đó. Ngoài ra còn có bằng chứng từ các văn khắc trên các bảo tháp cổ tại nhiều địa điểm ở Ấn Độ (như Sanchi và Bharhut) mang các mô-típ jātaka, cho thấy chúng được xây dựng nhờ sự bảo trợ của các tăng ni, trong đó có những vị địa vị cao như bhāṇaka (tụng sư).[2] Một số học giả cũng kết luận rằng những người tụng đọc Jātaka đã tạo thành một nhóm tụng sư chuyên biệt riêng.[11]

Lịch sử

Các truyện Jātaka ban đầu được truyền lại bằng các ngôn ngữ prakrit và nhiều dạng tiếng Phạn khác nhau (từ tiếng Phạn cổ điển đến Buddhist Hybrid Sanskrit). Sau đó chúng được dịch sang các ngôn ngữ Trung Á (như Khotan, Tochari, Duy Ngô Nhĩ và Sogdia).[18] Nhiều truyện jātaka và các văn bản nguồn cũng được dịch sang tiếng Trung và các ngôn ngữ Tạng để đưa vào Đại tạng kinh Tây Tạng và Đại tạng kinh Hán văn.[7] Chúng là một trong những văn bản đầu tiên được dịch sang tiếng Trung. Kāng Sēnghuì (hoạt động tại Nam Kinh khoảng năm 247) là một trong những dịch giả Jātaka đầu tiên sang tiếng Trung. Có lẽ bản dịch có ảnh hưởng lớn nhất của ông là Lục Độ Tập Kinh (Kinh Tập Sáu Ba-la-mật).[18]

Các bộ phái Phật giáo Ấn Độ khác nhau có những tập hợp truyện jātaka khác nhau. Bộ sưu tập lớn nhất được biết đến là Jātakatthavaṇṇanā của trường phái Theravāda.[5] Trong Phật giáo Theravāda, Jātaka là một bộ phận văn bản của Pāli Canon, được bao gồm trong Khuddaka Nikaya thuộc Sutta Pitaka. Thuật ngữ Jātaka cũng có thể chỉ các bộ chú giải truyền thống (Atthakatha) của tác phẩm này. Các truyện được xác định niên đại trong khoảng từ năm 300 TCN đến năm 400 CN.[19]

Tập tin:Bhutanese painted thanka of the Jataka Tales, 18th-19th Century, Phajoding Gonpa, Thimphu, Bhutan.jpg
thangka Bhutan minh họa các truyện Jātaka, thế kỷ 18–19, Phajoding Gonpa, Thimphu, Bhutan

Các tông phái Mahāsāṃghika Caitika thuộc khu vực Āndhra cũng có các truyện Jātaka như một phần trong kinh điển của họ, và được biết là đã bác bỏ một số truyện Jātaka của Theravāda có niên đại sau thời vua Ashoka.[20] Người Caitika cho rằng các truyện Jātaka của riêng họ đại diện cho bộ sưu tập nguyên thủy trước khi truyền thống Phật giáo phân chia thành nhiều dòng phái khác nhau.[21]

Trong các truyền thống Phật giáo Nam Đông và Bắc, các truyện Jātaka cuối cùng đã được biên soạn bằng tiếng Phạn cổ điển. Có lẽ văn bản Jātaka bằng tiếng Phạn quan trọng và có ảnh hưởng lớn nhất là Jātakamālā (Vòng hoa Jātaka) của Āryaśūra, bao gồm 34 truyện Jātaka.[22] Tác phẩm này khác với các nguồn trước đó ở chỗ nó là một trường thi được trau chuốt rất tinh vi, sử dụng nhiều thủ pháp văn học tiếng Phạn khác nhau.[23] Jātakamālā có ảnh hưởng rất lớn và đã được nhiều tác giả đời sau mô phỏng khi sáng tác các jātakamālā của riêng mình, chủ yếu là Haribhaṭṭa và Gopadatta. Tất cả các tác phẩm này đều được viết theo thể loại tiếng Phạn cổ điển gọi là campū, là sự kết hợp giữa văn xuôi và thơ với nhiều thể luật khác nhau. Các jātakamālā cũng đều sử dụng sáu ba-la-mật (pāramitā) làm khung cấu trúc chính.[2] Ảnh hưởng của jātakamālā có thể được thấy tại quần thể hang động Ajanta, nơi các minh họa Jātaka được khắc kèm những câu trích dẫn từ Āryaśūra,[24] với kiểu chữ được xác định có niên đại vào thế kỷ thứ sáu. Jātakamālā cũng được dịch sang tiếng Trung vào năm 434 CN. Borobudur, một di tích Phật giáo đồ sộ vào thế kỷ thứ 9 tại Java, chứa các hình chạm khắc minh họa toàn bộ 34 truyện Jātaka từ Jātakamālā.[25]

Hai tác giả tiếng Phạn khác có liên hệ với thể loại jātaka là Kumāralāta (thế kỷ 2 CN), tác giả của Kalpanāmaṇḍitikā Dṛṣṭāntapaṅkti (Tập hợp các ví dụ được tô điểm bằng nghệ thuật sắp đặt), và Saṅghasena (không rõ niên đại) với tác phẩm Pusa benyuan jing (菩薩本縁經; Bồ Tát Bản Duyên Kinh; Kinh Avadāna của Bồ Tát). Cả hai tác phẩm hiện chỉ còn tồn tại dưới bản dịch tiếng Trung (mặc dù vẫn còn một số mảnh văn bản tiếng Phạn). Những văn bản này là một dạng tiền thân của Jātakamālā và có mức độ trau chuốt thi ca thấp hơn.[2]

Các tác giả tiếng Phạn về sau vẫn tiếp tục sáng tác theo thể loại này. Một tác phẩm muộn như vậy là Bodhisattvāvadānakalpalatā (Dây leo như ý gồm các Avadāna của Bồ Tát) của Kṣemendra (khoảng 1036–1065), một văn bản jātaka độc đáo được viết hoàn toàn bằng thơ. Tác phẩm này có ảnh hưởng đáng kể đối với truyền thống Tây Tạng.[2]

Jātaka cũng rất quan trọng trong Phật giáo Tây Tạng. Chúng là một trong những nguồn tư liệu giảng dạy và nghiên cứu chính của trường phái Kadam nổi tiếng, và các tác giả Tây Tạng đời sau đã biên soạn các tuyển tập tóm lược như Hundred Births của Karmapa Rangjung Dorje và bản tóm tắt Avadānakalpalatā của Padma Chopel.[26]

Các nguồn Jātaka kinh điển

Tập tin:Manuscript fragment of the Buddhist Jatakamala, Sanskrit language in the Gilgit-Bamiyan-Typ II Protosarada script, Toyuk, probably 8th-9th century - Ethnological Museum, Berlin - DSC01754.JPG
Bản thảo Jatakamala thế kỷ 8–9
Tập tin:Suvannasama Jataka in Khom Thai script.jpg
Bản thảo tiếng Pali của Suvannasama Jataka, Khom Thai script (chữ Khmer Mul), Central Thailand, thế kỷ 18
Tập tin:Thai - Mahajanaka Jataka - Walters 2010127.jpg
Tranh Thái Lan về Mahajanaka Jataka

Có nhiều nguồn khác nhau cho các truyện Jātaka kinh điển hay thuộc chính điển, bao gồm:[27][2]

  • Các Vinayapiṭaka và Sūtrapiṭaka khác nhau trong kinh điển của các trường phái Phật giáo sơ kỳ
  • Các văn bản Phật giáo Gandhāra chứa nhiều truyện Jātaka, tuy nhiên tại đây chúng thường được gọi là pūrvayoga ("mối liên hệ trước đây")
  • Jātakatthavaṇṇanā, bộ sưu tập Jātaka của Theravāda (một phần của Khuddaka Nikāya) chứa 547 truyện Jātaka dưới hình thức kết hợp giữa kệ (gāthā) và văn xuôi, được biên soạn vào khoảng năm 500 CN. Phía trước tác phẩm là Nidānakathā, một tiểu sử của Đức Phật liên kết các câu chuyện với cuộc đời của ngài. Đây là bộ sưu tập Jātaka lớn nhất.[5]
  • Cariyāpiṭaka, một luận thư về các ba-la-mật của Bồ Tát, bao gồm 35 truyện Jātaka.[7]
  • Kalpanāmaṇḍitikā Dṛṣṭāntapaṅkti (Tập hợp các ví dụ được tô điểm bằng nghệ thuật sắp đặt) của Kumāralāta (thế kỷ 2 CN)
  • Pusa benyuan jing (菩薩本縁經; Bồ Tát Bổn Duyên Kinh; Kinh Avadāna của Bồ Tát) của Saṅghasena (không rõ niên đại)
  • Một tuyển tập vô danh gồm các avadāna và jātaka bằng tiếng Phạn được tìm thấy tại ốc đảo Merv, có niên đại vào thế kỷ 5 CN
  • Tất cả các bộ chú giải Pali (Aṭṭhakathā) về Vinayapiṭaka và Suttapiṭaka đều chứa các truyện Jātaka; bộ chú giải Dhammapada là một nguồn phổ biến và nổi tiếng.
  • Buddhavaṃsa (Biên niên sử các vị Phật), một văn bản thánh truyện của truyền thống Theravāda Tích Lan
  • Mahāvastu (Đại Sự), một văn bản của trường phái Mahāsāṅghika Lokottaravāda, chứa nhiều truyện jātaka và avadāna
  • Vinayavastu của trường phái Mūlasarvāstivāda (chỉ còn tồn tại đầy đủ trong bản dịch tiếng Tây Tạng), chứa nhiều truyện jātaka và avadāna
  • Avadānaśataka (Một Trăm Avadāna, khoảng thế kỷ 2–6 CN) chứa nhiều "Jātakāvadāna" khác nhau.[28]
  • Karmaśataka
  • Divyāvadāna (Các Avadāna Thiêng Liêng)
  • Chú giải về Udānavarga của Prajñāvarman (thế kỷ 8), còn tồn tại bằng tiếng Tây Tạng, chứa rất nhiều truyện Jātaka
  • Lalitavistara (Diễn Bày Trọn Vẹn Cuộc Du Hý), tiểu sử Đức Phật có chứa nhiều truyện Jātaka.
  • Liu du ji jing (六度集經, Lục Độ Tập Kinh; Kinh Tập Sáu Ba-la-mật, Taisho 152), được Kāng Sēnghuì dịch vào thế kỷ 3 CN.[29]
  • Jātaka Sūtra (Sheng jing, 生經, Sinh Kinh, Taisho Tripitaka 154), một tuyển tập tiếng Trung gồm 55 truyện Jātaka do Dharmaraksa dịch sang tiếng Trung (thế kỷ 3).[29]
  • Xian yu jing (賢愚經, Hiền Ngu Kinh, Taisho 202), gồm 69 câu chuyện.[29]
  • Da zhuang yan lun jing (大莊嚴論經, Đại Trang Nghiêm Luận Kinh, *Kalpanāmaṇḍitikā, Taisho 201), do Kumārajīva dịch, gồm 90 câu chuyện.[29]
  • Jātakamālā (Vòng hoa Jātaka), một loạt thi phẩm kāvya tiếng Phạn cổ điển của Āryaśūra (thế kỷ 4), chứa 34 truyện Jātaka.[22]
  • Jātakamālā của Haribhaṭṭa (tiếng Phạn)
  • Maṇicūḍajātaka của Sarvarakṣita (thế kỷ 12), một văn bản của trường phái Sāṃmitīya gồm 376 khổ thơ theo phong cách kāvya.
  • Kinh Người Hiền và Kẻ Ngu (Skt. Damamūka-nidāna-sūtra; Tây Tạng: mdo mdzangs blun; Trung văn: hsien-yü ching)
  • Nhiều kinh điển Đại thừa có lồng ghép các truyện Jātaka vào bên trong. Ví dụ, Bodhisattvapiṭaka-sutra chứa rất nhiều truyện Jātaka được sử dụng để minh họa các phẩm chất khác nhau của Bồ Tát.[30] Tương tự, Jātaka là một thành phần quan trọng trong Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa kinh, Suvarṇaprabhāsa sūtra và Bhadrakalpikasūtra (賢劫経 Hiền Kiếp Kinh).[3] Bhadrakalpikasūtra có một phần dài về sáu ba-la-mật, bao gồm khoảng một trăm câu chuyện tiền kiếp, gồm các jātaka, pūrvayoga và avadāna.[31]
  • Dà zhìdù lùn (大智度論 Đại Trí Độ Luận), một bộ luận và chú giải Phật giáo Đại thừa đồ sộ còn tồn tại qua bản dịch tiếng Trung của Kumarajiva, chứa rất nhiều truyện Jātaka được sử dụng để minh họa sáu ba-la-mật cũng như các chủ đề khác.[32]
  • Bodhisattvāvadānakalpalatā (Dây leo như ý gồm các Avadāna của Bồ Tát) của Kṣemendra (khoảng 1036–1065)

Các truyện Jātaka hậu kỳ

Trong truyền thống Pali, cũng tồn tại nhiều truyện Jātaka phi kinh điển được biên soạn về sau (một số thậm chí có niên đại tới thế kỷ 19), nhưng chúng được xem là một loại hình văn học riêng biệt so với các truyện Jātaka "chính thức", vốn đã được kinh điển hóa ít nhiều một cách chính thức ít nhất từ thế kỷ thứ 5, như được chứng thực qua nhiều bằng chứng văn khắc học và khảo cổ học phong phú, chẳng hạn các minh họa phù điêu còn tồn tại trên tường các ngôi đền cổ. Các truyện Jātaka ngụy kinh thuộc kinh điển Phật giáo Pali, chẳng hạn như các truyện thuộc bộ sưu tập Paññāsa Jātaka, đã được điều chỉnh để phù hợp với văn hóa địa phương tại một số quốc gia Đông Nam Á và được kể lại với những thay đổi trong cốt truyện nhằm phản ánh tốt hơn các giá trị đạo đức Phật giáo.[33][34] Theo Kate Crosby, "cũng có một bộ sưu tập Jātaka về mười vị Phật tương lai, bắt đầu với Metteyya, và mặc dù ngày nay ít được biết đến hơn, rõ ràng bộ này đã từng được lưu truyền rộng rãi trong thế giới Theravāda."[35]

Ngoài ra còn có những tác phẩm hậu kỳ dựa trên các truyện Jātaka kinh điển, chẳng hạn như Kavsiḷumiṇa, một trường ca dựa trên Kusa Jātaka bằng tiếng Sinhala cổ do vua Parākkamabāhu II (thế kỷ 13) sáng tác, và Mahachat kham luang, "phiên bản hoàng gia" của Vessantara jātaka, được biên soạn tại triều đình vua Paramatrailokanātha (khoảng năm 1482). Nghệ thuật chuyển thể các truyện Jātaka kinh điển thành thơ Thái vẫn còn là một truyền thống sống động cho đến ngày nay.[36][35]

Các truyện Jātaka quan trọng

Bài chi tiết: Danh sách truyện Jataka
Tập tin:SAAM 103.JPG
Sama chăm sóc cha mẹ mù của mình, một minh họa cho một trong những truyện Mahānipāta jātaka

Trong Theravāda

Bài chi tiết: Jataka (kinh Pali)

Các truyện Jātaka của Theravāda gồm 547 bài kệ, được sắp xếp đại khái theo số lượng câu kệ tăng dần. Theo giáo sư von Hinüber,[37] chỉ 50 truyện cuối cùng được dự định là có thể tự hiểu mà không cần chú giải. Phần chú giải cung cấp các câu chuyện bằng văn xuôi mà theo đó tạo nên bối cảnh cho các bài kệ, và chính các câu chuyện này là điều được các nhà nghiên cứu văn học dân gian quan tâm. Các dị bản của một số truyện có thể được tìm thấy trong một tác phẩm khác của Tạng kinh Pali là Cariyapitaka, và một số truyện riêng lẻ được phân tán trong các bộ kinh khác của Tam tạng. Nhiều câu chuyện và mô-típ xuất hiện trong Jātaka, chẳng hạn như hình tượng Thỏ trên Mặt Trăng trong Śaśajātaka (Jataka Tales: số 316),[38] cũng được tìm thấy trong nhiều ngôn ngữ và loại hình truyền thông khác.

Danh sách sau đây bao gồm một số truyện jātaka quan trọng của truyền thống Pali:

Jātakamālā của Āryaśūra

Jātakamālā của Āryaśūra, một tác phẩm tiếng Phạn có ảnh hưởng rất lớn và được minh họa rộng khắp thế giới Phật giáo, bao gồm các truyện Jātaka sau đây (mỗi truyện giảng dạy một đức hạnh khác nhau):[40]

  • Câu chuyện Hổ Cái (Vyāghrī-jātaka) (lý tưởng Bồ Tát: dāna-pāramitā): một vị hoàng tử nhìn thấy một con hổ cái gầy đói cùng đàn con của nó và quyết định hy sinh thân mình để nuôi chúng.
  • Câu chuyện Vua xứ Śibi (dāna)
  • Câu chuyện Phần Cháo Nhỏ (Dāna)
  • Câu chuyện Người Đứng Đầu Nghiệp Đoàn (Dāna)
  • Câu chuyện Aviṣahya, Người Đứng Đầu Nghiệp Đoàn (Dāna)
  • Câu chuyện Con Thỏ (Dāna)
  • Câu chuyện Agastya (Dāna)
  • Câu chuyện Maitrībala (Dāna)
  • Câu chuyện Viśvantara (Dāna)
  • Câu chuyện Sự Hiến Tế (giảng dạy Śīla, đạo đức)
  • Câu chuyện Sakra (Karuṇā, lòng từ bi)
  • Câu chuyện Người Bà-la-môn (Hrī, lòng tự trọng)
  • Câu chuyện Unmādayantī (Dhairya, “tự chủ”)
  • Câu chuyện Supāraga (Sacca, chân thật)
  • Câu chuyện Cá (Sacca, chân thật)
  • Câu chuyện Chim Cút Con (Sacca, chân thật)
  • Câu chuyện Cái Bình (Vāra, sự xuất sắc)
  • Câu chuyện Người Không Con (Praviveka, viễn ly)
  • Câu chuyện Những Cọng Sen (Praviveka)
  • Câu chuyện Người Thủ Quỹ (Hrī)
  • Câu chuyện Cuḍḍabodhi (Khanti, nhẫn nhục chấp nhận)
  • Câu chuyện Những Thiên Nga Thiêng (Maitrī, tâm từ)
  • Câu chuyện Mahābodhi (Khanti)
  • Câu chuyện Đại Hầu Vương (Anukampā, lòng bi mẫn)
  • Câu chuyện Śarabha (Anukampā)
  • Câu chuyện Hươu Ruru (Dayā, lòng nhân từ)
  • Câu chuyện Đại Hầu (Anuvartinā, sự vâng lời)
  • Câu chuyện Kṣāntivādin (Khanti)
  • Câu chuyện Cư Dân Cõi Brahmaloka (Anukampā)
  • Câu chuyện Con Voi (Karuṇā)
  • Câu chuyện Sutasoma (Satsaṁga, thiện hạnh)
  • Câu chuyện Ayogṛha (Saṃvega, cảm thức khẩn thiết tâm linh)
  • Câu chuyện Trâu Nước (Khanti)
  • Câu chuyện Chim Gõ Kiến (Khanti)

Jātaka trong nghệ thuật và văn hóa

Tập tin:Sibi Jataka - Limestone - Ikshvaku Period - Circa 3rd-4th Century AD - Nagarjunakonda - Archaeological Museum - Nagarjunakonda - Andhra Pradesh - Indian Buddhist Art - Exhibition - Indian Museum - Kolkata 2012-12-21 2341.JPG
Sibi Jataka bằng đá vôi tại Nagarjunakonda (khoảng thế kỷ 3–4 CN), Andhra Pradesh

Các truyện Jātaka giữ vai trò quan trọng như một phương tiện truyền bá giáo lý Phật giáo và được sử dụng rộng rãi trong các bài thuyết giảng, nghi lễ, lễ hội và nhiều loại hình nghệ thuật khác nhau. Kate Crosby viết rằng chúng đã được thể hiện dưới nhiều hình thức đa dạng như "văn học ngụy kinh, các bản kể lại bằng ngôn ngữ địa phương, trình diễn sân khấu, nghệ thuật đền chùa, nghệ thuật đường phố và lễ hội mang tính tạm thời, phim ảnh, truyện tranh và hoạt hình".[41] Việc bảo trợ cho các hoạt động tụng đọc, sao chép và sáng tác nghệ thuật về Jātaka cuối cùng đã được xem là một hành vi tạo ra công đức cho các Phật tử tại gia. Những hoạt động này thường diễn ra nhiều hơn vào các dịp lễ quan trọng như Vesak.[42]

Tập tin:Mahakapi Jataka.jpg
Mahakapi Jataka, Sanchi

Những phát hiện khảo cổ học sớm nhất minh họa các truyện Jātaka là các hình khắc được tìm thấy trên lan can của bảo tháp Bharhut cũng như tại Sanchi (khoảng cuối thế kỷ 2 đến thế kỷ 1 TCN), trong đó cũng có các văn khắc đi kèm.[43][2] Sau đó, các truyện Jātaka xuất hiện tại nhiều địa điểm Phật giáo khác, chẳng hạn như Ajanta. Các câu chuyện Jātaka tương tự cũng được tìm thấy trong các bích họa tại các địa điểm thuộc Con đường Tơ lụa trước thời nhà Đường (khoảng 421–640 CN), chẳng hạn như tại Kucha. Chúng cũng xuất hiện tại các di chỉ cổ ở Đông Nam Á, đặc biệt là tại các địa điểm thuộc Bagan. Phật giáo Miến Điện có một truyền thống minh họa Jātaka rất phong phú, trong đó một trong những ví dụ tiêu biểu nhất là các bức tranh tại Ananda Temple, nơi mô tả 554 câu chuyện.[43]

Tập tin:Bharhut Bull and Tiger Jataka.jpg
Bharhut, Bull and Tiger Jataka

Các truyện Jātaka thường được gắn với những địa điểm cụ thể. Ban đầu, điều này áp dụng cho các địa danh nhất định tại Ấn Độ, vốn là những thánh địa hành hương Phật giáo. Các truyền thống về sau đã mở rộng điều này sang nhiều địa điểm khác trong toàn thế giới Phật giáo. Theo Naomi Appleton, chính việc các truyện Jātaka không có những tham chiếu cụ thể đến những địa điểm xác định đã khiến chúng dễ dàng được truyền bá và tái định vị vào các bối cảnh địa phương khác nhau. Tính linh hoạt này đã góp phần vào sự phổ biến lâu dài của các truyện Jātaka.[44] Truyền thống gắn kết các truyện Jātaka với những vùng đất bên ngoài Ấn Độ đã đóng một vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy và hợp thức hóa Phật giáo tại các khu vực đó.[44]

Vì vậy, nhiều bảo tháp tại Nepal và miền bắc Ấn Độ được cho là đánh dấu những địa điểm xuất hiện trong các truyện Jātaka. Các nhà hành hương Trung Hoa như Xuanzang và Faxian đã ghi nhận nhiều địa điểm như vậy và kể lại những câu chuyện Jātaka gắn với chúng. Những địa điểm được các vị này nhắc tới bao gồm "bốn đại bảo tháp" cũng như các bảo tháp tại Pushkalavati, Mangalura, núi Hadda và Sarvadattaan.[45][46]

Theo Naomi Appleton, "bốn đại bảo tháp" được Faxian (337–422 CN) viếng thăm là:

bảo tháp thứ nhất (ở "So-ho-to") là nơi Đức Phật đã chuộc mạng một con bồ câu bằng chính thịt của mình; bảo tháp thứ hai (ở Gandhāra) là nơi ngài hiến đôi mắt của mình cho một người ăn xin mù; bảo tháp thứ ba và thứ tư (ở Takshaśilā) là nơi ngài hiến đầu mình cho một người đàn ông và hiến toàn thân mình cho một con hổ cái đói đang định ăn chính các con của nó; tại đó "các vị vua, đại thần và nhân dân từ mọi vương quốc xung quanh đều thi nhau dâng cúng phẩm vật". Một thế kỷ sau, Songyun đã viết về chính bốn địa điểm này và cũng nhắc đến cả một khu vực gắn liền với Vessantara-jātaka.[44]

Minh họa nghệ thuật tại các địa điểm lớn

Nhiều địa điểm khảo cổ Phật giáo tại Ấn Độ có chứa các hình minh họa về Jātaka, do đó chúng là những nguồn tư liệu nghệ thuật quan trọng cho việc nghiên cứu Jātaka. Một số địa điểm chính bao gồm:[27][2]

Các địa điểm cổ khác bên ngoài Ấn Độ có chứa các minh họa Jātaka bao gồm Borobudor, Dunhuang (các hang động Mogao), Polonnoruwa, Anuradhapura, thành phố Bagan và Nakhon Pathom.[47] Các minh họa Jātaka (đặc biệt là mười câu chuyện cuối cùng trong tuyển tập Pali chính điển) rất phổ biến trong thế giới Phật giáo Theravāda, trang trí cho nhiều ngôi chùa, wat và những địa điểm quan trọng.[48]

Trình diễn

Theo nhà hành hương Trung Hoa Nghĩa Tịnh (Yijing), người đã đến Ấn Độ vào thế kỷ thứ 7, các vở kịch jātaka được trình diễn "khắp năm vùng của Ấn Độ". Văn hóa trình diễn này cũng lan rộng sang những khu vực khác.[26]

Tại Tây Tạng, Viśvāntara-jātaka đã được chuyển thể thành một vở kịch nổi tiếng mang tên Dri med kun ldan. Những vở kịch jātaka phổ biến khác gồm có Nor bzaṅ hay Sudhana và câu chuyện về Thái tử Maṇicūḍa (Lokānanda).[26]

Tại các quốc gia Theravāda, một số truyện dài như "Mười hai chị em"[49] và Vessantara Jataka[50] vẫn tiếp tục được biểu diễn dưới hình thức múa,[51] sân khấu, múa rối,[48] và tụng đọc nghi thức trang trọng (mang tính bán nghi lễ).[52] Những lễ hội như vậy gắn liền với các ngày lễ cụ thể trong âm lịch được sử dụng tại Thailand, Myanmar, Sri Lanka và Laos. Việc tụng đọc Vessantara Jataka vẫn là một nghi lễ quan trọng tại các quốc gia Theravāda cho đến ngày nay.[53]

Thư viện ảnh

Bản dịch tiếng Anh

Bộ sưu tập Jātaka Pali tiêu chuẩn, với phần văn bản chính điển được lồng vào bên trong, đã được E. B. Cowell và các cộng sự dịch, ban đầu được xuất bản thành sáu tập bởi Cambridge University Press (1895–1907) và sau đó được tái bản thành ba tập bởi Pali Text Society (Bristol).[54] Ngoài ra còn có rất nhiều bản dịch tiếng Anh các tuyển chọn và các câu chuyện riêng lẻ từ nhiều nguồn khác nhau.

Một số bản dịch Jātaka chính hiện có bằng tiếng Anh bao gồm:

  • Bhikshu Dharmamitra, dịch. Marvelous Stories from The Perfection of Wisdom: 130 Didactic Stories from Ārya Nāgārjuna's Exegesis on the Great Perfection of Wisdom Sutra. Kalavinka Press, 2008.
  • Burlingame, E.W., dịch, Buddhist Legends: Translated from the Original Pali Text of the Dhammapada Commentary, 3 tập, HOS 28–30, Cambridge MA, 1921.
  • Cowell, E.B., & R.A. Neil, biên tập, The Jātaka or Stories of the Buddha's Former Births, 6 tập, Cambridge UK, 1895–1907.
  • Cowell, E.B., & R.A. Neil, biên tập, The Divyâvadâna: A Collection of Early Buddhist Legends, Cambridge UK, 1886.
  • Cone, Margaret. The Perfect Generosity of Prince Vessantara: A Buddhist Epic, Clarendon Press (1977)
  • Frye, Stanley. Sutra of the Wise and the Foolish, Library of Tibetan Works and Archives, 2006.
  • Schiefner, F. Anton von. Tibetan Tales Derived from Indian Sources, translated from the Tibetan Kah Gyur (dịch từ tiếng Đức bởi W.R.S. Ralston) (tái bản Delhi: Sri Satguru, 1988)
  • Hahn, M., biên tập, Poetical Vision of the Buddha's Former Lives: Seventeen Legends from Haribhaṭṭa's Jātakamālā, New Delhi, 2011.
  • Horner, I.B., dịch, The Minor Anthologies of the Pali Canon: Part III: Chronicle of Buddhas (Buddhavaṁsa) and Basket of Conduct (Cariyāpiṭaka), SBB 31, London, 1975.
  • Horner, I.B., & H.S. Gehman, dịch, The Minor Anthologies of the Pali Canon: Part IV: Vimānavatthu: Stories of the Mansions, SBB 30, London 1974.
  • I. B. Horner, dịch, Minor Anthologies III, ấn bản thứ hai, 1975, Pali Text Society, Bristol.
  • Jayawickrama, N.A., dịch, The Story of Gotama Buddha: The Nidāna-kathā of the Jātakaṭṭhakathā, Oxford, 1990.
  • Jayawickrama, N.A., biên tập, Buddhavaṃsa and Cariyāpiṭaka, PTSTS 166, London, 1974.
  • Jones, J.J., dịch, The Mahāvastu: Translated from the Buddhist Sanskrit, 3 tập, SBB 16, 18 & 19, London, 1949–1956.
  • Kern, H., biên tập, The Jātaka-Mālā or Bodhisattvāvadāna-Mālā của Ārya-Çūra, HOS 1, Boston, 1891.
  • Khoroche, P., dịch, Once the Buddha Was a Monkey: Ārya Śūra's Jātakamālā, London, 1989.
  • Naomi Appleton, Many Buddhas, One Buddha: A Study and Translation of Avadānaśataka 1–40 (Sheffield: Equinox, 2020)
  • Naomi Appleton và Sarah Shaw (dịch), The Ten Great Birth Stories of the Bodhisatta (Chiang Mai: Silkworm Press, 2015).
  • Appleton, Naomi; Shaw, Sarah. The Ten Great Birth Stories of the Buddha: The Mahanipata of the Jatakatthavanonoana; Silkworm Books, (2016)
  • Ñāṇamoli, The Life of the Buddha according to the Pali Canon, Kandy, 1992.
  • Rotman, A., dịch, Divine Stories: Divyāvadāna: Part 1: Classics of Indian Buddhism, Boston, 2008.
  • Rotman, A., dịch. Divine Stories, Part 2, Wisdom Publications, 2017.
  • Tatelman, J., biên tập & dịch, The Heavenly Exploits: Buddhist Biographies from the Divyāvadāna, tập I, New York, 2005.

Các bản dịch tiếng Việt

Tác phẩm Jātaka (thường được dịch là Chuyện Tiền Thân Đức Phật hoặc Kinh Bổn Sanh) đã được dịch và giới thiệu sang tiếng Việt qua nhiều thời kỳ, từ các nguồn văn bản Phật giáo Nam truyền (tiếng Pāḷi) cũng như Phật giáo Bắc truyền (chữ Hán):

Bản dịch từ tạng Pāḷi

Xem thêm: Jataka (kinh Pali)
  • Bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu: Đây là bản dịch đầy đủ và phổ biến nhất thuộc hệ thống Đại tạng kinh Nam truyền (Phật giáo Nguyên thủy). Tác phẩm nằm trong bộ Kinh Tiểu Bộ (Khuddaka Nikāya), gồm hàng trăm câu chuyện tiền thân được dịch trực tiếp từ nguyên tác tiếng Pāḷi. Bộ kinh do Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam ấn hành.[55]
  • Bản diễn dịch và tóm tắt: Cùng với bản dịch chính thức của Hòa thượng Thích Minh Châu, cư sĩ Trần Phương Lan cùng nhiều độc giả, tăng ni cũng đã tham gia hiệu đính, chuyển ngữ văn xôi hoặc biên soạn lại dưới dạng truyện kể văn học cho dễ tiếp cận đối với độc giả đại chúng.

Bản dịch qua mảng văn học Đại thừa

Trong các tôn giáo khác

Các câu chuyện tương tự như truyện jātaka cũng được tìm thấy trong Jainism, nơi có những câu chuyện tập trung vào con đường đi đến giác ngộ của Mahavira qua các tiền kiếp.[57] Các câu chuyện Kỳ-na giáo bao gồm nhiều hình thức tái sinh khác nhau của Mahavira, như tái sinh thành động vật cũng như các cuộc gặp gỡ với những bậc đã giải thoát trong quá khứ (jina) là những người tiên đoán sự giác ngộ trong tương lai của Mahavira.[57] Tuy nhiên, có một điểm khác biệt lớn là trong khi Mahavira nhận được lời tiên tri về sự giác ngộ tương lai của mình, ông không phát nguyện trở thành một vị jina trong tương lai như Bồ Tát Gautama.[57] Cũng không có khái niệm tương đương với con đường Bồ Tát trong Kỳ-na giáo, mặc dù tồn tại một số câu chuyện về các tiền kiếp của Mahavira.[57]

Một tuyển tập ngụ ngôn động vật của Ấn Độ tương tự là tác phẩm Hindu Pañcatantra, được xác định niên đại vào khoảng năm 200 TCN.[58]

Một số truyện jātaka Phật giáo cũng đã được các tác giả Hồi giáo (và sau này là Kitô giáo) tiếp nhận và kể lại, chẳng hạn như học giả Shia thế kỷ thứ 10 Ibn Bābūya, người đã chuyển thể một truyện jātaka thành câu chuyện mang tên Balawhar wa-Būdāsf, về sau trở thành câu chuyện Kitô giáo Barlaam và Joasaph.[59]

Xem thêm

Tham khảo

  1. ^ a b Appleton, Naomi. "Jātaka". Oxford Bibliographies (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 8 tháng 5 năm 2022. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2022.
  2. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Straube, Martin. Narratives: South Asia in Silk, Jonathan A. (Editor-in-chief) "Brill's Encyclopedia of Buddhism". Vol. I: Literature and Language. Leiden, Boston 2015
  3. ^ a b Skilling, Peter (2010). Buddhism and Buddhist Literature of South-East Asia, tr. 161–162.
  4. ^ a b Shaw, Sarah (2006). The Jatakas: Birth Stories of Bodhisatta, tr. xxii. Penguin UK.
  5. ^ a b c d e f Appleton, Naomi (ngày 31 tháng 8 năm 2016). "Jātaka". Oxford Research Encyclopedia of Religion (bằng tiếng Anh). doi:10.1093/acrefore/9780199340378.013.182. ISBN 978-0-19-934037-8. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 8 năm 2024. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2022.
  6. ^ "Jataka". Encyclopædia Britannica. Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 11 năm 2011. Truy cập ngày 4 tháng 12 năm 2011.
  7. ^ a b c d e Robert E. Buswell (2004). Encyclopedia of Buddhism, Volume 1, tr. 400–401.
  8. ^ a b Shaw, Sarah (2006). The Jatakas: Birth Stories of Bodhisatta, tr. xix. Penguin UK.
  9. ^ a b c d e Appleton, N 2015, 'The "Jatakavadanas" of the Avadanasataka: An exploration of Indian Buddhist narrative genres', Journal of the International Association of Buddhist Studies, vol. 38, pp. 9–31.
  10. ^ Skilling, Peter (2010). Buddhism and Buddhist Literature of South-East Asia, tr. 171.
  11. ^ a b c d e Bhikkhu Anālayo. Canonical Jātaka Tales in Comparative Perspective– The Evolution of Tales of the Buddha's Past Lives. Fuyan Buddhist Studies, No. 7, tr. 75–100 (2012), Hsinchu: Fuyan Buddhist Institute, ISSN 2070-0512.
  12. ^ a b Warder, A.K. Indian Buddhism. 2000. tr. 332–333
  13. ^ Skilling, Peter (2010). Buddhism and Buddhist Literature of South-East Asia, tr. 172
  14. ^ Strong, John S. (2015). The Buddha: a beginner's guide. Oneworld Beginner's Guides . London: Oneworld Publications. tr. 24. ISBN 978-1-85168-626-1.
  15. ^ a b Crosby, Kate (2013). Theravada Buddhism Continuity, Diversity, and Identity, tr. 100. Wiley-Blackwell.
  16. ^ Shaw, Sarah (2006). The Jatakas: Birth Stories of Bodhisatta, tr. xxix. Penguin UK.
  17. ^ a b Crosby, Kate (2013). Theravada Buddhism Continuity, Diversity, and Identity, tr. 103–105. Wiley-Blackwell.
  18. ^ a b Skilling, Peter (2010). Buddhism and Buddhist Literature of South-East Asia, tr. 165.
  19. ^ "Jataka Tales". www.pitt.edu. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 10 năm 2019. Truy cập ngày 11 tháng 1 năm 2022.
  20. ^ Sujato, Bhante (2012), Sects & Sectarianism: The Origins of Buddhist Schools, Santipada, tr. 51, ISBN 9781921842085
  21. ^ Warder, A.K. Indian Buddhism. 2000. tr. 286–287
  22. ^ a b Kern, Hendrik (1943) THE JATAKA–MALA. Harvard University Press
  23. ^ "Jataka Stories". jatakastories.div.ed.ac.uk. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 5 năm 2021. Truy cập ngày 9 tháng 5 năm 2022.
  24. ^ Literary History of Sanskrit Buddhism: From Winternitz, Sylvain Levi, Huber, By Gushtaspshah K. Nariman, Moriz Winternitz, Sylvain Lévi, Edouard Huber, Motilal Banarsidass Publ., 1972 tr. 44
  25. ^ Jataka/Avadana Stories— Table of Contents "The Sigala Jataka and the Mati-Posaka Jakata". Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 12 năm 2005. Truy cập ngày 22 tháng 12 năm 2005.
  26. ^ a b c Skilling, Peter (2010). Buddhism and Buddhist Literature of South-East Asia, tr. 167.
  27. ^ a b Appleton, Naomi (ngày 18 tháng 9 năm 2020), 'Jātakas in and beyond Pali Literature', Transnational Network of Theravada Studies (bằng tiếng Anh), lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 8 năm 2024, truy cập ngày 9 tháng 5 năm 2022
  28. ^ 'The "Jātakāvadānas" of the Avadānaśataka: An Exploration of Indian Buddhist Narrative Genres', Journal of the International Association for Buddhist Studies 38 (2015): 9–31.
  29. ^ a b c d Ching-mei Shyu (2008). A Few Good Women: A Study of the Liu Du Ji Jing (a Scripture on the Collection of the Six Perfections) from Literary, Artistic, and Gender Perspectives, tr. 5–6. Cornell University.
  30. ^ Pagel, Ulrich (1992). The Bodhisattvapiṭaka: Its Doctrines, Practices and Their Position in Mahāyāna Literature, tr. 76–85. Institute of Buddhist Studies.
  31. ^ Skilling, Peter; Saerji. [Jātakas in the Bhadrakalpika-sūtra: A provisional inventory(1).](https://buddhism.lib.ntu.edu.tw/en/search/search_detail.jsp?seq=627807) 創価大学国際仏教学高等研究所年報 Annual Report of the International Research Institute for Advanced Buddhology at Soka University (ソウカ ダイガク コクサイ ブッキョウガク コウトウ ケンキュウジョ ネンポウ). 2019, tr. 125–169
  32. ^ Bhikshu Dharmamitra (trans.) (2008). Marvelous Stories from The Perfection of Wisdom: 130 Didactic Stories from Ārya Nāgārjuna's Exegesis on the Great Perfection of Wisdom Sutra. Kalavinka Press.
  33. ^ The Tale of Prince Samuttakote: A Buddhist Epic from Thailand. Ohio University Center for International Studies. 1993. ISBN 9780896801745. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 8 năm 2024. Truy cập ngày 28 tháng 11 năm 2020 – qua Google Books.
  34. ^ "The Tham Vessantara-jAtaka" (PDF). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 4 tháng 10 năm 2018.
  35. ^ a b Crosby, Kate (2013). Theravada Buddhism Continuity, Diversity, and Identity, tr. 102. Wiley-Blackwell.
  36. ^ Skilling, Peter (2010). Buddhism and Buddhist Literature of South-East Asia, tr. 174–176.
  37. ^ Handbook of Pali Literature, Walter de Gruyter, Berlin, 1996
  38. ^ Source: sacred-texts.com Lưu trữ ngày 31 tháng 1 năm 2010 tại Wayback Machine (accessed: Saturday January 23, 2010)
  39. ^ Quintanilla, Sonya Rhie (2007). History of Early Stone Sculpture at Mathura, ca. 150 BCE – 100 CE (bằng tiếng Anh). Brill. tr. 226. ISBN 978-90-474-1930-3. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 8 năm 2024. Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2019.
  40. ^ "Jatakamala or Garland of Birth Stories Home Page". www.ancient-buddhist-texts.net. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 8 năm 2024. Truy cập ngày 10 tháng 5 năm 2022.
  41. ^ Crosby, Kate (2013). Theravada Buddhism_ Continuity, Diversity, and Identity, tr. 99. Wiley-Blackwell.
  42. ^ Crosby, Kate (2013). Theravada Buddhism Continuity, Diversity, and Identity, tr. 105. Wiley-Blackwell.
  43. ^ a b Robert E. Buswell (2004). Encyclopedia of Buddhism, Volume 1, tr. 401–402.
  44. ^ a b c Appleton, Naomi. A place for the Bodhisatta: the local and the universal in jātaka stories. Acta Orientalia Vilnensia 8.1 (2007): 109–122.
  45. ^ Bernstein, Richard (2001). Ultimate Journey: Retracing the Path of an Ancient Buddhist Monk who Crossed Asia in Search of Enlightenment. A.A. Knopf. ISBN 9780375400094. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 5 năm 2021. Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2017.
  46. ^ (John Strong 2004, tr. 52–53)
  47. ^ Skilling, Peter (2010). Buddhism and Buddhist Literature of South-East Asia, tr. 161–169.
  48. ^ a b Shaw, Sarah (2006). The Jatakas: Birth Stories of Bodhisatta, tr. xxi. Penguin UK.
  49. ^ "Nang Sip Song Prarath Meri". Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 10 năm 2013.
  50. ^ "Dance Troupe Prepares for Smithsonian Performance". Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 1 năm 2011. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2011.
  51. ^ "Account Suspended". www.petchprauma.com. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 7 năm 2020. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2012.
  52. ^ Rev. Sengpan Pannyawamsa, Recital of the Tham Vessantara Jātaka: a social-cultural phenomenon in Kengtung, Eastern Shan State, Myanmar, Institute of Pali and Buddhist Studies, (University of Kelaniya), Sri Lanka
  53. ^ Skilling, Peter (2010). Buddhism and Buddhist Literature of South-East Asia, tr. 173.
  54. ^ "Pali Text Society Home Page". www.palitext.com. Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 9 năm 2015. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2015.
  55. ^ Thích Minh Châu (dịch), Kinh Tiểu Bộ - Tập 3 & 4: Chuyện Tiền Thân (Jātaka), Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, TP. Hồ Chí Minh, 2000.
  56. ^ Thích Quảng Độ (dịch), Lục Độ Tập Kinh, Nhà xuất bản Tôn Giáo, Hà Nội, 2002.
  57. ^ a b c d Appleton, Naomi. The Multi-life Stories of Gautama Buddha and Vardhamāna Mahāvīra, Buddhist Studies Review ISSN (online) 1747-9681.
  58. ^ Patrick Olivelle (1999). Pañcatantra: The Book of India's Folk Wisdom. Oxford University Press. tr. xii–xiii. ISBN 978-0-19-283988-6.
  59. ^ Crosby, Kate (2013). Theravada Buddhism Continuity, Diversity, and Identity, tr. 101. Wiley-Blackwell.

Nguồn tổng quát

Tài liệu đọc thêm

Liên kết ngoài

 
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện về [{{fullurle:Commons:Lỗi Lua trong Mô_đun:WikidataIB tại dòng 473: attempt to index field 'wikibase' (a nil value).|uselang=vi}} Kinh Bổn sinh].

Lỗi Lua trong Mô_đun:Authority_control tại dòng 152: attempt to index field 'wikibase' (a nil value).

Lấy từ “https://wikibeta.org/index.php?title=Kinh_Bổn_sinh&oldid=3372285”