Chữ Lai Pao

Chữ Lai Pao
Tập tin:Lai Pao script.svg
Thể loại	Abugida
Thời kỳ	?–nay
Hướng viết	từ phải sang trái, trên xuống dưới
Các ngôn ngữ	Thái Hàng Tổng
Hệ chữ viết liên quan
Nguồn gốc	Sinai nguyên thủy Phoenicia Aram Brāhmī Tamil-Brahmi Pallava Khmer Chữ Lai Pao
Anh em	Sukhotai, Khom Thai, Lai Tay

Chữ Lai Pao hay Lai Liệp Nặm là một bộ chữ viết được người Thái sử dụng ở phía tây nam tỉnh Nghệ An, Việt Nam.

Chữ Lai Pao của Tương Dương khác với chữ Thái của người Thái Ðen, Thái Trắng (ở Lai Châu, Sơn La...), khác với chữ Thái Thanh (Thanh Hóa, Nghệ An) và khác với chữ Thái Quỳ Châu.

Tên gọi

Tên gọi Lai Pao theo tiếng Thái nhóm "Tay Mương" có nghĩa là "chữ viết của người Thái vùng dọc sông Pao", gồm các huyện Tương Dương, Con Cuông, Kỳ Sơn trước đây. "Pao" có nghĩa là nước lớn, do đó là tên gọi tiếng Thái của sông Cả (sông Lam) ở tỉnh Nghệ An.

Chữ Lai Pao còn có tên gọi khác là Lai Liệp Nặm, nghĩa là xuôi theo dòng nước.

Lịch sử

Chữ Lai Pao do người Thái sống dọc sông Nậm Nơn sáng tạo nên. Hệ chữ này đã bị lãng quên trong thời gian dài. Dù vậy, cho đến cuối thế kỷ XIX, người Thái vùng sông Pao vẫn còn sử dụng loại văn tự này trong đời sống hàng ngày. Ngày nay, những người còn sử dụng được chữ Thái trong vùng còn rất ít. Phần lớn họ là những người đã cao tuổi, già yếu, trong khi người trẻ tuổi hầu như không ai biết sử dụng chữ Thái. Một số ít hộ gia đình còn lưu giữ được bộ sách viết trên lá cây bằng chữ Lai Pao. Tính đến năm 2024, trên địa bàn còn khoảng 10 bộ sách cổ bằng chữ Lai Pao. Qua kiểm chứng từ một số nghệ nhân, những cuốn sách này có niên đại khoảng trên 200 năm.

Từ năm 2006, việc bảo tồn chữ viết Lai Pao được thực hiện nhờ các công trình của Michel Ferlus. Ủy ban Nhân dân tỉnh Nghệ An đã giao Trung tâm Giáo dục thường xuyên hướng nghiệp Nghệ An tổ chức bồi dưỡng tiếng Thái và chữ Thái cho cán bộ, công chức, viên chức. Tính đến năm 2025, trung tâm đã tổ chức được 178 lớp chữ Thái Lai Tay, 10 lớp chữ Thái Lai Pao với hơn 10.000 học viên được cấp chứng chỉ.

Vào ngày 5 tháng 7 năm 2025, chữ Thái ở Nghệ An (bao gồm Lai Pao) cùng với lễ đón tiếng sấm của người Ơ Đu và nghệ thuật trống tế Yên Thành được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đặc điểm

Cách viết chữ Lai Pao là viết từ trái sang phải và từ trên xuống dưới như chữ Lào.

Xem thêm

• Chữ Thái Việt Nam
• Chữ Lai Tay