Tác chiến trên không

Tác chiến trên không là việc sử dụng máy bay quân sự và các phương tiện bay khác trong chiến tranh. Tác chiến trên không bao gồm các hoạt động: máy bay ném bom tấn công công sự, cụm tập trung quân đối phương hoặc mục tiêu chiến lược; máy bay tiêm kích tranh chấp quyền kiểm soát không trung; máy bay cường kích thực hiện hỗ trợ không quân tầm gần chống lại các mục tiêu mặt đất; không quân hải quân tác chiến chống lại các mục tiêu trên biển và dải đất liền lân cận; tàu lượn, trực thăng cùng các loại máy bay chuyên dụng để chở lực lượng đổ bộ đường không như lính nhảy dù; máy bay tiếp nhiên liệu trên không nhằm kéo dài thời gian hoạt động hoặc tầm bay; và máy bay vận tải quân sự để cơ động lực lượng, vận chuyển hàng hóa.^[1]

Về mặt lịch sử, máy bay quân sự từng bao gồm các loại khí cầu nhẹ hơn không khí dùng để trinh sát chỉ thị cho pháo binh; khí cầu có điều khiển dùng để dội bom xuống các thành phố; nhiều dòng máy bay trinh sát, giám sát và cảnh báo sớm mang theo quan sát viên, máy ảnh cùng hệ thống radar; máy bay ném ngư lôi để tấn công tàu thuyền đối phương; và máy bay tìm kiếm cứu nạn trên biển để giải cứu các phi công bị bắn rơi. Tác chiến trên không hiện đại bao gồm cả tên lửa và phương tiện bay không người lái. Ở chiều ngược lại, các lực lượng mặt đất thường phản công hoạt động không quân đối phương bằng các hệ thống phòng không.

Lịch sử

Lịch sử tác chiến trên không khởi đầu từ thời cổ đại với việc ứng dụng diều chở người tại Trung Quốc cổ đại. Đến thế kỷ thứ ba, hình thức này phát triển thành tác chiến bằng khí cầu. Bước sang những năm đầu thế kỷ 20, các loại khí cầu máy (đặc biệt là khí cầu Zeppelin) bắt đầu phục vụ đắc lực cho mục đích quân sự.

Máy bay cánh cố định nặng hơn không khí lần đầu tiên tham chiến trong Chiến tranh Ý – Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 1911, ban đầu đảm nhận nhiệm vụ trinh sát trên không, sau đó phát triển thành các cuộc không chiến nhằm bắn hạ máy bay trinh sát đối phương. Máy bay tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914–1918), thời điểm cũng đánh dấu sự xuất hiện của các đợt ném bom chiến lược bằng máy bay và khí cầu Zeppelin. Sự bùng nổ của máy bay tiêm kích cùng các cuộc không chiến đã làm thay đổi nhận thức về tầm quan trọng của việc giành quyền kiểm soát không trung. Sự phối hợp chặt chẽ giữa máy bay tấn công với các chiến dịch trên bộ (hỗ trợ chiến trường) cũng được định hình và phát triển trong Chiến tranh thế giới thứ nhất.^[2]

Trong Chiến tranh thế giới thứ hai (1939–1945), quy mô các đợt ném bom chiến lược gia tăng mạnh mẽ, cùng với sự đưa vào ứng dụng của lực lượng đổ bộ đường không, tên lửa và các loại vũ khí dẫn đường chính xác sơ khai. Bên cạnh đó, tàu sân bay đạt tới tầm quan trọng đặc biệt trong việc triển khai và phô diễn sức mạnh không quân vượt đại dương.

Bước sang thời kỳ Chiến tranh Lạnh, tên lửa đạn đạo trở thành yếu tố có ý nghĩa chiến lược sống còn, khi được trang bị đầu đạn hạt nhân và được cả Hoa Kỳ lẫn Liên Xô tích trữ nhằm duy trì thế răn đe hạt nhân.

Ở thế kỷ 21, chiến tranh bằng UAV ứng dụng các thiết bị không người lái chi phí tương đối rẻ đã bùng nổ mạnh mẽ, đặc biệt là sau khi cuộc Chiến tranh Nagorno-Karabakh thứ hai diễn ra vào năm 2020.

^ Olsen, John Andreas, biên tập (2010). A History of Air Warfare. Potomac Books. ISBN 978-1-59797-415-8.
^ Hallion, Richard P. (ngày 14 tháng 3 năm 2010) [1989]. Strike From the Sky: The History of Battlefield Air Attack, 1910-1945 . Tuscaloosa: University of Alabama Press. tr. 14. ISBN 9780817356576. Truy cập ngày 22 tháng 12 năm 2023. In 1917, goaded by the British example of air-ground operations over the Somme. Germany increasingly emphasized development of ground-attack aviation [...].

[1] Olsen, John Andreas, biên tập (2010). A History of Air Warfare. Potomac Books. ISBN 978-1-59797-415-8.

[2] Hallion, Richard P. (ngày 14 tháng 3 năm 2010) [1989]. Strike From the Sky: The History of Battlefield Air Attack, 1910-1945 . Tuscaloosa: University of Alabama Press. tr. 14. ISBN 9780817356576. Truy cập ngày 22 tháng 12 năm 2023. In 1917, goaded by the British example of air-ground operations over the Somme. Germany increasingly emphasized development of ground-attack aviation [...].

[1]

[2]