Kh-101
| Kh-101/102 AS-23 Kodiak | |
|---|---|
 Kh-101 khi được chứa trong khoang vũ khí và khi được khai hỏa | |
| Loại | Tên lửa hành trình phóng từ trên không |
| Nơi chế tạo | Nga |
| Lược sử hoạt động | |
| Sử dụng bởi | Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga |
| Trận | Trang Bản mẫu:Tree list/styles.css không có nội dung. |
| Lược sử chế tạo | |
| Nhà sản xuất | MKB Raduga |
| Giá thành | 2 đến 2,4 triệu đô la (đơn giá nội địa năm 2025) |
| Thông số | |
| Khối lượng | 2.400 kg (5.300 lb) (Kh-101)[2] |
| Chiều dài | 745 cm (24 ft 5 in) (Kh-101)[2] |
| Đầu nổ | Đầu đạn thông thường 400 kg (Kh-101), Đầu đạn nhiệt hạch (Kh-102) |
| Động cơ | động cơ tuốc bin cánh quạt TRDD-50A[3] 450 kgf |
| Chất nổ đẩy đạn | Nhiên liệu phản lực |
| Tầm hoạt động | 3.500 km |
| Tốc độ | Mach 0,6–0,78 (Kh-101)[2] |
| Hệ thống chỉ đạo | Dẫn đường quán tính kết hợp với cập nhật định vị doppler/bản đồ địa hình |
| Nền phóng | Tu-95MS, Tu-160 |
Kh-101 (tiếng Nga: Х-101; tên định danh NATO: AS-23 "Kodiak") là một loại tên lửa hành trình phóng từ trên không của Nga, có tốc độ tối đa là Mach 0,8. Được thiết kế từ những năm 1990, tên lửa đã được thử nghiệm trong những năm 2000 và được đưa vào trang bị trong những năm 2010. Kh-101 đã được sử dụng trong Nội chiến Syria và chiến tranh Nga–Ukraina.
Kh-102 là phiên bản chiến lược của Kh-101, được trang bị đầu đạn hạt nhân; cho đến nay chưa có ghi nhận về việc loại tên lửa này được sử dụng.
Phát triển
Vào cuối những năm 1980, Liên Xô bắt đầu phát triển một loại tên lửa mới để thay thế tên lửa hành trình Kh-55, với hai biến thể mang đầu đạn thông thường (Kh-101) hoặc đầu đạn hạt nhân (Kh-102),[4] đồng thời có khả năng tàng hình cao hơn. Tên lửa mới do Igor Seleznyev thuộc Cục thiết kế Raduga thiết kế.[2] Tầm quan trọng của các loại tên lửa tiên tiến với vai trò là "bội số sức mạnh" (force multiplier) ngày càng gia tăng khi lực lượng máy bay ném bom mang tên lửa hành trình của Nga suy giảm vào đầu những năm 1990.[5]
Việc chương trình phát triển tên lửa Kh-90 sử dụng động cơ phản lực dòng thẳng bị hủy bỏ theo Hiệp ước Lực lượng Hạt nhân Tầm trung (INF) năm 1987 đã khiến Nga tập trung trở lại vào việc cải tiến Kh-55, đặc biệt nhằm đạt độ chính xác dưới 20 m để có thể tiêu diệt các mục tiêu cơ sở hạ tầng bằng đầu đạn thông thường thay vì đầu đạn hạt nhân.
Kh-101 thực hiện chuyến bay đầu tiên vào năm 1998, và các cuộc thử nghiệm đánh giá bắt đầu từ năm 2000.[4]
Các cuộc thử nghiệm ban đầu được tiến hành từ năm 1995, và tên lửa chính thức được chấp nhận đưa vào trang bị năm 2012.[6] Những hình ảnh đầu tiên về Kh-101 được công bố vào năm 2007.[7][8]
Thiết kế
.jpg)
Kh-101/102 được thiết kế chuyên biệt để phóng từ trên không, từ bỏ thân hình trụ có tiết diện tròn của Kh-55 để sử dụng phần mũi và thân trước có hình dạng khí động học tạo lực nâng.
Tên lửa có chiều dài 7,45 m, khối lượng phóng 2.200–2.400 kg, và có thể mang đầu đạn nổ mạnh, đầu đạn xuyên phá hoặc đầu đạn chùm nặng 400 kg; riêng Kh-102 mang đầu đạn hạt nhân có đương lượng nổ 250 kiloton.
Tên lửa sử dụng động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt TRDD-50A, tạo lực đẩy 450 kgf, cho phép bay hành trình ở tốc độ 700–720 km/h (Mach 0,57–0,59), với tốc độ tối đa 970 km/h (Mach 0,79).
Trong quá trình bay, tên lửa duy trì độ cao 30–70 m so với mặt đất và sử dụng bản đồ địa hình số được nạp sẵn để bay bám địa hình, kết hợp hệ thống dẫn đường GLONASS và hệ thống dẫn đường quán tính (INS) để hiệu chỉnh quỹ đạo, đạt độ chính xác 6–10 m.
Theo các tuyên bố, tên lửa còn có khả năng tiêu diệt các mục tiêu di động cỡ nhỏ như phương tiện cơ giới nhờ cảm biến điện quang hoặc hệ thống ảnh hồng ngoại ở giai đoạn cuối của hành trình bay.
Kể từ cuối năm 2018, tên lửa được trang bị hệ thống tác chiến điện tử (EW) tự bảo vệ trên khoang.[9][10][11][12][13] Tầm bắn của Kh-101 vào khoảng 3.500 km.[14]
Máy bay ném bom Tu-95MS có thể mang 8 tên lửa trên các giá treo dưới cánh,[15] trong khi Tu-160 có thể lắp hai bệ phóng dạng trống, mỗi bệ chứa 6 tên lửa.
Một phiên bản chiến thuật mang định danh Kh-SD từng được dự kiến trang bị cho Tu-95MS (14 tên lửa) và Tu-22M (8 tên lửa).[16]
Lịch sử hoạt động
Nội chiến Syria
Trong chiến dịch không kích của Nga tại Syria ngày 17 tháng 11 năm 2015, Bộ Quốc phòng Nga thông báo rằng các máy bay ném bom chiến lược Tupolev Tu-95MS và Tupolev Tu-160 đã phóng tổng cộng 34 tên lửa hành trình nhằm vào 14 mục tiêu của ISIL tại Syria.[17][18] Trong chiến dịch này, Tu-95MS sử dụng tên lửa hành trình Kh-55,[19] trong khi Tu-160 được trang bị Kh-101, đánh dấu lần đầu tiên loại tên lửa này được sử dụng trong chiến đấu.[18][20][21][22]
Ngày 17 tháng 11 năm 2016, hãng thông tấn Nga TASS đưa tin rằng các máy bay Tu-95MS đã được hiện đại hóa, mang theo tên lửa hành trình Kh-55 và Kh-101, tiến hành các cuộc không kích nhằm vào các mục tiêu tại Syria.[23][24]
Ngày 17 tháng 2 năm 2017, các máy bay ném bom chiến lược Tu-95MS, xuất phát từ lãnh thổ Nga, bay qua không phận Iran và Iraq, đã phóng các tên lửa hành trình Kh-101 nhằm vào các cơ sở được cho là của ISIL gần thành phố Raqqa của Syria. Các mục tiêu bao gồm các doanh trại, trung tâm huấn luyện bị cho là của phiến quân, cùng sở chỉ huy của một đơn vị lớn thuộc ISIL. Ngày 5 tháng 7 năm 2017, các máy bay ném bom tầm xa Tu-95MS của Nga tiếp tục tiến hành các đòn tấn công bằng tên lửa nhằm vào các mục tiêu của ISIL tại Syria từ khoảng cách khoảng 1.000 km.[25] Ngày 26 tháng 9 năm 2017, các máy bay ném bom chiến lược Tu-95MS của Nga tiếp tục thực hiện các cuộc tấn công bằng tên lửa Kh-101 nhằm vào các mục tiêu của ISIL và chi nhánh của al-Qaeda tại Syria (nay được biết đến với tên gọi Hayat Tahrir al-Sham) ở các tỉnh Idlib và Deir Ezzor.[26]
Chiến tranh Nga-Ukraina
.jpg)
Kh-101 đã được Nga sử dụng rộng rãi trong cuộc xâm lược Ukraina. Các nguồn tin của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ từng cho rằng loại tên lửa này có tỷ lệ trục trặc đáng kể, bao gồm không phóng được, không đánh trúng mục tiêu hoặc không phát nổ khi va chạm.[27] Tuy nhiên, báo cáo Ukraine at War: Paving the Road from Survival to Victory,[28] do Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI) công bố vào tháng 7 năm 2022, đưa ra đánh giá trái ngược. Theo báo cáo này, các nhà khoa học quân sự Ukraina cho rằng những trường hợp trên thực tế rất hiếm gặp; RUSI nhận định tỷ lệ tên lửa bị tiêu diệt cao chủ yếu là do năng lực đánh chặn của lực lượng phòng không Ukraina.
Ngày 6 tháng 3 năm 2022, khoảng 8 tên lửa hành trình Kh-101, được phóng từ các máy bay ném bom chiến lược Tu-160 và Tu-95MS hoạt động trên Biển Đen, đã tấn công Sân bay Quốc tế Havryshivka Vinnytsia.[29]
Ngày 14 tháng 9 năm 2022, Bộ Quốc phòng Ukraina cho biết lực lượng Nga đã sử dụng 8 tên lửa hành trình Kh-101, nhiều khả năng được phóng từ các máy bay Tu-95MS, nhằm vào nhiều công trình thủy lợi tại Kryvyi Rih, khiến mực nước sông Inhulets dâng cao đột ngột.[30] Trước đó, từng có thông tin cho rằng các tên lửa được sử dụng là Kh-22.[31]
Kể từ cuối năm 2022, một phiên bản nâng cấp của Kh-101 được ghi nhận xuất hiện với bộ phóng mồi bẫy L-504, do Viện Nghiên cứu "Ekran" ở Samara phát triển. Thiết bị này cho phép tên lửa phóng các biện pháp đối phó như dải nhiễu (chaff) và pháo sáng mồi bẫy (flare) nhằm đánh lừa và né tránh các hệ thống phòng không dẫn đường bằng radar. Ngoài ra, tên lửa còn được trang bị hệ thống dẫn đường quang học Otblesk-U, sử dụng phương pháp so sánh hình ảnh địa hình thu được theo thời gian thực với bản đồ số đã nạp sẵn để nâng cao độ chính xác khi tấn công mục tiêu.[32]
Trong các cuộc không kích của Nga nhằm vào Ukraina ngày 29 tháng 12 năm 2023, các tên lửa Kh-101 được ghi nhận đã phóng các pháo sáng mồi bẫy trong khi bay.[33]
Theo Defense Express, kết quả phân tích các mảnh vỡ của một tên lửa Kh-101 bị bắn hạ trên lãnh thổ Ukraina vào tháng 3 năm 2024 cho thấy từ đầu năm 2024, khối lượng đầu đạn của Kh-101 đã được tăng từ 450 kg lên 800 kg. Việc tăng khối lượng đầu đạn đạt được bằng cách giảm dung tích thùng nhiên liệu, dẫn đến tầm bắn của tên lửa bị rút ngắn tương ứng.[34]
Trong cuộc tấn công bằng tên lửa ngày 8 tháng 7 năm 2024, 6 tên lửa Kh-101 đã đánh trúng Nhà máy quân sự Artem tại Kyiv.[35][36][37] Trong cùng đợt tấn công, một tên lửa Kh-101 khác đã đánh trúng Bệnh viện Nhi Okhmatdyt ở Kyiv, khiến một bác sĩ và một thường dân thiệt mạng,[38] đồng thời 16 người bị thương, trong đó có 7 trẻ em.[39] Bộ Ngoại giao Nga phủ nhận việc Nga tấn công bệnh viện và cho rằng thiệt hại là do một tên lửa phòng không của Ukraina gây ra. Các nguồn tin ủng hộ Nga lần lượt tuyên bố đó là tên lửa phòng không Patriot của Hoa Kỳ hoặc AIM-120 AMRAAM.[40] Tuy nhiên, các đoạn video ghi lại vụ tấn công cho thấy một tên lửa hành trình Kh-101 đã đánh trúng bệnh viện.[40] Phái bộ Giám sát Nhân quyền của Liên Hợp Quốc tại Ukraina đánh giá khả năng bệnh viện bị trúng trực tiếp bởi một tên lửa là "rất cao".[41] Hình ảnh hiện trường cũng cho thấy các mảnh vỡ của một tên lửa Kh-101 trong đống đổ nát của bệnh viện.[40]
Ngày 10 tháng 7 năm 2024, Financial Times, dẫn phân tích của Văn phòng Tổng thống Ukraina, đưa tin rằng Nga đã tăng sản lượng Kh-101 lên gấp tám lần, từ 56 tên lửa mỗi năm trước chiến tranh lên 420 tên lửa trong năm 2023. Báo cáo cũng cho rằng Kh-101 sử dụng hơn 50 linh kiện do các nước phương Tây sản xuất.[42][43][44]
Rạng sáng ngày 2 tháng 9 năm 2024, 14 tên lửa Kh-101, nằm trong một đợt tập kích quy mô lớn do các máy bay Tu-95MS xuất phát từ khu vực Volgograd thực hiện, đã được phóng vào Ukraina. Cùng ngày, tại Kyiv, các lực lượng chức năng đã thu dọn những mảnh vỡ được cho là của một tên lửa Kh-101.[45]
Theo các tài liệu mật, Nga đã đặt hàng 525 tên lửa trong năm 2024, 700 tên lửa trong năm 2025 và 30 tên lửa dự kiến bàn giao trong năm 2026 (tính đến tháng 10 năm 2025).[46]
Sáng ngày 19 tháng 11 năm 2025, một tên lửa Kh-101 đã đánh trúng một tòa nhà chung cư tại Ternopil, khiến 31 cư dân thiệt mạng.[47]
Các phiên bản
- Kh-101 (NATO AS-23A "Kodiak") – Phiên bản mang đầu đạn thông thường. Kể từ tháng 1 năm 2023, tức khoảng 11 tháng sau khi Nga phát động cuộc xâm lược Ukraina, Nga đã sử dụng một phiên bản Kh-101 phóng từ trên không có khả năng phóng pháo sáng mồi bẫy trong khi bay.[48]
- Một biến thể của Kh-101 đã được sử dụng trong chiến tranh Nga–Ukraina với đầu đạn nổ mạnh thứ hai chứa các mảnh thép. Việc bổ sung đầu đạn này làm tăng tổng khối lượng đầu đạn từ 450 kg lên khoảng 800 kg, đổi lại tầm bắn bị giảm do dung tích nhiên liệu bị cắt giảm.[49]
- (NATO: AS-23B "Kodiak") – Phiên bản mang đầu đạn hạt nhân.
Tham khảo
- ^ "25 Russian long-range strategic bombers in action over Syria for the very first time". Theaviationist.com. ngày 17 tháng 11 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 20 tháng 11 năm 2015. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2017.
- ^ a ă â b "Air Force Priority Given To Conventional Cruise", Jane's Defence Weekly, ngày 19 tháng 8 năm 1995, Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 6 năm 2009
- ^ http://militaryrussia.ru/blog/topic-697.html
- ^ a ă "Kh-101/-102", Jane's Strategic Weapon Systems, ngày 8 tháng 9 năm 2008, Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 8 năm 2008, truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2009
- ^ "Kh-101, Kh-102 (Russian Federation), Air-to-surface missiles – Stand-off and cruise", Jane's Air-Launched Weapons, ngày 28 tháng 7 năm 2008, Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 6 năm 2009, truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2009
- ^ "Х-101/102, крылатые ракеты". Arms-expo.ru. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2017.
- ^ "В России прошли испытания высокоточной ракеты Х-555, которая "попадает прямо в окно"". NEWSru.com. ngày 26 tháng 5 năm 2005. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 11 năm 2017. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2017.
- ^ "Details emerge of Russia's latest cruise missiles", Jane's Defence Systems News, ngày 22 tháng 10 năm 2007, Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 2 năm 2008, truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2009
- ^ Russia to field Kh-101 cruise missile next year Lưu trữ ngày 29 tháng 11 năm 2016 tại Wayback Machine - Flightglobal.com, 27 September 2012
- ^ Ready for War: Russia's Stealthy Kh-101 Cruise Missile Debuts in Syria Lưu trữ ngày 29 tháng 11 năm 2016 tại Wayback Machine - Nationalinterest.org, 18 November 2015
- ^ Russian bombers deploy Kh-101 cruise missiles over Syria Lưu trữ ngày 23 tháng 11 năm 2015 tại Wayback Machine - Flightglobal.com, 19 November 2015
- ^ Latest Russian Strikes on Syria Employ New Cruise Missile Lưu trữ ngày 5 tháng 3 năm 2017 tại Wayback Machine - Ainonline.com, 20 November 2015
- ^ Tactical Missiles Corporation plans to upgrade Kh-101 cruise missile Lưu trữ ngày 29 tháng 11 năm 2016 tại Wayback Machine - Airrecognition.com, 18 August 2016
- ^ Butowski, Piotr (ngày 14 tháng 9 năm 2022). "Russia's Secretive Long-Range Bomber Operations Against Ukraine". The War Zone.
- ^ "[Actu] Modernisation du Tupolev Tu-95MS". Red Samovar. ngày 22 tháng 10 năm 2021.
- ^ "Kh-65SE/Kh-SD", Jane's Strategic Weapon Systems, ngày 9 tháng 9 năm 2008, Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 6 năm 2009, truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2009
- ^ Video trên YouTube[liên kết hỏng]
- ^ a ă Larrinaga, Nicholas (ngày 17 tháng 11 năm 2015). "Russia launches long-range air sorties into Syria". IHS Jane's Defence Weekly. IHS Jane's 360. Lưu trữ bản gốc ngày 18 tháng 11 năm 2015. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2015.
- ^ Video trên YouTube
- ^ "Russian bombers deploy Kh-101 cruise missiles over Syria". Flightglobal.com. ngày 19 tháng 11 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 10 năm 2017. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2017.
- ^ Video trên YouTube
- ^ Video trên YouTube
- ^ "Russian bombers deliver strike at terrorist strongholds in Syria — Defense Ministry". TASS. ngày 17 tháng 11 năm 2016. Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 11 năm 2016. Truy cập ngày 20 tháng 11 năm 2016.
- ^ "Russia's Tupolev-95MSM bomber delivers first-ever strike on mission to Syria". TASS. ngày 17 tháng 11 năm 2016. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 1 năm 2020. Truy cập ngày 20 tháng 11 năm 2016.
- ^ "Dismantling of ISIS's objects by cruise missiles X-101 of strategic missile carriers Tu-95MS". Russian Defence Ministry. ngày 5 tháng 7 năm 2017. Lưu trữ bản gốc ngày 22 tháng 12 năm 2021. Truy cập ngày 12 tháng 1 năm 2020 – qua YouTube.
- ^ "Нанесение авиаударов Ту-95МС крылатыми ракетами Х-101 по объектам ИГИЛ в Сирии". Russian Defence Ministry. ngày 26 tháng 9 năm 2017. Lưu trữ bản gốc ngày 22 tháng 12 năm 2021. Truy cập ngày 12 tháng 1 năm 2020 – qua YouTube.
- ^ Douglas Barrie (ngày 1 tháng 4 năm 2022). "Ukraine: Russia's air-launched cruise missiles coming up short". The International Institute for Strategic Studies. Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 9 năm 2022. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2022.
- ^ Watling, Jack; Reynolds, Nick (ngày 4 tháng 7 năm 2022). Ukraine at War – Paving the Road from Survival to Victory (PDF) (Báo cáo). Royal United Services Institute for Defence and Security Studies (RUSI). Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 4 tháng 10 năm 2022. Truy cập ngày 11 tháng 10 năm 2022.
- ^ "Missile strikes on Vinnytsia airfield launched from Black Sea". ukrinform.net (bằng tiếng Anh). ngày 6 tháng 3 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 20 tháng 9 năm 2022. Truy cập ngày 20 tháng 9 năm 2022.
- ^ "Russian missile strike damaged hydraulic structures in Kryvyi Rih". mil.in.ua. ngày 14 tháng 9 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 20 tháng 9 năm 2022. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2022.
- ^ "Water level of Ukraine's river Inhulets rises after Russia strikes hydraulic structures of Kryvyi Rih". Novaya Gazeta. ngày 14 tháng 9 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 20 tháng 9 năm 2022. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2022.
- ^ "Upgraded Russian Kh‑101 Cruise Missile: New Guidance System, Electronics and Radio Traps". Defence‑UA. ngày 24 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2025.
- ^ Joseph Trevithick (ngày 29 tháng 12 năm 2023). "Russian Kh-101 Cruise Missile Filmed Firing-Off Decoy Flares". The War Zone (bằng tiếng Anh).
- ^ "russia Started Production of the Kh-101 With Two Warheads, Making the Missile Twice As Dangerous". en.defence-ua.com.
- ^ "Ukraine reels after one of Russia's deadliest air attacks". Le Monde.
Just before the deadly strike on Ohmatdyt, six Russian cruise missiles rained down on the Artem military components factory
- ^ "Russian offensive campaign assessment, July 8, 2024". Institute for the Study of War (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2024.
other Russian missiles actually hit the Artem Plant during the strike
- ^ "ТАСС: ВС России ударили по военному заводу "Артем" в Киеве, поражен склад". Российская газета (bằng tiếng Nga). ngày 8 tháng 7 năm 2024. Truy cập ngày 8 tháng 7 năm 2024.
- ^ Santora, Marc; Hoffman, Brendan (ngày 8 tháng 7 năm 2024). "Russia Strikes Children's Hospital in Deadly Barrage Across Ukraine". The New York Times (bằng tiếng Anh). ISSN 0362-4331. Truy cập ngày 8 tháng 7 năm 2024.
- ^ Sean Seddon (ngày 9 tháng 7 năm 2024). "Ukraine mourns after day of Russian air strikes" (bằng tiếng Anh). BBC News.
- ^ a ă â Sheldon, Michael; Fiorella, Giancarlo (ngày 9 tháng 7 năm 2024). "Russian Missile Identified in Kyiv Children's Hospital Attack". Bellingcat.
- ^ Humayun, Helen Regan, Hira (ngày 10 tháng 7 năm 2024). "UN says 'high likelihood' a Russian cruise missile hit Ukraine's main children's hospital". CNN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2024.
{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết) - ^ "Russian missile with foreign components targets Kyiv children's hospital". Ukraine News Premier Independent English-language Source — The New Voice of Ukraine. ngày 10 tháng 7 năm 2024. Truy cập ngày 11 tháng 7 năm 2024.
- ^ "FirstFT: Western parts used in type of Russian missile that hit Kyiv children's hospital". Financial Times. Truy cập ngày 11 tháng 7 năm 2024.
- ^ "x.com". X (formerly Twitter). Truy cập ngày 11 tháng 7 năm 2024.
- ^ "Sappers remove fragments of Kh-101 missile in Kyiv". www.ukrinform.net (bằng tiếng Anh). ngày 2 tháng 9 năm 2024. Truy cập ngày 18 tháng 9 năm 2024.
- ^ "From Kalibr to Kinzhal: How Much Do Russian Missiles Really Cost?". Militarnyi (bằng tiếng Anh). ngày 23 tháng 10 năm 2025. Truy cập ngày 27 tháng 10 năm 2025.
- ^ "Video analysis identifies X-101 cruise missile in Russia's deadly Ternopil strike". Meduza (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 1 tháng 12 năm 2025.
- ^ Trevithick, Joseph (ngày 29 tháng 12 năm 2023). "Russian Kh-101 Cruise Missile Filmed Firing-Off Decoy Flares". The Drive (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 30 tháng 12 năm 2023.
- ^ THOMAS NEWDICK (ngày 8 tháng 5 năm 2024). "Russia Now Firing Kh-101 Cruise Missiles Modified With Two Warheads At Ukraine". TWZ. Truy cập ngày 10 tháng 5 năm 2024.
