Bước tới nội dung

Kilo (lớp tàu ngầm)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(Đổi hướng từ Tàu ngầm lớp Kilo)
"Lớp Kilo" đổi hướng tới đây. Đối với tiểu thuyết của Patrick Robinson, xem Lớp Kilo (tiểu thuyết).
Tàu ngầm lớp Kilo cải tiến B-265 Krasnodar thuộc Hạm đội Biển Đen của Nga năm 2015
Tổng quan về lớp
Đơn vị đóng
Bên vận hànhXem mục Các quốc gia vận hành
Lớp trướcLớp Tango
Lớp sauLớp Lada
Lớp conLớp Sindhughosh
Xây dựng1980–nay
Thời gian phục vụ1980–nay
Thời gian biên chếTháng 12 năm 1980–nay
Đã hoàn thành75
Đang hoạt động56
Bị tổn thất2
Đã nghỉ hưu17
Được bảo tồn1
Đặc tính chung
LoạiTàu ngầm tấn công
Lượng giãn nước
  • Khi nổi: 2.325 tấn(Đề án 877) – 2.350 tấn(Đề án 636.3)
  • Khi chìm: 3.075 tấn đầy tải (Đề án 877); 3.950 tấn đầy tải (Đề án 636.3)[1][2]
Chiều dài72,6 m (238 ft 2 in) (Đề án 877); 73,8 m (242 ft 2 in) (Đề án 636.3)
Sườn ngang9,9 m (32 ft 6 in)
Mớn nước6,2 m (20 ft 4 in)
Hệ thống đẩy
  • Hệ thống đẩy diesel-điện
  • 2 × máy phát điện diesel 1000 kW
  • 1 × động cơ đẩy 5.500–6.800 shp (4.100–5.100 kW)
  • 1 × chân vịt bước cố định 6 cánh (Đề án 877) hoặc 7 cánh (Đề án 636)
Tốc độ
  • Khi nổi: 17 hải lý trên giờ (31 km/h; 20 mph)
  • Khi chìm: 20 hải lý trên giờ (37 km/h; 23 mph)
Tầm xa
  • Khi sử dụng ống thông hơi: 6.000–7.500 nmi (11.100–13.900 km; 6.900–8.600 mi) tại vận tốc 7 kn (13 km/h; 8,1 mph)
  • Khi chìm: 400 nmi (740 km; 460 mi) tại vận tốc 3 kn (5,6 km/h; 3,5 mph)
  • Chạy đường dài: 12,7 nmi (23,5 km; 14,6 mi) tại vận tốc 21 kn (39 km/h; 24 mph)
Thời gian hoạt động45 ngày
Độ sâu thử nghiệm
  • Độ sâu hoạt động: 240 m (790 ft)
  • Độ sâu tối đa: 300 m (980 ft)
Biên chế52
Vũ khí
Tập tin:Kilo-Class Russian Submarine MOD 45165129.jpg
Tàu Đề án 877 của Nga tại eo biển Manche năm 2018
Tập tin:Kilo Submarine DN-SC-96-00528.jpg
Một tàu ngầm lớp Kilo của Nga đang di chuyển trên mặt nước

Tàu ngầm lớp Kilo là một nhóm các tàu ngầm tấn công diesel-điện được thiết kế bởi Viện thiết kế Hàng hải Trung ương Rubin[1][3][4] tại Liên Xô vào những năm 1970 và ban đầu được chế tạo cho Hải quân Liên Xô. Kể từ khi được giới thiệu, đã có hơn 70 tàu lớp Kilo được chế tạo, và tính đến năm 2023, khoảng 60 chiếc đang hoạt động tích cực không chỉ ở Nga mà còn ở Algeria, Việt Nam, Ấn Độ, Iran, Myanmar và Ba Lan.[5]

Phiên bản đầu tiên có định danh của Liên Xô là Đề án 877 Paltus (tiếng Nga: Па́лтус, nghĩa là "cá bơn"), tên ký hiệu của NATO là Kilo.[6] Chúng bắt đầu đi vào phục vụ năm 1980 và tiếp tục được chế tạo cho đến giữa những năm 1990, khi hoạt động sản xuất chuyển sang biến thể tiên tiến hơn là Đề án 636 Varshavyanka, còn được biết đến ở Khối phía Tây với tên gọi lớp Kilo cải tiến (Improved Kilo).[7][8][9] Thiết kế này lại được Hải quân Nga nâng cấp một lần nữa vào giữa những năm 2010, thành một biến thể mang tên Đề án 636.3, còn gọi là Kilo cải tiến II (Improved Kilo II).[6] Do những sự chậm trễ và các vấn đề khác với lớp tàu ngầm kế nhiệm là tàu ngầm lớp Lada, lớp Kilo cải tiến II đã được chế tạo với số lượng lớn hơn, với nhiều đơn vị khác đang được đóng tính đến năm 2023.[5]

Vai trò

Các tàu ngầm tấn công Đề án 877 chủ yếu nhằm mục đích thực hiện các hoạt động chống tàu mặt nước và chống tàu ngầm ở vùng biển tương đối nông. Các tàu Đề án 877 nguyên bản được trang bị hệ thống sonar Rubikon MGK-400 (với tên ký hiệu NATO là Shark Gill), bao gồm một sonar phát hiện và tránh thủy lôi MG-519 Arfa (với tên ký hiệu NATO là Mouse Roar).[cần dẫn nguồn]

Các tàu Đề án 636 mới hơn được trang bị hệ thống MGK-400EM cải tiến, trong đó MG-519 Arfa cũng được nâng cấp lên MG-519EM. MGK 400E có thể phát hiện các tàu ngầm có độ ồn 0,05 Pa/Hz ở khoảng cách 16 km (9,9 mi) và các tàu mặt nước có độ ồn 10 Pa/Hz ở khoảng cách 100 km (62 mi).[10] Các hệ thống sonar cải tiến đã giảm số lượng nhân viên vận hành cần thiết bằng cách chia sẻ cùng một bảng điều khiển thông qua quá trình tự động hóa.[cần dẫn nguồn]

Các lớp phủ giảm âm được lắp trên vỏ ngoài và thượng tầng để hấp thụ sóng âm của sonar chủ động, dẫn đến việc giảm bớt và làm biến dạng tín hiệu phản hồi.[11] Các lớp phủ này cũng giúp giảm thiểu âm thanh phát ra từ tàu ngầm, do đó làm giảm phạm vi mà tàu ngầm có thể bị phát hiện bởi sonar thụ động.[12]

Các tàu ngầm Đề án 636 và 636.3 có thể phóng tên lửa hành trình Kalibr (và phiên bản xuất khẩu Club của chúng). Vào tháng 9 năm 2022, có báo cáo rằng chúng có thể mang theo bốn tên lửa Kalibr và có thể phóng chúng thông qua hai trong số sáu ống phóng ngư lôi của mình.[13]

Lịch sử

Các tàu ngầm tấn công lớp Kilo bắt đầu đi vào phục vụ trong Hải quân Liên Xô từ ngày 12 tháng 9 năm 1980. Ban đầu, chúng được dự định dành cho các quốc gia thuộc Khối Warszawa, đó là lý do tại sao tên biệt danh tiếng Nga của chúng là Varshavyanka (Người phụ nữ từ Warsaw). Trong số những chiếc đầu tiên được đóng, 13 chiếc đến từ Nhà máy Krasnoye Sormovo Số 112 ở Nizhny Novgorod, và 9 chiếc từ Nhà máy đóng tàu Amur ở Komsomolsk-on-Amur. Sau khi Liên Xô tan rã, có thêm hai tàu ngầm Đề án 877 được đóng cho Hải quân Nga vào những năm 1990. Cơ sở Krasnoye Sormovo đã hợp tác với Nhà máy đóng tàu Admiralty ở Saint Petersburg để đóng 21 chiếc cho khách hàng nước ngoài (tính đến năm 2001), bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Algeria, Iran, Ba Lan và Romania, nâng tổng số lên 45 tàu. Các tàu được sửa đổi để xuất khẩu được định danh là Đề án 877E, và những chiếc dành cho vùng biển nhiệt đới là Đề án 877EKM. Một biến thể khác, Đề án 636 (NATO: Kilo cải tiến), có khả năng vận hành êm hơn, nhanh hơn và có khả năng phát hiện tốt hơn. Ban đầu dự định để sử dụng nội bộ trong Liên Xô, nó đã được cho phép xuất khẩu vào năm 1993.[14]

Một tàu ngầm Đề án 877 duy nhất, B-871 Alrosa, được trang bị hệ thống đẩy phản lực nước (pump-jet) thay vì chân vịt.[15] Nó đã được cải tiến để mang tên lửa Kalibr.[16] Quá trình sửa đổi nó bắt đầu từ năm 1990 và không hoàn thành cho đến năm 2000. Khi quay lại phục vụ, đây là tàu ngầm duy nhất còn khả năng hoạt động của Hạm đội Biển Đen vào thời điểm đó.[14]

Theo kế hoạch, lớp Kilo cải tiến (Đề án 636) sẽ được kế nhiệm bởi lớp Lớp Lada (Đề án 677) trong biên chế Hải quân Nga. Vào ngày 26 tháng 12 năm 1997, hai tàu, một cho Nga và một dự định cho Ấn Độ, đã được đặt lườn.[14] Tuy nhiên, đến tháng 11 năm 2011, rõ ràng là lớp Lada sẽ bị trì hoãn vì tàu Sankt Peterburg, chiếc đầu tiên của lớp, đã bộc lộ những thiếu sót lớn. Ngày 27 tháng 7 năm 2012, tư lệnh Hải quân Nga thông báo rằng việc đóng các tàu ngầm lớp Lada sẽ được tiếp tục sau khi trải qua các thay đổi thiết kế. Việc sản xuất hàng loạt được báo cáo là đã bắt đầu vào nửa cuối những năm 2010.[17]

Hải quân Nga cũng tiến tới đóng Đề án 636.3, còn được gọi là Kilo cải tiến II, kết quả của những sửa đổi sâu hơn.[5] Lớp này "có chiều dài hơi dài hơn — lượng choán nước khi chìm của tàu khoảng 4.000 tấn — và có động cơ cải tiến, hệ thống tác chiến cải tiến, cũng như công nghệ giảm tiếng ồn mới; nó có thể phóng cả ngư lôi và tên lửa hành trình từ một trong sáu ống phóng ngư lôi 533 mm."[1] Lớp này có chân vịt bảy cánh thay vì chân vịt sáu cánh của lớp Đề án 877.[16] Năm 2010, việc đóng đơn vị đầu tiên của Kilo cải tiến II, Novorossiysk, bắt đầu, nằm trong lô sáu tàu ngầm đóng cho Hạm đội Biển Đen. Chiếc cuối cùng của nhóm này được bàn giao vào năm 2016. Sáu chiếc khác được đặt hàng cho Hạm đội Thái Bình Dương, với chiếc đầu tiên đi vào phục vụ năm 2019,[4][5] chiếc Petropavlovsk-Kamchatsky.[18] Chiếc cuối cùng trong số này dự kiến được bàn giao vào năm 2025.[19]

Vào tháng 6 năm 2022, một báo cáo chưa xác nhận từ trong ngành công nghiệp quốc phòng Nga gợi ý rằng một đợt bổ sung gồm sáu tàu Đề án 636.3 khác có thể được đặt hàng để bắt đầu đóng vào khoảng năm 2024.[5][20] Trong năm đó, chiếc tàu đầu tiên cho Hạm đội Phương Bắc đã được đặt lườn, chiếc Mariupol, với cả sáu chiếc trong số đó sẽ được đặt tên theo các thành phố thuộc các vùng lãnh thổ của Ukraine bị Nga chiếm đóng.[21]

Lịch sử vận hành

Trung Quốc

Tính đến năm 2017, các tàu ngầm lớp Kilo của Trung Quốc được chia cho Hạm đội Đông Hải và Hạm đội Nam Hải. Hạm đội Đông Hải vận hành hỗn hợp các tàu Đề án 877, 636 và 636.6, với ước tính khoảng tám tàu tạo thành Hải đoàn 42 đóng căn cứ tại Xingshan[22] (hai tàu 877 sau đó đã được cho nghỉ hưu và tháo dỡ).[23] Hạm đội Nam Hải vận hành bốn tàu 636.6 thuộc Hải đoàn 32 (cùng với bốn tàu lớp Song Kiểu 039) đóng tại Du Lâm.[22]

Vào đầu năm 2014, Hải quân Trung Quốc đã tổ chức một cuộc kiểm tra sẵn sàng chiến đấu khẩn cấp.[24] Tàu ngầm lớp Kilo mang số hiệu Viễn Chinh 72 (Yuanzheng 72), khi đang thực hiện chuyến hải hành sẵn sàng chiến đấu, đã gặp phải một "vực thẳm" (vực mật độ) do sự thay đổi đột ngột của mật độ nước biển. Do mật độ nước biển giảm đột ngột, tàu ngầm bị mất sức nổi và rơi xuống nhanh chóng. Áp lực lên tàu ngầm tăng mạnh, đường ống buồng máy chính bị hư hỏng và nước tràn vào. Con tàu bị mất điện do một lượng lớn nước tràn vào buồng máy chính. Thủy thủ đoàn đã phản ứng nhanh chóng và tàu ngầm đã nổi lên mặt nước sau ba phút, tránh được một vụ rơi thảm khốc xuống đáy biển sâu hơn 3.000 mét (9.800 ft). Chuyến hải hành này đáng chú ý vì đã lập nên nhiều tiền lệ cho lực lượng tàu ngầm của Hải quân Trung Quốc.[25]

Trung Quốc đã cho nghỉ hưu cả hai tàu Đề án 877EKM vào năm 2021 và đã tháo dỡ chúng. Hai con tàu này — Viễn Chinh 64 và 65 (SS 364 và 365) lần lượt được hạ thủy và biên chế vào năm 1994 và 1995.[23][26][27] Đây là những tàu ngầm lớp Kilo đầu tiên mà Trung Quốc sở hữu, và chúng có thể đã bị loại biên do không được số hóa, không thể bắn các vũ khí hiện đại và vì được Nga chế tạo nên việc nâng cấp có thể ít được ưu tiên hơn.[23]

Nga

Nội chiến Syria

Năm 2015, năm tàu ngầm lớp Kilo đã được triển khai tới Căn cứ hải quân Nga tại Tartus, Syria. Ít nhất hai đơn vị trong số đó được báo cáo đã tấn công các mục tiêu trên đất liền bên trong Syria bằng tên lửa hành trình 3M54 Kalibr (định danh NATO: SS-N-27A "Sizzler").[4] Ngày 8 tháng 12 năm 2015 đánh dấu lần đầu tiên một tàu ngầm lớp Kilo bắn tên lửa hành trình chống lại kẻ thù. Tàu Rostov-na-Donu đã bắn trúng hai mục tiêu gần thủ đô của ISIS tại Raqqa bằng cuộc tấn công tên lửa.[28] Tàu B-237 Rostov-on-Don đã đi qua eo biển Dardanelles trên đường trở về Biển Đen vào ngày 12 tháng 2 năm 2022.[29]

Chiến tranh tại Ukraine

Kể từ khi bắt đầu cuộc xâm lược của Nga vào Ukraine năm 2022, các tàu ngầm lớp Kilo của Hạm đội Biển Đen đã tham gia vào cuộc xung đột, bắn tên lửa hành trình Kalibr vào Ukraine.[5] Sau vụ chìm tàu soái hạm Moskva vào tháng 4 năm 2022, có nhận định rằng các tàu ngầm lớp Kilo là thành viên duy nhất của Hạm đội Biển Đen có các mệnh lệnh không cấm tiến vào vùng biển Ukraine gần Odesa.[30] Vào tháng 9 năm 2022, sau các cuộc tấn công vào Crimea, Bộ Quốc phòng Vương quốc Anh cho biết các tàu ngầm lớp Kilo đã được chuyển từ Sevastopol đến cảng Novorossiysk ở Vùng Krasnodar.[13][31] Tàu B-871 Alrosa, một tàu Kilo dùng hệ thống đẩy phản lực nước (pump-jet) dẫn xuất từ thân tàu Đề án 877, cũng tham gia vào cuộc Chiến tranh Nga–Ukrains.

Vào ngày 13 tháng 9 năm 2023, tàu B-237 Rostov-on-Don đã bị hư hỏng nghiêm trọng bởi một cuộc tấn công bằng tên lửa Storm Shadow của Ukraine khi đang nằm trong ụ khô tại Sevastopol.[32] Theo các hình ảnh vệ tinh chụp vào tháng 6 năm 2024, tàu ngầm đã được di dời đến một ụ khô ít được sử dụng hơn trong cảng. Các tấm lưới ngụy trang ban đầu đã được căng lên để che giấu sự hiện diện của nó. Theo các báo cáo, tàu ngầm đang được sửa chữa.[33]

Vào ngày 2 tháng 8 năm 2024, các lực lượng Ukraine đã phát động một cuộc tấn công nhắm vào một tàu ngầm Nga và một hệ thống phòng không S-400 tại Crimea. Các nguồn tin Ukraine khẳng định rằng tàu ngầm B-237 Rostov-on-Don đã bị "đánh chìm tại chỗ" trong cuộc tấn công.[34] Các nguồn tin khác cho rằng tàu ngầm chỉ bị bắn trúng chứ không bị chìm. Hình ảnh vệ tinh cho thấy các lưới ngụy trang đã bị thiêu rụi bởi cuộc tấn công.

Vào tháng 9 năm 2025, tàu Đề án 636.3 mang tên Novorossiysk (B-261) được báo cáo là đã bị hư hỏng nghiêm trọng do sự cố hệ thống nhiên liệu khi đang hoạt động tại Địa Trung Hải.[35]

Tập tin:Port of Novorossiysk Kilo-class explosion.png
Vụ nổ tại Cảng Novorossiysk vào tháng 12 năm 2025

Vào tháng 12 năm 2025, Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) đã công bố một đoạn video cho thấy một vụ nổ gần một tàu ngầm lớp Kilo không rõ tên tại cảng Novorossiysk, khẳng định rằng tàu ngầm đã bị tấn công bởi một thiết bị không người lái (drone) dưới nước mang tên "Sub Sea Baby".[36] Các hình ảnh vệ tinh cho thấy drone đã đâm vào một cầu cảng cách đuôi tàu 20 mét. Nga khẳng định cuộc tấn công không gây hư hại cho tàu. Các nguồn tin khác cho biết chưa rõ liệu cuộc tấn công có gây hư hỏng cho tàu ngầm hay không. Bộ Quốc phòng Vương quốc Anh cho rằng rất có khả năng tàu ngầm bị tấn công là chiếc B-271 Kolpino, và nhận định cuộc tấn công có thể đã gây hư hại đáng kể, khiến tàu không thể triển khai hay tự di chuyển.[37]

Iran

Hải quân Cộng hòa Hồi giáo Iran đã mua ba tàu ngầm lớp Kilo (Đề án 877EKM, tên địa phương là lớp Tareq)[38] từ năm 1992 đến 1996,[39] như một phần của loạt thỏa thuận quân sự với Liên bang Nga sau khi kết thúc Chiến tranh Iran–Iraq. Iran đã mua các tàu ngầm này với giá 600 triệu đô la mỗi chiếc, và chúng đóng căn cứ tại Trạm Hải quân Bandar Abbas với mục tiêu luôn duy trì hai chiếc hoạt động. Chúng được cho là có tiện ích hạn chế do độ mặn đặc thù và vùng nước nông của Eo biển Hormuz và Vịnh Oman. Các tàu lớp Kilo là những tàu ngầm đi biển xa duy nhất của Hải quân Iran và đã được nâng cấp trong suốt quá trình phục vụ; hiện nay chúng có thể mang theo các loại tên lửa chống hạm và thủy lôi do Iran thiết kế. Chúng đã được đại tu vào năm 2012 tại Iran với một số linh kiện được thay thế bằng hàng nội địa.

Chiến tranh Vịnh Ba Tư năm 2026

Trong cuộc Chiến tranh Vịnh Ba Tư năm 2026, các hệ thống tên lửa và tên lửa hành trình ATACMS và HIMARS của Lục quân Hoa Kỳ đã được sử dụng để tấn công các mục tiêu hải quân xuyên eo biển. Theo tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ, ít nhất một tàu ngầm lớp Kilo đã bị bắn trúng,[40] và hình ảnh vệ tinh cho thấy một tàu ngầm lớp Kilo (được một số nguồn xác nhận là chiếc Taregh) đã bị bắn trúng và phá hủy khi đang neo đậu.[41]

Romania

Romania đã mua một tàu lớp Kilo (Đề án 877) duy nhất mang tên Delfinul (Cá heo), được đưa vào biên chế Hải quân Romania năm 1985 khi Romania vẫn còn là một quốc gia Cộng sản trong Khối phía Đông. Chính phủ Romania đã trả 61,5 triệu đô la cho tàu ngầm này và vận hành nó cho đến năm 1995, khi việc thiếu sự hỗ trợ kỹ thuật buộc Hải quân phải ngừng hoạt động. Hiện nay nó vẫn chính thức nằm trong lực lượng dự bị.[42]

Ba Lan

Ba Lan, giống như Romania, đã đặt hàng các tàu ngầm lớp Kilo trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Tàu ngầm lớp Kilo duy nhất của họ, chiếc ORP Orzeł (291), được biên chế năm 1986 và là tàu ngầm lớp Kilo lâu đời nhất còn hoạt động hiện nay. Hải quân Ba Lan đang tìm cách thay thế tàu ngầm này bằng các tàu ngầm lớp A26 do Thụy Điển chế tạo bắt đầu từ năm 2030, với chiếc HSwMS Södermanland đóng vai trò thay thế tạm thời từ năm 2027.[43]

Myanmar

Hải quân Myanmar sở hữu tàu ngầm đầu tiên của mình (và cũng là tàu lớp Kilo đầu tiên) vào năm 2020 khi một tàu Đề án 877EKM cũ của Hải quân Ấn Độ được chuyển giao. Con tàu — UMS Minye Theinkhathu (trước đây là chiếc INS Sindhuvir) — đã được tân trang lại tại nhà máy đóng tàu Hindustan. Con tàu thuộc phân lớp Sindhughosh (một biến thể của Đề án 877EKM do Ấn Độ chế tạo).[44]

Các quốc gia vận hành

Chiếc tàu ngầm đầu tiên đi vào hoạt động trong Hải quân Liên Xô vào năm 1980, và lớp tàu này vẫn tiếp tục được Hải quân Nga sử dụng cho đến ngày nay; khoảng 5 tàu lớp Kilo nguyên bản được tin là vẫn đang hoạt động tích cực trong Hải quân Nga (tính đến năm 2025), trong khi các tàu lớp Kilo cải tiến mới đang được bàn giao xuyên suốt những năm 2020 để thay thế chúng. Khoảng 40 tàu đã được xuất khẩu sang nhiều quốc gia:

Các bên mua tiềm năng

Chính phủ Venezuela đã bày tỏ sự quan tâm kể từ năm 2005 trong việc mua chín tàu ngầm thông thường chạy bằng hệ thống AIP, có thể là loại U214 của Đức hoặc sau đó là Amur 1650. Đã có một lời đề nghị ngược lại từ phía Nga do các vấn đề kỹ thuật tại các nhà máy đóng tàu khi đó, cho năm tàu lớp Kilo Đề án 636 và bốn tàu Amur 1650, nhưng thỏa thuận này vẫn chưa được thông qua.[57]

Vào năm 2017, Hải quân Philippines đã bày tỏ sự quan tâm đến tàu ngầm lớp Kilo như một phần của chương trình hiện đại hóa quân đội. Bộ trưởng Quốc phòng Delfin Lorenzana cho biết nước này đang đánh giá một lời đề nghị từ phía Nga.[58]

Các thương vụ không thành

Hải quân Indonesia từng quan tâm đến việc mua hai tàu ngầm lớp Kilo đã qua sử dụng, nhưng Tham mưu trưởng Hải quân Indonesia, Laksamana Marsetio, đã hủy bỏ kế hoạch vào năm 2014 sau khi cùng đội ngũ Hải quân Indonesia kiểm tra hai tàu ngầm này tại Nga. Ông cho biết: "Nhìn bề ngoài các tàu ngầm có vẻ tốt, nhưng bên trong chứa đầy các thiết bị hỏng hóc, và hai tàu ngầm này đã nằm trong kho bãi suốt hai năm." Thay vào đó, Indonesia đã mua sáu tàu ngầm lớp Jang Bogo cải tiến, sau này được gọi là tàu ngầm lớp Nagapasa, bao gồm cả việc chuyển giao công nghệ, theo đó Indonesia cuối cùng sẽ tự đóng bốn trong số sáu tàu ngầm này cùng với Hàn Quốc.[59]

Xem thêm

Tập tin:Commons-logo.svg
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện về Kilo class submarines.

Tham khảo

  • "Kilo class – Project 636". GlobalSecurity.org. Truy cập ngày 24 tháng 2 năm 2007.
  • "Серия 877 Варшавянка". Encyclopedia of Ships (Russian language). Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 3 năm 2007. Truy cập ngày 24 tháng 2 năm 2007.
  • "Rubin". Rubin. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 4 năm 2007. Truy cập ngày 24 tháng 2 năm 2007.

Nguồn

  1. ^ a b c Gady, Franz-Stefan (ngày 7 tháng 10 năm 2019). "New Russian Attack Sub Enters Sea Trials". The Diplomat.
  2. ^ "ДПЛ ПРОЕКТА 636.3 - Многоцелевая дизельная подводная лодка" [DPL PROJECT 636.3 - Tàu ngầm diesel đa năng] (bằng tiếng Nga). Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 8 năm 2017.
  3. ^ a b "АПЛ Проекта 636.3" [Project 636.3 Nuclear Submarine]. pp.userapi.com (bằng tiếng Nga). Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 8 năm 2017. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2017.
  4. ^ a b c Gady, Franz-Stefan (ngày 22 tháng 11 năm 2019). "First Project 636.3 Kilo-Class Attack Sub to Enter Service With Russia's Pacific Fleet This Month". The Diplomat.
  5. ^ a b c d e f Wertheim, Eric (tháng 8 năm 2023). "Russia's Kilo-class Submarine: Improved And More Deadly Than Ever". Proceedings of the United States Naval Institute. 149/8/1, 446. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 11 năm 2023. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2025.
  6. ^ a b Tomasz Grotnik (ngày 14 tháng 10 năm 2024). "Russia launches Final Project 636.3 Submarine for Pacific Fleet". Naval News.
  7. ^ Gardiner, Chumbley and Budzbon (1995), pp. 408-409.
  8. ^ "Algeria Navy may receive 2 new Russian Improved Kilo-class submarines". Army Recognition. ngày 8 tháng 8 năm 2023.
  9. ^ Darman (2004), p. 46.
  10. ^ "MGK-400EM Sonar". Rosoboronexport. Truy cập ngày 18 tháng 7 năm 2020.
  11. ^ Anechoic tiles are fitted on casings and fins to absorb the sonar sound waves of active sonar, which results in a reduction and distortion of the return signal.
  12. ^ "Kilo-class Submarines". Russiafile.com. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 9 năm 2015. Truy cập ngày 29 tháng 10 năm 2008.
  13. ^ a b Sutton, H I (ngày 14 tháng 9 năm 2022). "Russian Navy Kilo Class Submarines Retreating From Crimea". Naval News.
  14. ^ a b c Polmar, Norman; Moore, K. J. (2003). Cold War Submarines: The Design and Construction of U.S. and Soviet Submarines, 1945–2001. Dulles, Virginia: Potomac Books Inc. tr. 214―218. ISBN 1-57488-594-4.
  15. ^ "Kilo Class Submarine "Alrosa": Black Sea Fleet, Russian Federation". Alrosa.net. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 6 năm 2008. Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2014.
  16. ^ a b Newdick, Thomas (ngày 28 tháng 6 năm 2022). "Russia's Only Pump-Jet Kilo Class Submarine Is Back To Attack Ukraine". Recurrent Ventures. The Drive.
  17. ^ "Project 677 Lada Class / Project 1650 Amur Class Submarines". Naval Technology.
  18. ^ Novichkov, Nikolai (ngày 1 tháng 11 năm 2019). "Russia lays keels of two new diesel-electric submarines". Jane's Information Group. Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 7 năm 2024. Truy cập ngày 20 tháng 12 năm 2025.
  19. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên Seapower
  20. ^ "Shipbuilders to build a series of Project 636.3 submarines for Russia's Northern Fleet". tass.com.
  21. ^ Staalesen, Atle (ngày 19 tháng 12 năm 2025). "Украинский морской d drone вывел từ biên chế российскую субмарину. 6 похожих подлодок прибудут trên Hạm đội Phương Bắc" [Ukrainian drone removed from service Russian submarine. 6 similar submarines will join Northern Fleet]. The Barents Observer (bằng tiếng Nga). Truy cập ngày 20 tháng 12 năm 2025.
  22. ^ a b Boyd, Henry; Waldwyn, Tom (ngày 4 tháng 10 năm 2017). "China's submarine force: an overview". The International Institute for Strategic Studies. Truy cập ngày 28 tháng 4 năm 2026.
  23. ^ a b c "OSINT: China Likely Scrapping KILO Class Submarines". Covert Shores (bằng tiếng Anh). ngày 28 tháng 1 năm 2022. Truy cập ngày 4 tháng 4 năm 2026.
  24. ^ Wang Tao (ngày 22 tháng 10 năm 2014). "Courage and bloodiness have always been the backbone of soldiers and the edge of victory". PRC Ministry of National Defense. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 7 năm 2018. Truy cập ngày 13 tháng 7 năm 2018.
  25. ^ "South China Sea Fleet submarine suddenly lost buoyancy during a voyage and encountered the most dangerous 3 minutes". 凤凰网. ngày 9 tháng 4 năm 2014. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 7 năm 2018. Truy cập ngày 13 tháng 7 năm 2018.
  26. ^ "Project 877 636 Kilo class Attack Submarine SSK China Navy". www.seaforces.org. Truy cập ngày 4 tháng 4 năm 2026.
  27. ^ "China Submarine Capabilities". The Nuclear Threat Initiative (bằng tiếng Anh). ngày 19 tháng 11 năm 2025. Truy cập ngày 4 tháng 4 năm 2026.
  28. ^ Rogoway, Tyler (ngày 8 tháng 12 năm 2015). "Russia Launches Cruise Missiles At Syria From Submarine In The Mediterranean". jalopnik.com.
  29. ^ Ozberk, Tayfun (ngày 12 tháng 2 năm 2022). "Russia's Improved Kilo-Class Submarine Entering Black Sea". Naval News.
  30. ^ Axe, David (ngày 28 tháng 8 năm 2022). "Russian Navy Crews Are Under Orders To Avoid The Ukrainian Coast". Forbes.
  31. ^ Mongilio, Heather (ngày 20 tháng 9 năm 2022). "Russian Navy Moving Kilo Attack Boats to Safety from Ukraine Strike Risk, Says U.K. MoD". USNI News.
  32. ^ Barnes, Joe; Kilner, James (ngày 13 tháng 9 năm 2023). "Russian submarine hit by British Storm Shadow missile strike". The Telegraph (bằng tiếng Anh). ISSN 0307-1235. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2023.
  33. ^ Sutton, H. I. (ngày 7 tháng 6 năm 2024). "Russian Submarine Hit By Missiles Now In New Hiding Place In Sevastopol". Naval News. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2024.
  34. ^ Malyasov, Dylan (ngày 3 tháng 8 năm 2024). "Ukrainian missiles destroy Russian submarine in Sevastopol". Defence Blog. Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2024.
  35. ^ Khomenko, Ivan (ngày 27 tháng 9 năm 2025). "Russian Submarine and Corvette Sustain Major Damage. Here's What We Know". United 24 Media. Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2025.
  36. ^ Mukhina, Olena (ngày 15 tháng 12 năm 2025). "For first time in history, Sub Sea Baby drones sink $400 million Russian submarine that terrorized Ukrainian cities (VIDEO)". Euromaidan Press (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2025.
  37. ^ @DefenceHQ (ngày 20 tháng 12 năm 2025). "Latest Defence Intelligence update on the situation in Ukraine - 20 December 2025" (Tweet) – qua Twitter.
  38. ^ a b c d "SSK Kilo Class (Type 877EKM) Attack Submarine". Naval Technology. Lưu trữ bản gốc ngày 16 tháng 9 năm 2011. Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2011.
  39. ^ "Iran Submarine Capabilities". The Nuclear Threat Initiative (bằng tiếng Anh). ngày 18 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 31 tháng 3 năm 2026.
  40. ^ "MSN". www.msn.com. Truy cập ngày 31 tháng 3 năm 2026.
  41. ^ "Iran conflict 2026: US Army ATACMS sinks sub, surface vessels". Default (bằng tiếng Anh). ngày 16 tháng 3 năm 2026. Truy cập ngày 31 tháng 3 năm 2026.
  42. ^ ""Delfinul" - Cu submarinul la reparat". jurnalul.ro (bằng tiếng Romanian). ngày 8 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 31 tháng 3 năm 2026.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)
  43. ^ Nyheter, S. V. T. (ngày 26 tháng 11 năm 2025). "Polen köper svenska ubåtar". SVT Nyheter (bằng tiếng Thụy Điển). Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2026.
  44. ^ office_zzam (ngày 30 tháng 7 năm 2019). "Myanmar to receive its first Kilo class submarine from India". www.armyrecognition.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 3 tháng 4 năm 2026.
  45. ^ "Algeria – Navy". Country-data.com. tháng 12 năm 1993. Lưu trữ bản gốc ngày 18 tháng 3 năm 2012. Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2011.
  46. ^ "Algeria looking to procure two additional Improved Kilo Project 636M Diesel Submarines from Russia". NavyRecognition.com. ngày 24 tháng 9 năm 2012. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 10 năm 2013. Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2014.
  47. ^ Алжир может закупить российские подводные лодки [Algeria may buy Russian submarines]. Vpk-news.ru (bằng tiếng Nga). Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 10 năm 2013. Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2014.
  48. ^ "Kilo Class (Project 636/877EKM) Diesel-Electric Submarine". SinoDefence.com. ngày 23 tháng 2 năm 2009. Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 2 năm 2007. Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2011.
  49. ^ "Myanmar to receive its first Kilo class submarine from India". NavyRecognition.com. tháng 7 năm 2019.
  50. ^ Mazumdar, Mrityunjoy (ngày 19 tháng 10 năm 2020). "Myanmar Navy showcases newly acquired submarine in Fleet Exercise Bandoola". Jane's.
  51. ^ "Poland's Only Submarine Returns To The Depths..." Naval News. ngày 12 tháng 3 năm 2024. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2024.
  52. ^ "Russian Navy commissions sixth Project 636.3 Varshavyanka-class submarine". Navaltoday.com. ngày 24 tháng 11 năm 2016. Lưu trữ bản gốc ngày 29 tháng 1 năm 2017. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2017.
  53. ^ "На Адмиралтейских верфях состоялась церемония передачи ВМФ подлодки «Якутск» – Коммерсантъ Санкт-Петербург". Коммерсантъ (bằng tiếng Nga). ngày 11 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2025.
  54. ^ Staalesen, Atle (ngày 10 tháng 7 năm 2023). "New submarine for Northern Fleet will be named "Mariupol"". The Barents Observer.
  55. ^ "Russia dominates Asian market with 28 diesel subs". Rusnavy.com. ngày 15 tháng 12 năm 2009. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 10 năm 2011. Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2011.
  56. ^ "Last Kilo submarine arrives at Cam Ranh Port". Đài Tiếng nói Việt Nam. ngày 21 tháng 1 năm 2017. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 2 năm 2017. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2017.
  57. ^ "Venezuela y la renovación de su fuerza submarina. Una asignatura pendiente". Infodefensa (bằng tiếng Tây Ban Nha). Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2023.
  58. ^ Grevatt, Jon (ngày 27 tháng 1 năm 2017). "Philippines evaluates Russian Kilo-class submarines". IHS Jane's Defence Industry. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 1 năm 2017. Truy cập ngày 30 tháng 1 năm 2017.
  59. ^ Kurniawan, Dian (ngày 12 tháng 3 năm 2014). "TNI AL Batal Beli Kapal Selam Rusia" [Hải quân Indonesia hủy bỏ việc mua tàu ngầm Nga]. Liputan 6 (bằng tiếng Indonesia). Truy cập ngày 25 tháng 3 năm 2020.

Bản mẫu:Ship classes of the Iranian Navy

Tập tin:Commons-logo.svg
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện về Kilo (lớp tàu ngầm).
Lấy từ “https://wikibeta.org/index.php?title=Kilo_(lớp_tàu_ngầm)&oldid=3646832”